Rijksmonumentenregister · Netherlands
Waterpartij, Zijpendaalseweg bij 30
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Waterpartij
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Zijpendaalseweg bij 30, 6814 CL Arnhem
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.99140, 5.90110
- Part of complex
- 528855
- Monument number
- 528869
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesLeiden University Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1787 map "[Kaart figuratif van alle de operatien en marssen den K. Pruissichen troupes... van Woesel aff tot binnen de provintie van Hollandt en Amsterdam in d. j. 1787 enz.] COLLBN Port 4 N 75 sheet 3" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
A. De GROTE WATERVAL en GROT dateren van na de aankoop van het park in 1821 door Van Heeckeren van Enghuizen. Op de plaats, waar voorheen het water uit de stuwvijver het molenrad van de Gelderse Molen aandreef kwam in 1826 de Grote Waterval tot stand. Hieronder ligt een grot, opgebouwd van grote zwerfkeien; daar overheen een pad, dat met een hardstenen plaat beide oevers met elkaar verbindt. In de grot heeft men een zicht op het watergordijn van de waterval. Boven de grot bevindt zich een indrukwekkend aantal grote zwerfkeien, die samen een 'rotsformatie' vormen. Aan weerszijden van de beekloop bevinden zich terrassen, bestraat met kleine zwerfkeien. Bij de overloop van de waterval zijn hardstenen banden aangebracht. De Grote Waterval wordt van water voorzien via een beekloop vanaf de Grote Vijver. De gebogen beekloop bezit bakstenen oeverwanden met rollagen. In de loop is een ijzeren vuilvang aangebracht.
B. De KLEINE WATERVAL bevindt zich iets zuidelijker, nabij de Hangbrug (zie hiervoor onderdeel 15) en is de oudste in het park. Reeds bij de verkoop van het landgoed in 1797 wordt gesproken over een watervalletje op de plaats van de huidige 'Kleine Waterval'. De Kleine Waterval, omgeven door zwerfkeien, stort zijn water vanuit een bekken in de tot vijver vergraven St. Jansbeek. Het halfrond uitgebouwde hardstenen bekken rust op ronde marmeren zuilen. Deze zijn voorzien van ringen, gedecoreerd met druipsteenmotieven. Ook de rand van het hardstenen bekken is voorzien van blokken met gebeeldhouwde druipsteenmotieven.
C. WATERSTRAATJE. Deze 'waterstraat' bevindt zich tussen de Grote Vijver van park Sonsbeek en de zuidelijke spiegelvijver van Zijpendaal. De waterval is grotendeels gevormd uit grote en kleine zwerfkeien. Bij de duiker onder de Parkweg bevindt zich een aantal grote zwerfkeien en brokken hergebruikt hardsteen. De smalle beekloop bezit een bedding van kleine keitjes. Aan weerszijden van de beekloop ligt een strook met opeengestapelde zwerfkeien. Op de sterk aflopende oever van de Grote Vijver vormt de beek een waterval tussen grote en kleine opeengestapelde zwerfkeien.
D. Het kleinste WATERVALLETJE ligt direct ten westen van het bruggetje over de Grote Vijver ten zuidoosten van de boerderij Parkweg 2. Het heeft slechts een gering verval, dat aan weerszijden is geaccentueerd met een aantal opeengestapelde zwerfkeien en twee geprofileerde natuurstenen stootblokken.
E. Het WATERGOTENSYSTEEM.
Watergoot ten oosten van de hangbrug. Langgerekte brede watergoot, aangelegd ten behoeve van de waterafvoer van de hoger gelegen parkdelen naar de lager gelegen waterpartijen. De waterloop mondt uit in een door ijzeren roosters afgedekt bekken (bezinkbak) met bakstenen wanden, afgesloten met rollagen. De watergoot bezit een bodem van kinderkoppen. De randen zijn van basaltlava. Aan de noordzijde van het bekken sluit een beekloop aan. Deze heeft een holle bakstenen bodem en bakstenen omranding. Deze beekgoot mondt uit in een spreng met deels bakstenen omranding richting Kleine Vijver.
Watergoot ten zuidoosten van de Grote Vijver met gecementeerde bodem en randen.
Watergoten ten westen van de hangbrug een systeem van twee goten naast elkaar, bestaande uit stenen platen aan de ene zijde en aan de andere zijde uit kleine kommen waarover het water cascadeert.
Watergoten nabij de Fonteinvijver. Deze smalle watergoten bestaan uit een eenvoudige natuurstenen bodem met half hol profiel.
Waardering
De WATERVALLEN, GROT EN WATERGOTEN behorend tot de historische buitenplaats Sonsbeek zijn van algemeen cultuur- en tuinhistorisch belang:
- wegens de ouderdom;
- als folly in het landschapspark;
- als markering van de plaats van twee gesloopte molens;
- als onderdeel van de waterhuishouding en de historische entourage van het park Sonsbeek.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
A. The GREAT WATERFALL and GROTTO date from after the purchase of the park in 1821 by Van Heeckeren van Enghuizen. On the site where the water from the impoundment pond previously drove the waterwheel of the Gelderse Molen, in 1826 the Great Waterfall was created. Below this lies a grotto, built up from large erratic boulders; over it a path connecting both banks with a hard stone plate. In the grotto one has a view of the water curtain of the waterfall. Above the grotto are an impressive number of large erratic boulders, which together form a 'rock formation'. On either side of the stream course are terraces, paved with small erratic boulders. At the overflow of the waterfall hard stone bands have been placed. The Great Waterfall is supplied with water via a stream course from the Great Pond. The curved stream course has brick bank walls with roll courses. In the course an iron trash trap has been installed.
B. The SMALL WATERFALL is located a little further south, near the Suspension Bridge (see component 15 for this) and is the oldest in the park. Already at the sale of the estate in 1797, mention is made of a little waterfall on the site of the present 'Small Waterfall'. The Small Waterfall, surrounded by erratic boulders, pours its water from a basin into the St. Jansbeek which has been enlarged into a pond. The hemispherical hard stone basin rests on round marble columns. These are provided with rings decorated with stalactite motifs. The edge of the hard stone basin is also provided with blocks with sculpted stalactite motifs.
C. WATERSTREET. This 'waterstreet' is situated between the Great Pond of Sonsbeek park and the southern reflecting pond of Zijpendaal. The waterfall is largely formed from large and small erratic boulders. At the culvert under the Parkweg there are a number of large erratic boulders and fragments of reused hard stone. The narrow stream course has a bed of small pebbles. On either side of the stream course lies a strip with stacked erratic boulders. On the steeply sloping bank of the Great Pond, the stream forms a waterfall between large and small stacked erratic boulders.
D. The smallest WATERFALL is located directly west of the small bridge over the Great Pond south-east of the farmstead Parkweg 2. It has only a small drop, which is accented on either side with a number of stacked erratic boulders and two profiled natural stone stop blocks.
E. The WATER CHANNEL SYSTEM.
Water channel east of the suspension bridge. Elongated broad water channel, installed for the discharge of water from the higher lying park sections to the lower lying water features. The water course runs into a basin (settling tank) covered by iron grilles with brick walls, closed off with roll courses. The water channel has a bottom of setts. The edges are of basalt lava. On the north side of the basin a stream course connects. This has a hollow brick bottom and brick surround. This stream channel runs into a ditch with partly brick surround towards the Small Pond.
Water channel south-east of the Great Pond with cemented bottom and edges.
Water channels west of the suspension bridge a system of two channels side by side, consisting of stone plates on one side and on the other side small basins over which water cascades.
Water channels near the Fountain Pond. These narrow water channels consist of a simple natural stone bottom with half-hollow profile.
Valuation
The WATERFALLS, GROTTO AND WATER CHANNELS belonging to the historic country seat Sonsbeek are of general cultural and garden-historical importance:
- due to their age;
- as a folly in the landscape park;
- as marking the site of two demolished mills;
- as part of the water management and the historic setting of Sonsbeek park.
Nearby in the register
- Bijgebouw, Zijpendaalseweg 30Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Brug(L), Zijpendaalseweg bij 30Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinvaas, Zijpendaalseweg bij 30Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinmanswoning(L), Tellegenlaan 7Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.