Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Raadhuislaan bij 22
Wassenaar, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Raadhuislaan bij 22, 2242 CP Wassenaar
- Place
- Wassenaar
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.13553, 4.39789
- Part of complex
- 530133
- Monument number
- 530135
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
onderdeel 2
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorend bij de historische buitenplaats De Paauw. De oudste situatie van de aanleg is te zien op kaarten uit 1647 en 1746 waarop een stelsel van waterlopen en rechthoekige tuinen zichtbaar is. De overdrachtsakte uit 1738 noemt het huis met 'stallinge, coetshuys, orangerie, moestuinen, boomgaarden, bossen ende plantagiën'. Het huis stond binnen een carré van bomen. Enkele linden om het huis dateren nog uit deze periode. De huidige 19de-eeuwse parkaanleg wordt gekarakteriseerd door de open parkweide voor het huis, de in een ruime curve verlopende met gele IJsselklinkers bestrate toegangslaan (sinds 1912 over Pauwhof), de slingerende vijverpartij achter het huis en het parkbos. Een deel van de formele structuur van het park bleef bij de verlandschappelijking bewaard, in de vorm van een aantal waterlopen (westzijde) en vaarsloot (oostzijde) en de beuken ten zuiden van het hoofdgebouw. Bijzondere elementen in het park worden gevormd door de ommuurde moestuin, de Prinsessetuin en de tuinornamenten. De tuinarchitecten J.D. Zocher sr. en jr., C.E.A. Petzold en de architect H.H.A. Wentzel zijn betrokken geweest bij het parkontwerp en de stoffering met tuinornamenten, bruggen en dienstwoningen. De tuinarchitect J. Otto was betrokken bij de renovatie van de Prinsessetuin in 1951.
Parkweide en toegangslaan Een indruk van deze aanleg biedt het Kadastraal Minuutplan uit 1822 en de kaart van Noorda uit 1839. De thans nog aanwezige grote waterpartij in landschapsstijl werd aangelegd en lijkt dan tot ongeveer ter hoogte van de moestuin te zijn uitgegraven. In deze lob lag een boerderij. Aan de noordzijde in het dan nog niet uitgegraven deel van de vijver bevond zich volgens de kaart in het veld een veel kleinere vijverpartij met vier eilandjes. Laatstgenoemde kleinere vijver kan aan Zocher sr. worden toegeschreven en werd door latere aanpassingen in het plan van Zocher jr. deels vergraven en toegevoegd aan de grote vijverpartij. Het park dateert in zijn huidige aanzien van voor 1822 (Kadastraal Minuutplan). Omstreeks 1800 kwam de eerste landschappelijke aanleg op De Paauw en Raaphorst tot stand, die wordt toegeschreven aan J.D. Zocher sr. De voorzijde van het huis, tussen huis en Rijksstraatweg, was tot in 1839 nog grotendeels bebost (zie kaart Noorda, 1839). Dit deel aan de voorzijde werd doorsneden door slingerpaden (Kadastraal Minuutplan), waaronder een in curven verlopende oprijlaan van de Rijksstraatweg naar het huis. Op de kaart met de landerijen van Z.K.H. Prins Frederik van J. Kros uit 1854 is goed te zien dat aan de voorzijde van het huis de huidige open parkweide met aan weerszijden golvende parkbosranden is aangelegd. Dit is zeer waarschijnlijk naar ontwerp van Zocher jr., die eveneens aan de aanleg van Raaphorst werkte. Hierdoor kwam een sterke visuele verbinding tot stand tussen De Paauw en de aan de overzijde van de Rijksstraatweg gelegen buitenplaats Raaphorst. Raaphorst behoorde ook tot de bezittingen van Prins Frederik. Uit deze tijd dateert de huidige oprijlaan, die deels nog van de oorspronkelijke klinkerbestrating van gele IJsselsteentjes is voorzien en die verloopt over het deel van het park dat thans onder de Pauwhof valt. De laan wordt gemarkeerd door een dienstwoning met toegangshek en een brug. De invulling van de parkweide met een golvende beplanting begeleid door rododendrons en ingericht met boomgroepen (eiken en beuken) en solitairen (in verschillende kleuren onder meer rode beuk) bood een afwisselend doorzicht in het park van Raaphorst. In 1854 borduurde landschapsarchitect Petzold verder door op deze inrichting (thans verschraald, maar wel herkenbaar). Petzold verlengde ook de in een ruime curve verlopende noordelijke toegangslaan, waarvan het begin aan de Rijksstraatweg door de Koepel annex Dienstwoning (onderdeel 11) wordt gemarkeerd (de laan ligt thans in een villawijk). Deze laan met klinkerverharding maakt deel uit van een door Petzold vormgegeven wandeling, de zogenoemde Umfahrungsweg, over de bezittingen van Prins Frederik te weten de vijf buitenplaatsen De Paauw, Raaphorst, Ter Horst, Eikenhorst, Backershagen en Groot Haesebroek (zie kaart Kros 1854).
Vijverpartij en parkbos Achter het huis ligt een brede, ruim slingerende vijverpartij gestoffeerd met enkele beeldbepalende solitaire bomen en verder omringd door het parkbos. Direct achter het huis staat een oude plataan als markant element en op de overgang naar het achterliggende parkbos. Door het park lopen enkele slingerende paden, deels met een laanbeplanting. De vijverpartij is in oorsprong tot stand gekomen bij de eerste verlandschappelijking van de aanleg omstreeks 1800, die wordt toegeschreven aan J.D. Zocher sr. Deze eerste aanzet van een landschappelijke vijver lijkt dan tot ongeveer ter hoogte van de moestuin te zijn uitgegraven (Kadastrale Minuut 1822). Aan de noordzijde in het dan nog niet uitgegraven deel van de vijver bevindt zich volgens de kaart in het veld een veel kleinere vijverpartij met 4 eilandjes. Dit verdween door de uitvoering van een veel grotere vijverpartij naar ontwerp van Zocher jr. Vanaf de achterzijde van het huis loopt een zichtas over de vijverpartij richting de toren van de St. Williborduskerk. Ook is er een uitsparing gestoffeerd met taxus met zicht op het beeld op sokkel (zie onderdeel 10). Na 1913 werd het noordoostelijke deel van het park (Vicaryland), genaamd Den Nieuwen Deijl, van de buitenplaats afgesplitst voor de ontwikkeling van een villapark. In dit noordoostelijk deel van het park werd in aansluiting op de al bestaande vijverpartij in landschapsstijl de oorspronkelijke waterallee naar het huis De Paauw, die aan de NO-zijde van het park in twee haakse hoeken van de Zijlwetering aftakte, tot een nieuwe ruime vijverpartij vergraven als nieuwe arm van de al aanwezige vijverpartij ten noordwesten van het huis, zo deze vergraving niet al deels was uitgevoerd onder leiding van Petzold. Alleen een smalle parkrand met eiken aan de Rijksstraatweg met een in flauwe curven verlopende waterpartij bleef bij de realisatie van het villapark in dit noordoostelijke deel bewaard.
Prinsessetuin en kwekerij Aan weerszijden van het hoofdgebouw liggen twee min of meer rechthoekige ruimten die op oude kaarten al te zien zijn. In de bestaande rechthoekige ruimte in het bosgedeelte ten zuidwesten van het huis werd in 1851 door architect H.H.A. Wentzel een op de antieke oudheid geïnspireerde bloementuin, de zogenaamde Prinsessetuin, aangelegd. Wentzel liet zich hiertoe inspireren op Duitse voorbeelden van Schinkel en Persius uit Berlijn en Potsdam. In de tussenzone -tussen huis en tuin- is een regelmatige aanplant van beukenbomen. Een korte beukenlaan met witte vazen en zitbanken voerde oorspronkelijk van het huis naar de besloten, iets verdiepte tuin. In en rondom de tuin stonden een pergola, stibadium, koepels, zitbanken en kariatiden naar ontwerp van de Duitse architect H.H.A. Wentzel (1820-1889), gebouwd in op Pompeiaanse voorbeelden geïnspireerde neoclassicistische trant. Het stibadium werd in 1928 ten geschenke gegeven aan de toen vertrekkende burgemeester Jhr. Storm van 's-Gravesande en staat nu nog op de buitenplaats Het Laar in Ommen (monumentnummer 513545). In 1951 werd de tuin opgeknapt naar plannen van de landschapsarchitect ir. J. Otto, die echter vanwege de hoge uitvoeringskosten slechts gedeeltelijk werden gerealiseerd. Sindsdien kent de tuin zijn huidige sobere strakke invulling en indeling. De tuin is thans als rozentuin ingericht. Ten noordoosten van het huis ligt de rechthoekig ommuurde moestuin (thans gemeentekwekerij) waarvan de oudste ommuring uit de 18de eeuw dateert (zie verder complexonderdelen 3 en 4).
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG is in cultuur-, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig opzicht van algemeen belang
- als onderdeel van de buitenplaats De Paauw;
- vanwege de bijzondere combinatie van de aanleg in rijpe landschapsstijl van Zocher jr. en Petzold en de antieke tuin (Prinsessetuin) met gebouwde objecten in Pompeiaanse neoclassicistische stijl van Wentzel;
- de mate van gaafheid en herkenbaarheid van de hoofdstructuur en redelijk gave detaillering;
- de bijzondere ruimtelijke samenhang met de overige onderdelen van de buitenplaats;
- de beeldbepalende situering langs de Rijksstraatweg in Wassenaar en de duidelijk herkenbare samenhang met het tegenovergelegen landgoed Raaphorst.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
component 2
The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historic country estate De Paauw. The oldest situation of the layout can be seen on maps from 1647 and 1746 on which a system of watercourses and rectangular gardens is visible. The deed of transfer from 1738 mentions the house with 'stabling, coach house, orangery, kitchen gardens, orchards, woods and plantations'. The house stood within a carré of trees. Several lime trees around the house date from this period. The current 19th-century park layout is characterized by the open park meadow in front of the house, the access drive running in a generous curve paved with yellow IJssel clinkers (since 1912 over Pauwhof), the meandering pond complex behind the house and the park wood. Part of the formal structure of the park was preserved during the landscape conversion, in the form of a number of watercourses (west side) and a navigation ditch (east side) and the beech trees to the south of the main building. Special elements in the park are formed by the walled kitchen garden, the Prinsessetuin (Princess's Garden) and the garden ornaments. The landscape architects J.D. Zocher sr. and jr., C.E.A. Petzold and the architect H.H.A. Wentzel were involved in the park design and the furnishing with garden ornaments, bridges and service dwellings. The landscape architect J. Otto was involved in the renovation of the Prinsessetuin in 1951.
Park meadow and access drive An impression of this layout is offered by the Cadastral Minute Plan from 1822 and the Noorda map from 1839. The large water feature in landscape style still present was laid out and seems to have been excavated to approximately the height of the kitchen garden. In this lobe lay a farmhouse. On the north side in the then still un-excavated part of the pond, according to the field map there was a much smaller pond complex with four islands. The latter smaller pond can be attributed to Zocher sr. and was partly regraded and added to the large pond complex through later adjustments in the plan of Zocher jr. The park dates in its current appearance from before 1822 (Cadastral Minute Plan). Around 1800 the first landscape layout at De Paauw and Raaphorst came about, which is attributed to J.D. Zocher sr. The front of the house, between the house and the Rijksstraatweg, was largely wooded until 1839 (see Noorda map, 1839). This front section was crossed by winding paths (Cadastral Minute Plan), including a curving access drive from the Rijksstraatweg to the house. On the map of the lands of H.R.H. Prince Frederik by J. Kros from 1854, it can be clearly seen that in front of the house the current open park meadow with undulating park wood margins on either side was laid out. This is very probably to the design of Zocher jr., who also worked on the layout of Raaphorst. This created a strong visual connection between De Paauw and the country estate Raaphorst located on the opposite side of the Rijksstraatweg. Raaphorst also belonged to the possessions of Prince Frederik. The current access drive dates from this period, which is still partly provided with the original clinker paving of yellow IJssel bricks and which runs over the part of the park now falling under Pauwhof. The drive is marked by a service dwelling with an access gate and a bridge. The filling of the park meadow with undulating planting accompanied by rhododendrons and laid out with tree groups (oaks and beeches) and specimen trees (in various colours including red beech) offered a varied vista through the park of Raaphorst. In 1854 landscape architect Petzold continued by elaborating on this layout (now diminished, but still recognizable). Petzold also extended the northern access drive running in a generous curve, whose beginning at the Rijksstraatweg is marked by the Rotunda together with Service Dwelling (component 11) (the drive now lies in a villa district). This drive with clinker paving is part of a walk formed by Petzold, the so-called Umfahrungsweg, over the possessions of Prince Frederik namely the five country estates De Paauw, Raaphorst, Ter Horst, Eikenhorst, Backershagen and Groot Haesebroek (see Kros map 1854).
Pond complex and park wood Behind the house lies a broad, generously meandering pond complex furnished with several visually distinctive specimen trees and further surrounded by the park wood. A few winding paths run through the park, some with tree-lined planting. The pond complex originated during the first landscape conversion of the layout around 1800, which is attributed to J.D. Zocher sr. This first attempt at a landscape pond appears to have been excavated to approximately the height of the kitchen garden (Cadastral Minute 1822). On the north side in the then still un-excavated part of the pond, according to the field map there is a much smaller pond complex with 4 islands. This disappeared through the execution of a much larger pond complex to the design of Zocher jr. From the rear of the house a sight line runs over the pond complex towards the tower of the St. Williborduskerk. There is also a clearing furnished with yew with a view to the sculpture on a plinth (see component 10). After 1913 the north-eastern part of the park (Vicaryland), called Den Nieuwen Deijl, was separated from the country estate for the development of a villa park. In this north-eastern part of the park, in connection with the already existing pond complex in landscape style, the original water avenue to the house De Paauw, which branched from the Zijlwetering on the north-east side of the park in two right angles, was regraded to a new spacious pond complex as a new arm of the already present pond complex to the north-west of the house, so that this regrading had not already been partly carried out under the direction of Petzold. Only a narrow park edge with oaks at the Rijksstraatweg with a water feature running in gentle curves was preserved during the realization of the villa park in this north-eastern part.
Prinsessetuin and nursery On either side of the main building lie two more or less rectangular spaces which are already visible on old maps. In the existing rectangular space in the wooded section to the south-west of the house, architect H.H.A. Wentzel created in 1851 a flower garden inspired by classical antiquity, the so-called Prinsessetuin (Princess's Garden). Wentzel was inspired by German examples of Schinkel and Persius from Berlin and Potsdam. In the intermediate zone - between house and garden - there is a regular planting of beech trees. A short beech avenue with white vases and benches originally led from the house to the secluded, slightly recessed garden. In and around the garden stood a pergola, stibadium, rotundas, benches and caryatids to the design of the German architect H.H.A. Wentzel (1820-1889), built in a neoclassical style inspired by Pompeian examples. The stibadium was given as a gift in 1928 to the then departing mayor Jhr. Storm van 's-Gravesande and still stands on the country estate Het Laar in Ommen (monument number 513545). In 1951 the garden was renovated according to plans by landscape architect ir. J. Otto, which however were only partly realized due to high implementation costs. Since then the garden has had its current sober, strict arrangement and layout. The garden is now laid out as a rose garden. To the north-east of the house lies the rectangular walled kitchen garden (now municipal nursery) of which the oldest walling dates from the 18th century (see further complex components 3 and 4).
Valuation
The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT is of general importance in terms of cultural-historical, architectural and urban planning aspects
- as part of the country estate De Paauw;
- because of the special combination of the layout in the mature landscape style of Zocher jr. and Petzold and the classical garden (Prinsessetuin) with built objects in Pompeian neoclassical style by Wentzel;
- the degree of integrity and recognizability of the main structure and reasonably well-preserved detailing;
- the special spatial coherence with the other components of the country estate;
- the visually distinctive location along the Rijksstraatweg in Wassenaar and the clearly recognizable coherence with the opposite country estate Raaphorst.
Nearby in the register
- Landhuis, Raadhuislaan 22Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Pergola, Raadhuislaan bij 22Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinmuur, Raadhuislaan bij 22Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Raadhuislaan bij 22Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.