TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, BY Biljoen 1 Rozendaal

Rozendaal,Rheden,Velp, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Address
BY Biljoen 1 Rozendaal,Rheden,Velp (Rheden 25)
Place
Rozendaal,Rheden,Velp
Municipality
Rheden
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
52.00374, 5.99090
Part of complex
528736
Monument number
528738

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Leiden University Libraries

4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Clivia ducatus / [Joannes Janssonius]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG.

De historische tuin- en parkaanleg rondom kasteel Biljoen en op Beekhuizen dateert in oorsprong uit het einde van de 18de eeuw, toen ze werd aangelegd binnen een oudere, formele structuur van (deels nog bestaande) lanen, tracés en waterlopen.

In 1777 erfde J.F.W. baron van Spaen van Biljoen het kasteel en omringende gronden. Een van zijn eerste grote wijzigingen van de toen bestaande aanleg dateert uit circa 1780 toen de buitengracht ten noorden van Overhagen, een voormalige havezate die in 1711 met Biljoen verenigd werd, tot een grote vijver in landschapsstijl vergraven werd. Deze vijver behoort nog altijd tot de aanleg van Biljoen. Tot circa 1784 lag direct rondom het kasteel een Frans-classicistische aanleg, zoals op de Hottingerkaart uit 1783 is te zien. De toegangslaan lag loodrecht op het kasteel, met voor het voorplein symmetrisch ten opzichte van elkaar gelegen sierperken. De symmetrische middenas liep achter het huis tussen sierperken door en eindigde in een diergaarde. Vanaf 1784 was tuinarchitect J.G. Michael werkzaam op Biljoen. Hij realiseerde ondermeer de directe omgeving van het kasteel en de vijver met de eilandjes in landschappelijke stijl ten oosten van het kasteel. Zijn zoon J.D. Zocher jr. nam in 1822 de werkzaamheden over en bracht onder andere de toen vergraven slotgracht om het kasteel en de vijver voor Overhagen met elkaar in verbinding. Deze aanleg bestaat nog steeds zowel in structuur als in detail. De directe verbinding tussen de gracht en de vijver voor Overhagen is omstreeks de Tweede wereldoorlog verbroken.

In 1820, twee jaar voordat Zocher de laatste wijzigingen van het park in de tijd van J.F.W. baron van Spaen ter hand nam, liet Van Spaen de wandelgids "Geldersch Arkadia of wandeling over Bilioen en Beekhuizen" uitbrengen. Deze gids vermeldt het verloop van de wandeling en noemt details ervan, die tot op heden nog steeds kunnen worden waargenomen. Ook gaat de gids in op de totstandkoming van Biljoen en Beekhuizen. Drie jaar hierna werd een wandelkaart van Beekhuizen uitgebracht.

Al vanaf 1774 liet Van Spaen het ten noorden van het kasteel gelegen en van grote natuurlijke hoogteverschillen voorziene terrein 'Beekhuizen', dat tot die tijd met heide begroeid was, met dennen inplanten voor houtproductie. Tevens kon hij op deze wijze een modieus "Zwitsers" landschap creëren. Van Spaen ontwikkelde in deze periode, geheel in de geest van de tijd, met vermoedelijk zijn tuinarchitect het idee om op Beekhuizen een ideaal landschap te creëren, geïnspireerd op de Griekse landstreken Tempe en Arcadia, zoals deze door de klassieken werden bezongen. Beekhuizen werd op 29 augustus 1790 officieel geopend. Er waren onder meer wandelingen aangelegd die langs een blokkenhut, een Grote Cascade, Hermitage, een holle en slingerende beek (Beekhuizense beek), visvijvers en de Grote Fontein voerden. De beek was een door mensenhanden gegraven, zgn. opgelegde beek met een bodem van klei en veldkeien. Op diverse plaatsen liet Van Spaen tekstborden plaatsen waarop in dichtvorm citaten van klassieke en moderne schrijvers werden weergegeven die als onderwerp geïdealiseerde landschapsbeschrijvingen hadden. In 1820 waren de borden weer verdwenen. Ook was er in de aanleg nog sprake van een Chinese tempel, een kleine cascade met een hermitage en een Chinese brug. Ook deze objecten zijn verdwenen. In vermoedelijk het eerste kwart van de 19de eeuw werd de uitspanning (thans in gebruik als woonhuis) gebouwd ten zuiden van de grote vijver.

"Geldersch Arkadia" voerde en voert de wandelaar vanaf de noordzijde van het park van Biljoen over de nog steeds bestaande laan aan de overzijde van de Zutphensestraatweg naar Beekhuizen. Deze laan eindigt loodrecht op de eveneens nog bestaande Ossendaalselaan in Beekhuizen, waar de wandelgids uit 1820 de wandelaar twee opties biedt: hij kan naar links naar de nog bestaande Keienberg, waar een spiraalsgewijs aangelegd wandelpad naar de top voert. Het pad kruiste de 16 lanen, die stergewijs in een punt op de Keienberg samenkwamen. Deze aanleg van paden en lanen is slechts in geringe mate nog in het veld herkenbaar. Vanaf de Keienberg vervolgt de wandeling via slingerpaden noordwaarts in het sterk geaccidenteerde terrein langs de grote vijver en de beek in de richting van het oorspronkelijke hoogtepunt van de aanleg, het gedeelte waar zich de Grote Cascade bevond. Aan de noordzijde eindigt de aanleg achter de nog steeds bestaande hartvormige vijver.

Indien de wandelaar naar rechts ging voerde de wandeling over twee "bergen", de Ossenberg en de Kamerdalseberg. Volgens de wandelgids bood de Ossenberg een mooier uitzicht dan de Keienberg: op de top had de wandelaar een uitzicht waarin 47 kerktorens zichtbaar waren. De hoogste "berg" was de Kamerdalseberg, "waar het uitzigt, naar alle zijden, een nog grotere verscheidenheid oplevert". Vanaf de Kamerdalseweg voerde een pad in flauwe slingers naar de noordzijde van Beekhuizen. Deze wandeling over de Ossenberg en Kamerdalseberg naar de noordzijde van Beekhuizen is tot op heden in structuur bewaard gebleven.

Van 1793 tot 1810 ontplooide Van Spaen weinig activiteiten. Van 1810 tot 1815 werkte de tuinarchitect J.D. Zocher sr. (1763-1817) op Biljoen en Beekhuizen. J.D. Zocher jr. (1791-1870) nam in 1822 de werkzaamheden over. Hij bracht onder andere de vergraven slotgracht van Biljoen en de vijver voor Overhagen met elkaar in verbinding zodat één grote waterpartij ontstond die omzoomd is met eiken. In deze vijver ligt een rond eiland met daarop een natuurstenen sokkel waarop oorspronkelijk een 'Diana' op stond, vermoedelijk daterend uit de tijd van J.F.W. baron van Spaen. In Geldersch Arkadia wordt het uitzicht op dit eilandje genoemd, "hetwelk misschien eenmaal (mogt het zijn na vele jaren!) de begraafplaats van den tegenwoordige eigenaar zal bevatten". De vijvers hebben een waterafvoer opgetrokken in baksteen, afgedekt met natuurstenen dekplaten en voorzien van houten schotbalken. In de Franse tijd werd ten zuiden van de grote vijver op Beekhuizen een schietbaan aangelegd, die nog goed in het terrein waarneembaar is.

Sinds de dood van Van Spaen in 1827 is er weinig veranderd aan de structuur en opzet van de parkaanleg van Biljoen en Beekhuizen. In 1847 werd op Beekhuizen een hotel gebouwd, dat in 1892 afbrandde en daarna weer opgebouwd werd. In de jaren '80 van de 20ste eeuw brandde het hotel wederom af. De Beekhuizense Weg werd wat verbreed en wat verlegd. De stoffering van het parkgedeelte op Beekhuizen is thans vrijwel helemaal verdwenen; in de Beekhuizense beek zijn echter op enkele plaatsen nog molenrestanten te vinden (de molen van het Kazenmakersgat en de molen van de Keienberg achter het zgn. Muldershuis), de trapwaterval bij de vijver op Beekhuizen en de ijskelder resteren nog. De aanleg van Beekhuizen ten noorden van de Straatweg is aan de westzijde gereduceerd door woningbouw. Maar ondanks deze aantastingen is de opzet van de 18de-eeuwse "Arcadische" landschappelijke aanleg met wandelingen en waterlopen, de Beekhuizense beek met haar vijvers en cascades, de diverse zichtassen, het open weidegebied als overgangszone tussen Biljoen en Beekhuizen, het open terrein ten westen van Biljoen, de oudere formele hoofdstructuur van lanen, tracés en waterlopen rondom het kasteel en de invulling met een vroeg-landschappelijke aanleg, de vijverpartij tussen Biljoen en Overhagen, bewaard gebleven.

Rondom het kasteel zijn in het park diverse tuinsieraden bewaard gebleven, ondermeer natuurstenen sokkels, vazen, toegangshekken, een hondenhok, een ijskelder en enkele eenvoudige bruggen. Op Beekhuizen staat een ijskelder.

Waardering

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de historische buitenplaats Biljoen is van algemeen belang:

- als representatief voorbeeld van een aanleg in landschapsstijl die in fasen tot stand is gekomen, gelegen binnen de in hoofdlijnen nog bestaande vroeg-18de-eeuwse formele aanleg;

- vanwege de, deels ook in detail, vrij gaaf bewaarde structuur bestaande uit lanen, tracés, paden, waterlopen en vijvers;

- vanwege het belang van de aanleg voor de geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur;

- vanwege de aanwezigheid van tuinsieraden, waarvan enkele deel uitmaakten van de 18de-eeuwse aanleg en andere in de loop van de 19de eeuw bij de buitenplaats gingen behoren;

- vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description of component 2: HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT.

The historical garden and park layout surrounding Biljoen Castle and at Beekhuizen dates originally from the end of the 18th century, when it was laid out within an older, formal structure of (partly still existing) avenues, routes and watercourses.

In 1777 J.F.W. Baron van Spaen of Biljoen inherited the castle and surrounding grounds. One of his first major alterations to the then existing layout dates from circa 1780 when the outer moat to the north of Overhagen, a former manor house that was united with Biljoen in 1711, was excavated into a large pond in landscape style. This pond still belongs to the layout of Biljoen. Until circa 1784 a French-classical layout lay directly around the castle, as can be seen on the Hottinger map of 1783. The access avenue was perpendicular to the castle, with ornamental gardens symmetrically positioned with respect to each other in front of the courtyard. The symmetrical central axis ran behind the house between ornamental gardens and ended in a menagerie. From 1784 the garden architect J.G. Michael was employed at Biljoen. He realised, among other things, the immediate surroundings of the castle and the pond with the islets in landscape style to the east of the castle. His son J.D. Zocher jr. took over the work in 1822 and among other things connected the then excavated castle moat around the castle and the pond before Overhagen with each other. This layout still exists both in structure and in detail. The direct connection between the moat and the pond before Overhagen was broken around the Second World War.

In 1820, two years before Zocher undertook the last alterations to the park in the time of J.F.W. Baron van Spaen, Van Spaen had the walking guide "Geldersch Arkadia or a walk through Bilioen and Beekhuizen" published. This guide mentions the course of the walk and names details of it, which can still be observed to this day. The guide also discusses the creation of Biljoen and Beekhuizen. Three years later a walking map of Beekhuizen was published.

From as early as 1774 Van Spaen had the terrain 'Beekhuizen', located to the north of the castle and featuring large natural height differences, which until that time was covered in heather, planted with pines for timber production. By this means he could also create a fashionable "Swiss" landscape. Van Spaen developed in this period, entirely in the spirit of the time, presumably with his garden architect the idea of creating an ideal landscape at Beekhuizen, inspired by the Greek regions of Tempe and Arcadia, as these were celebrated by the classics. Beekhuizen was officially opened on 29 August 1790. There were, among other things, walks laid out that led past a log cabin, a Great Cascade, a Hermitage, a winding brook (Beekhuizen brook), fish ponds and the Great Fountain. The brook was an artificially dug, so-called imposed brook with a bed of clay and field stones. In various places Van Spaen had text boards placed bearing quotations in verse form from classical and modern writers which had as subject matter idealised landscape descriptions. By 1820 the boards had disappeared. There was also in the layout a Chinese temple, a small cascade with a hermitage and a Chinese bridge. These objects too have disappeared. Presumably in the first quarter of the 19th century the inn (now used as a dwelling house) was built to the south of the large pond.

"Geldersch Arkadia" led and leads the walker from the north side of the park of Biljoen over the still existing avenue on the other side of the Zutphensestraatweg to Beekhuizen. This avenue ends perpendicular to the also still existing Ossendaalselaan in Beekhuizen, where the 1820 walking guide offers the walker two options: he could go left to the still existing Keienberg, where a walking path laid out in spiral fashion leads to the top. The path crossed 16 avenues, which met star-wise at a point on the Keienberg. This layout of paths and avenues is only slightly still recognisable in the field. From the Keienberg the walk continues via winding paths northwards in the strongly undulating terrain along the large pond and the brook in the direction of the original high point of the layout, the section where the Great Cascade was located. On the north side the layout ends behind the still existing heart-shaped pond.

If the walker went to the right the walk led over two "hills", the Ossenberg and the Kamerdalseberg. According to the walking guide the Ossenberg offered a finer view than the Keienberg: at the top the walker had a view in which 47 church towers were visible. The highest "hill" was the Kamerdalseberg, "where the view, in all directions, provides an even greater variety". From the Kamerdalseweg a path in gentle bends led to the north side of Beekhuizen. This walk over the Ossenberg and Kamerdalseberg to the north side of Beekhuizen has been preserved in structure to this day.

From 1793 to 1810 Van Spaen pursued little activity. From 1810 to 1815 the garden architect J.D. Zocher sr. (1763-1817) worked at Biljoen and Beekhuizen. J.D. Zocher jr. (1791-1870) took over the work in 1822. He connected, among other things, the excavated castle moat of Biljoen and the pond before Overhagen with each other so that one large water body was created which is lined with oaks. In this pond lies a round island with a natural stone plinth on which originally a 'Diana' stood, presumably dating from the time of J.F.W. Baron van Spaen. In Geldersch Arkadia the view of this islet is mentioned, "which perhaps one day (might it be after many years!) will contain the burial place of the present owner". The ponds have a water discharge constructed in brick, covered with natural stone coping plates and provided with wooden sluice gates. In the French period a shooting range was laid out to the south of the large pond at Beekhuizen, which is still clearly perceptible in the terrain.

Since Van Spaen's death in 1827 little has changed in the structure and layout of the park of Biljoen and Beekhuizen. In 1847 a hotel was built at Beekhuizen, which burned down in 1892 and was then rebuilt. In the 1980s the hotel burned down again. The Beekhuizen Way was somewhat widened and somewhat relocated. The furnishings of the park section at Beekhuizen have now almost completely disappeared; in the Beekhuizen brook, however, mill remains can still be found in a few places (the mill of the Kazenmakersgat and the mill of the Keienberg behind the so-called Muldershuis), the stepped waterfall at the pond at Beekhuizen and the ice house remain. The layout of Beekhuizen to the north of the Straatweg has been reduced on the west side by residential building. But despite these encroachments the layout of the 18th-century "Arcadian" landscape layout with walks and watercourses, the Beekhuizen brook with its ponds and cascades, the various sight lines, the open meadow area as a transition zone between Biljoen and Beekhuizen, the open terrain to the west of Biljoen, the older formal main structure of avenues, routes and watercourses around the castle and the filling with an early landscape layout, the pond area between Biljoen and Overhagen, has been preserved.

Around the castle various garden ornaments have been preserved in the park, among others natural stone plinths, vases, access gates, a dog house, an ice house and some simple bridges. At Beekhuizen stands an ice house.

Valuation

The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historical country estate Biljoen is of general importance:

- as a representative example of a layout in landscape style which was created in phases, located within the in its main lines still existing early 18th-century formal layout;

- owing to the structure, partly also in detail, fairly well preserved consisting of avenues, routes, paths, watercourses and ponds;

- owing to the importance of the layout for the history of garden and landscape architecture;

- owing to the presence of garden ornaments, of which some formed part of the 18th-century layout and others came to belong to the country estate in the course of the 19th century;

- owing to the functional-spatial relationship with the other components of the country estate.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map