Rijksmonumentenregister · Netherlands
De Nettelhorst
Lochem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Ruïnelaan bij 5, 7241 PL Lochem
- Place
- Lochem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15892, 6.45844
- Part of complex
- 530926
- Monument number
- 530928
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUtrecht University LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zutphania Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2, Historische tuin- en parkaanleg
Gezien de vermelding uit 1379 van Nettelhorst als 'havezate' is het aannemelijk dat de gracht om het kasteeleiland uit de veertiende of vijftiende eeuw dagtekent. Het is bekend dat Walraven van Heeckeren sr. omstreeks 1610 de buitengracht heeft laten graven. Eind zventiende eeuw is een kanaal vanaf de Berkel naar de gracht rond het kasteel aangelegd 'loopende langs den nieuwen dijk van de Wengerbrug naar Nettelhorst'. Dit kanaal is thans verdwenen. Alleen de dijk is gebleven. Wat later is de Grifte gegraven die vanaf de Berkel langs het erf van de boerderij Morgenstern via een ronde kom door middel van een duiker in de buitengracht uitkwam. In de ronde kom werden karpers gehouden. Op de zogenaamde Hottingerkaart van 1783-1793 is de dubbele omgrachting en de recht op het huis aanlopende Voortmans Allee (thans Ruïnelaan) aangeven. De singels en lanen zijn met bomen beplant. Het terrein tussen de beide grachten blijkt bij Hottinger een vakverdeling te hebben met (moes?)tuinen en sterrenbosjes. Direct ten noorden en zuiden van het voorplein is opgaand hout getekend. Een ovale vijver die als visvijver diende, maakt deel uit van de nutsgronden tussen de binnen- en buitengracht. De beëindiging van de Grifte ten zuiden van de Allee is met bomen omringd. Ten noorden van de Allee ligt een 'plantsoen' met een vaag aangeduide opstal, de duiventoren. Op de kadastrale minuut van omstreeks 1830 is de volgende fase weergegeven, die overigens niet wezenlijk verschilt van die van 1783. Op het rechthoekige kasteeleiland ligt over de volle breedte het huis en een L-vormig gebouw, het oude bouwhuis. Het terrein direct voor het huis wordt als 'tuin' aangegeven op de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT). Tussen de binnen- en buitengracht liggen aan de oostkant van het eiland de nieuwe 'bouwhuizen'. Tussen de bouwhuizen loopt een door een rechte laan doorsneden ovaal verlopend pad in een gedeelte dat als 'weiland' wordt aangemerkt. Via een bruggetje over de buitengracht gaat de laan in oostelijke richting over in de oprijlaan, de zgn. Voortmansallee. Het terrein tussen binnen- en buitengracht aan de noordzijde van het eiland blijkt 'opgaand' hout te bevatten met een ovaalvormige 'Visch vijver' en een parallel aan de buitengracht lopende sloot die het terrein in tweeën deelt. Aan de zuidkant ligt tegen de buitengracht aan een tuinmanswoning. Buiten het grachtenstelsel, noordelijk van de Voortmansallee bevindt zich een met water doorsneden gedeelte dat 'doevenslag' genoemd werd. Hier stond een duiventil die in het begin van de 20ste eeuw is ingestort en afgebroken. Zuidelijk van de Allee is de komvormige beëindiging van de Grifte (de Bouwhuisvijver) afgebeeld en de hoeve De Morgenstern. Het tracé van de weg van Lochem naar Borculo loopt om de zuidkant van het kasteeleiland via de oprijlaan in oostelijke richting. De topografische kaarten uit 1878 en 1901 laten de veranderingen in het terrein zien: de beide bruggen, toegang tot het eiland en de brug over de buitengracht naar de Voortmans Allee, zijn in 1878 een dam geworden, nodig voor het afvoeren van het puin. Bij de ruïne op het voormalige eiland staat in 1901 geschreven 'bouwval'. Het regelmatig verdeelde terrein van de Doevenslag, het zogenaamde Plantsoen, heeft een landschappelijk beloop gekregen, met drie omdijkte waterpartijen. Overigens is de situatie weinig anders dan ten tijde van de kadastrale minuut. De belangrijkste wijziging die sindsdien heeft plaats gevonden is de verlegging van de weg Lochem-Borculo over een gedeeltelijk nieuw tracé langs de noordkant van het kasteelterrein. In 2005 is de dam over de buitengracht weer door een brug vervangen. De aanleg bij de Nettelhorst heeft sinds de zeventiende en achttiende eeuw, het eerste moment waar afbeeldingen en kaartmateriaal beschikbaar zijn, vrijwel geen veranderingen ondergaan. De lanen, de ovale vijver en tussensloot binnen de grachten, de Grifte, de restanten van de Bouwhuisvijver en het in de negentiende eeuw omdijkte Plantsoen met drie waterkommen van de voormalige Doevenslag zijn zeer goed herkenbaar aanwezig. Alle lanen, behalve de Ruïnelaan en de laan aan de noordkant van het complex hebben een dubbele laanbeplanting met eik. Het eerste deel van de Ruïnelaan, voorheen Voortmans Allee, is onverhard.
Waardering De HISTORISCHE PARKAANLEG, behorend tot de historische buitenplaats De Nettelhorst is van algemeen belang
- wegens de ouderdom
- wegens de ontstaansgeschiedenis
- wegens de gaaf bewaarde zeventiende-eeuwse structuur
- wegens de bescheiden landschappelijke verandering bij de voormalige Doevenslag
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 2, Historical garden and park layout
Given the mention from 1379 of Nettelhorst as a 'havezate', it is plausible that the moat around the castle island dates from the fourteenth or fifteenth century. It is known that Walraven van Heeckeren sr. had the outer moat dug around 1610. At the end of the seventeenth century a canal was laid from the Berkel to the moat around the castle 'running along the new dike of the Wengerbrug towards Nettelhorst'. This canal has now disappeared. Only the dike remains. Somewhat later the Grifte was dug, which ran from the Berkel along the grounds of the Morgenstern farm via a round basin by means of a culvert into the outer moat. Carp were kept in the round basin. On the so-called Hottinger map of 1783-1793 the double moatage and the Voortmans Allee running straight to the house (now Ruïnelaan) are indicated. The belts and lanes are planted with trees. The terrain between the two moats appears at Hottinger to have a compartmental layout with (vegetable?) gardens and copses. Directly to the north and south of the forecourt grown timber is drawn. An oval pond which served as a fish pond forms part of the utility grounds between the inner and outer moats. The termination of the Grifte south of the Allee is surrounded by trees. To the north of the Allee lies a 'public garden' with a vaguely indicated structure, the dovecot. On the cadastral plan of around 1830 the following phase is shown, which incidentally does not differ materially from that of 1783. On the rectangular castle island, the house spans the full width and an L-shaped building, the old building house. The terrain directly in front of the house is indicated as 'garden' on the Original Indicating Tables (OAT). Between the inner and outer moats on the east side of the island lie the new 'building houses'. Between the building houses runs an oval path intersected by a straight lane in an area which is marked as 'meadow'. Via a small bridge over the outer moat the lane goes eastward into the driveway, the so-called Voortmansallee. The terrain between inner and outer moat on the north side of the island contains grown timber with an oval-shaped 'fish pond' and a ditch running parallel to the outer moat which divides the terrain in two. On the south side against the outer moat is a gardener's house. Outside the moat system, north of the Voortmansallee is a water-crossed area which was called 'doevenslag'. Here stood a dovecot which collapsed and was demolished in the early twentieth century. South of the Allee is the basin-shaped termination of the Grifte (the Bouwhuisvijver) and the farm De Morgenstern. The route of the road from Lochem to Borculo runs around the south side of the castle island via the driveway in an easterly direction. The topographical maps from 1878 and 1901 show the changes in the terrain: both bridges, access to the island and the bridge over the outer moat to the Voortmans Allee, became a dam in 1878, necessary for the removal of rubble. At the ruin on the former island 'ruin' is written in 1901. The regularly subdivided terrain of the Doevenslag, the so-called Plantsoen, acquired a landscaped character, with three embanked water features. Otherwise the situation is little different from the time of the cadastral plan. The most important alteration that has taken place since then is the relocation of the Lochem-Borculo road via a partially new route along the north side of the castle grounds. In 2005 the dam over the outer moat was replaced by a bridge again. The layout at the Nettelhorst has undergone virtually no changes since the seventeenth and eighteenth centuries, the first period for which images and cartographic material are available. The lanes, the oval pond and the intermediate ditch within the moats, the Grifte, the remnants of the Bouwhuisvijver and the Plantsoen with three water basins from the former Doevenslag, which was embanked in the nineteenth century, are very clearly recognisable and present. All lanes, except the Ruïnelaan and the lane on the north side of the complex, have a double tree-lined plantation of oak. The first part of the Ruïnelaan, formerly Voortmans Allee, is unpaved.
Valuation The HISTORICAL PARK LAYOUT, belonging to the historical country estate De Nettelhorst, is of general importance
- on account of its age
- on account of its history of origin
- on account of the well-preserved seventeenth-century structure
- on account of the modest landscape alteration at the former Doevenslag
Nearby in the register
- De NettelhorstBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- De NettelhorstKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- De NettelhorstBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Koetshuis(L), De Heest 1Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.