Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bijgebouw, Zijpendaalseweg 26
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bijgebouwen kastelen enz.
- Function
- Bijgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Zijpendaalseweg 26, 6814 CL Arnhem
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98878, 5.90148
- Part of complex
- 528855
- Monument number
- 528860
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesLeiden University Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1787 map "[Kaart figuratif van alle de operatien en marssen den K. Pruissichen troupes... van Woesel aff tot binnen de provintie van Hollandt en Amsterdam in d. j. 1787 enz.] COLLBN Port 4 N 75 sheet 3" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
AGNIETENMOLEN MET VOORMALIGE FORELLENKWEKERIJ. De Agnietenmolen of Begijnenmolen wordt in 1404 reeds als korenmolen vermeld. Het huidige gebouw met een uitbouw aan de noordzijde dagtekent grotendeels uit de 18de eeuw; omstreeks 1812 is een achterbouw toegevoegd waarin zich de maalderij bevond. Inwendig bezit het gebouw restanten van een veel oudere constructie. De molen werd aangedreven door het snel stromende water van de St. Jansbeek. Het complex was tot in het begin van de 20ste eeuw als korenmolen in gebruik. In 1912/1913 werd het bedrijf door de Heidemij omgevormd tot een forellenkwekerij en -rokerij, waartoe in 1913 een aquariumgebouw werd toegevoegd. De vroegere maalderijruimte werd omgebouwd tot forellenrokerij. Op een deel van het in 1912/1913 toegevoegde deel werd in het tweede kwart van de 20ste eeuw een woonhuis gebouwd. In 1967 werd de kwekerij door de Heidemij afgestoten.
Het gebouw bestaat uit het voormalige molenhuis, een kleine vleugel aan noordzijde, een langgerekte vleugel aan de achterzijde: de voormalige maalderij en het in de 20ste eeuw toegevoegde aquariumgebouw.
Het voormalige molenhuis heeft rechthoekige plattegrond, één bouwlaag en een kapverdieping hoog onder samengesteld dak. Dak belegd met gesmoorde oud Hollandse pannen. Het gebouw is opgetrokken van rode baksteen en heeft een gepleisterde plint. Kelder met lichten en luiken onder het rechtergedeelte. De voorgevel wordt afgesloten met een lijst met ingezwenkte schouderstukjes en natuurstenen dekplaten. Symmetrisch ingedeelde voorgevel met omlijste ingang met bovenlicht. Te weerszijden 20-ruits schuifvensters met een rollaag aan de bovenzijde. Luiken. Op de verdieping drie vensters met luiken. Zijgevels met vensters van verschillend formaat en indeling en toegang (links).
In het inwendige: twee haaks op elkaar aansluitende muren, gemetseld in middeleeuwse baksteen, die mogelijk een overblijfsel zijn van de 15de-eeuwse watermolen. Laat 18de-eeuwse balklaag en kapconstructie.
De kleine vleugel aan de noordzijde van één bouwlaag ligt onder een zadeldak dat aankapt op het dak van het molenhuis. Opgetrokken van rode baksteen. Voorgevel met ingang met bovenlicht en venster met roedeverdeling. Klein venster in linkerzijgevel.
De voormalige maalderij heeft een bouwlaag onder schilddak met gesmoorde pannen. Met steekkapje verbonden met zuidelijke topgevel van molenhuis. Opgetrokken van rode baksteen. Voorgevel met brede dubbele deur met smeedijzeren beslag onder korfboog. Achtergevel met tien vierkante vensters. Op het rechter deel van de achtergevel sluit de houten constructie ten behoeve van het bovenslagrad aan. De houten goot met bebording rust op een houtconstructie met stijlen en onderslagbalken. Onder deze constructie bevindt zich het schoepenrad. De houtconstructie sluit aan de noordzijde aan op een bakstenen muur met twee steunberen. De keermuurtjes in de beek zijn van machinale baksteen. Vlak voordat het beekwater zich in de houten goot stort is een deels bakstenen gootafsplitsing geconstrueerd (1913) die zijn weg in een betonnen kanaal door het gebouw vervolgt naar de forellenkwekerij. De korte noordelijke zijgevel van de voormalige maalderij bezit drie vierkante vensters onder rollagen.
De maalderij is inwendig grotendeels vernieuwd.
Het voormalige aquariumgebouw heeft een rechthoekige plattegrond, één bouwlaag en een schilddak hoog, met gesmoorde oud Hollandse pannen gedekt. Opgetrokken van rode baksteen. In de voor- en achtergevel twee maal vijf vierkante vensters. Hoge plint met rollaag en dichtgezette openingen. Ingang met hoofdentree, hardstenen stoep, rondboogdeur met omlijsting en opschrift 'AQUARIUM'. In de rechterzijgevel de monding van de betonnen goot die het beekwater door het aquarium voerde. Interieur verwijderd ten behoeve van horecafunctie.
Waardering
Het gebouw AGNIETENMOLEN MET VOORMALIGE FORELLENKWEKERIJ behorend tot de historische buitenplaats Sonsbeek is van algemeen architectuur-, cultuurhistorisch en stedenbouwkundig belang:
- wegens de ouderdom;
- wegens de ontstaansgeschiedenis;
- wegens de functie;
- wegens het belang voor de geschiedenis en de ontwikkeling van de buitenplaats;
- als vroeg historisch industrieel complex;
- wegens de markante ligging aan de St. Jansbeek aan de rand van het park;
- wegens de samenhang met de overige onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
AGNIETENMOLEN WITH FORMER TROUT HATCHERY AND SMOKEHOUSE. The Agnietenmolen or Begijnenmolen is already mentioned as a grain mill in 1404. The present building with an extension on the north side dates largely from the 18th century; around 1812 a rear building was added in which the milling works were located. Internally the building retains remains of a much older structure. The mill was powered by the fast-flowing water of the St. Jansbeek. The complex was used as a grain mill until the early 20th century. In 1912/1913 the operation was converted by the Heidemij into a trout hatchery and smokehouse, to which an aquarium building was added in 1913. The former milling works space was converted into a trout smokehouse. On part of the section added in 1912/1913, a residential house was built in the second quarter of the 20th century. In 1967 the hatchery was divested by the Heidemij.
The building consists of the former mill house, a small wing on the north side, an elongated wing on the rear: the former milling works and the aquarium building added in the 20th century.
The former mill house has a rectangular plan, one storey and a roof truss storey under a composite roof. Roof covered with aged Dutch pan tiles. The building is constructed of red brick and has a plastered plinth. Cellar with light wells and shutters under the right section. The front facade is finished with a cornice with recessed shoulder pieces and natural stone coping. Symmetrically arranged front facade with framed entrance with fanlight. On either side 20-pane sash windows with a roller shade at the top. Shutters. On the upper storey three windows with shutters. Side facades with windows of varying size and arrangement and access (left).
In the interior: two mutually perpendicular brick walls, laid in mediaeval brick, which may be a remnant of the 15th-century water mill. Late 18th-century floor beam and roof truss structure.
The small wing on the north side of one storey lies under a gabled roof that connects to the roof of the mill house. Constructed of red brick. Front facade with entrance with fanlight and window with glazing bars. Small window in left side facade.
The former milling works has one storey under a hipped roof with aged pan tiles. Connected with a steepening roof gable to the south gable end of the mill house. Constructed of red brick. Front facade with broad double door with wrought iron fittings under a basket arch. Rear facade with ten square windows. On the right part of the rear facade the wooden structure for the overshot water wheel connects. The wooden gutter with boarding rests on a wooden structure with uprights and lower beam supports. Beneath this structure is located the bucketwheel. The wooden structure connects on the north side to a brick wall with two buttresses. The retaining walls in the stream are of machine-made brick. Just before the stream water pours into the wooden gutter a partly brick gutter diversion has been constructed (1913) which continues its course in a concrete channel through the building towards the trout hatchery. The short northern side facade of the former milling works has three square windows under roller shades.
The milling works have been largely renovated internally.
The former aquarium building has a rectangular plan, one storey and a hipped roof, covered with aged Dutch pan tiles. Constructed of red brick. In the front and rear facades twice five square windows. High plinth with roller shade and blocked openings. Entrance with main entry, hardstone step, round-arch door with surround and inscription 'AQUARIUM'. In the right side facade the opening of the concrete gutter which carried the stream water through the aquarium. Interior removed in favour of catering function.
Valuation
The building AGNIETENMOLEN WITH FORMER TROUT HATCHERY AND SMOKEHOUSE forming part of the historical country estate Sonsbeek is of general architectural, cultural-historical and urban planning significance:
- due to its age;
- due to its origin and development;
- due to its function;
- due to its importance for the history and development of the country estate;
- as an early historical industrial complex;
- due to its striking location on the St. Jansbeek at the edge of the park;
- due to its coherence with the other components of the country estate.
Nearby in the register
- Bijgebouw, Zijpendaalseweg 28Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Woonhuis, Zijpendaalseweg 71Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Burgemeestersplein 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Burgemeestersplein 2Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.