Rijksmonumentenregister · Netherlands
KEMA-complex
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Laboratorium
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1936 - 1938
- Address
- Utrechtseweg 310 B16, 6812 AR Arnhem
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98606, 5.87059
- Part of complex
- 528070
- Monument number
- 528072
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1920 map "Kaart van de zuidelijke Veluwezoom : westelijk gedeelte (Wageningen tot Arnhem) / lithogr. J. Smulders" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het DE ZOETENLABORATORIUM, het voormalige MACHINEGEBOUW, maakt samen met het commandogebouw, het beproevingsgebouw en het oliehuisje deel uit van het eerste Kortsluitlaboratorium van de n.v. tot Keuring van Electrotechnische Materialen (KEMA). Het machinegebouw is gebouwd in 1936 - 1938 door H. Fels in samenwerking met R. Schoemaker in de stijl van de Nieuwe Haagse school vermengd met invloeden van het expressieve baksteenfunctionalisme van architect W. Dudok. Na de oorlog is het oorspronkelijk asymmetrisch ingedeelde en vier traveeën brede gebouw in dezelfde stijl en met gebruikmaking van dezelfde materialen met drie traveeën uitgebreid (1948 - 1950). Bovendien werd de koeltoren met een verdieping verhoogd en werd het deel met horizontale lamellen naar beneden uitgebreid. Tussen 1956 - 1958 werd het gebouw meer dan verdubbeld tot vijftien traveeën en werd er een tweede koeltoren bijgebouwd. De oorspronkelijke asymmetrische voorgevel is dan nagenoeg symmetrisch geworden. Sinds 1966 werden de kortsluitlaboratoria de De Zoeten-laboratoria genoemd, naar KEMA-directeur G. de Zoeten, die tevens bekend stond als de geestelijke vader van de laboratoria. De KEMA was een nationaal en internationaal opererend onafhankelijk test- en keuringsinstituut. In het machinegebouw stonden opgesteld: de kortsluitgenerator, een bekrachtigingsaggregaat, een hulpbekrachtigingsaggregaat, die het voor de beproevingen benodigde vermogen opwekten, een aantal motoren om deze machines aan te drijven, drie transformatoren, een aantal smoorspoelen voor het instellen van de stroom en een schakelapparaat. Het machinegebouw maakt deel uit van een reeks testgebouwen langs de spoorlijn Arnhem - Nijmegen. De achtergevel (noordgevel) staat aan deze spoorlijn, de voorgevel (zuidgevel) kijkt uit op een glooiend grasveld en bos. De linker zijgevel ligt aan het plein tussen het beproevingsgebouw en het commandogebouw van het Kortsluitlaboratorium. De rechter zijgevel grenst aan het in 1961 gebouwde Kortsluitlaboratorium. De ingangspartij en de koeltoren van het oudste gedeelte liggen precies op de as van een van de vier wegen die op het ronde pleintje met de herdenkingslichtmast uitkomen. Het machinegebouw is thans niet meer als zodanig in gebruik.
Omschrijving
Het MACHINEGEBOUW bezit een min of meer rechthoekige plattegrond. Het gebouw bestaat uit een hoog rechthoekig hoofdvolume (de machinehal), dat twee bouwlagen beslaat. Aan de voor- en achterzijde bevinden zich hiertegen iets lagere bouwvolumes van respectievelijk twee en vier bouwlagen. Het bouwvolume aan de achterzijde, het zogenaamde trafobordes, is bij de eerste zeven traveeën lager en bij de laatste acht hoger dan de machinehal. Aan de voorzijde bevindt zich een, in de voorgevel verspringend, bouwvolume van een bouwlaag. In de eerste twee bouwfasen was dus nog sprake van een basilicale opbouw met een hoger middenschip en lagere zijschepen. Het eenlaags bouwvolume wordt op twee plaatsen onderbroken door vooruitspringende koeltorens van vijf bouwlagen. Alle bouwvolumes zijn voorzien van platte betonnen daken met bitumineuze dakbedekking. Het machinegebouw is onderkelderd. Aan de achterzijde is de buitengevel van de kelder, die hier twee bouwlagen telt en aan de voorzijde onder het maaiveld ligt, geheel zichtbaar. De gevels zijn opgetrokken uit in Noors verband gemetselde gele bakstenen met verdiepte voegen. De vensteropeningen zijn voorzien van stalen kozijnen en meerruits ramen en bezitten betonnen lekdorpels, die veelal doorlopend zijn uitgevoerd. De vensters van de eerste verdieping worden afgesloten door een over de voor- en zijgevels doorlopende betonnen latei, waarin gaten zijn uitgespaard voor de hemelwaterafvoeren. Onder de dakrand bevindt zich een iets terug liggende, één steen hoge band van donkere bakstenen. Daken, luifels, lateien en afdekplaten zijn van beton. Het interieur heeft de oorspronkelijke indeling behouden en bevat nog een aantal oorspronkelijke elementen. Het machinegebouw bezit een skelet van gewapend beton. In de kelder is te zien dat het gebouw is gefundeerd op betonnen pijlers. Hier zijn ook de trapeziumvormige, uit massief beton bestaande fundamenten van de generatoren in de grote hal te zien. Verder bevinden zich in de kelder de ruimten met circa tien cm. dikke stalen deuren, waar de in- en afschakelapparatuur stond opgesteld. Deze is inmiddels ontmanteld. De hoge machinehal wordt geleed door betonnen pijlers met gestileerde kapitelen met daarop betonnen liggers. Hierboven bevindt zich de lichtbeuk. De hal wordt afgesloten door een betonnen cassettenplafond. In de hal bevindt zich een loopkat die in de oost-west richting kan worden bewogen. De vloer is bedekt met grijs gemêleerde en zwarte tegels, gelegd in een geometrisch patroon. In de vloer liggen spoorrails, zodat locomotieven en treinstellen via de hoge dubbele deuren in de west- en de oostgevel door de hal kunnen worden gereden. De generatoren staan op een twee treden hoog platform.
Waardering
MACHINEGEBOUW uit 1936 - 1938 van H. Fels in samenwerking met R. Schoemaker, uitgebreid in 1948 - 1950 en 1956 - 1958. Het gebouw is van landelijk belang vanwege zijn architectuurhistorische, cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarden en zijn gaafheid en zeldzaamheid.
De cultuurhistorische waarden zijn gelegen in:
- Het machinegebouw als bijzondere uitdrukking van de technische en economische ontwikkelingen op het gebied van de elektriciteit in Nederland, waarbij de KEMA een cruciale rol had.
De architectuurhistorische waarden zijn gelegen in:
- Het gebouw als goed typologisch voorbeeld van een machinegebouw uit 1936-1938 - Het gebouw als betekenisvol pand binnen het oeuvre van H.J. Fels; - Het gebouw als betekenisvol pand binnen het oeuvre van prof. ir. R.L.A. Schoemaker - De hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het exterieur en het interieur in de architectuurstijl van de Nieuwe Haagse School, vermengd met invloeden van het expressieve baksteenfunctionalisme.
De stedenbouwkundige waarden zijn gelegen in:
- De historisch-functionele en ruimtelijke relatie met de overige onderdelen van het KEMAcomplex - De prominente ligging aan de spoorlijn Arnhem - Nijmegen. Het gebouw vormt als onderdeel vaneen serie en door zijn omvang en verschijningsvorm een beeldbepalend element - De prominente ligging van het gebouw op de as van een rechte laan vanaf het centrale Rond Point.
De gaafheid van het gebouw is gelegen in: - De goede bouwkundige staat. De hoofdvorm en de detaillering zijn bewaard gebleven en latere uitbreidingen zijn daarop aangepast - De herkenbaarheid van de oorspronkelijke functie - De ruimtelijke relatie met de parkachtige omgeving en de overige complexonderdelen.
De zeldzaamheidswaarde is gelegen in de typologische en functionele zeldzaamheid van het gebouw.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DE ZOETENLABORATORIUM, the former MACHINE BUILDING, together with the command building, the testing building and the oil house, forms part of the first Short-circuit Laboratory of the n.v. for Testing of Electrotechnical Materials (KEMA). The machine building was built in 1936 - 1938 by H. Fels in collaboration with R. Schoemaker in the style of the New Hague School mixed with influences from the expressive brick functionalism of architect W. Dudok. After the war, the originally asymmetrically arranged building with four bays was extended by three bays in the same style and using the same materials (1948 - 1950). Moreover, the cooling tower was heightened by one storey and the section with horizontal lamellae was extended downwards. Between 1956 - 1958 the building was more than doubled to fifteen bays and a second cooling tower was added. The original asymmetrical front facade became nearly symmetrical. Since 1966 the short-circuit laboratories were named the De Zoeten laboratories, after KEMA director G. de Zoeten, who was also known as the spiritual father of the laboratories. KEMA was a nationally and internationally operating independent testing and certification institute. In the machine building were installed: the short-circuit generator, an excitation unit, an auxiliary excitation unit, which generated the power required for the tests, a number of motors to drive these machines, three transformers, a number of reactors for adjusting the current and switching apparatus. The machine building forms part of a series of test buildings along the railway line Arnhem - Nijmegen. The rear facade (north facade) faces this railway line, the front facade (south facade) overlooks a sloping grass field and woodland. The left side facade is adjacent to the square between the testing building and the command building of the Short-circuit Laboratory. The right side facade borders the Short-circuit Laboratory built in 1961. The entrance section and the cooling tower of the oldest part lie precisely on the axis of one of the four roads that lead to the round square with the memorial light mast. The machine building is no longer in use as such.
Description
The MACHINE BUILDING has a more or less rectangular ground plan. The building consists of a tall rectangular main volume (the machine hall), which spans two storeys. At the front and rear are somewhat lower building volumes of respectively two and four storeys. The building volume at the rear, the so-called transformer platform, is lower than the machine hall at the first seven bays and higher at the last eight bays. At the front is a building volume of one storey, which is set back in the front facade. In the first two building phases, there was thus still a basilical structure with a higher middle nave and lower side aisles. The single-storey building volume is interrupted at two points by projecting cooling towers of five storeys. All building volumes are provided with flat concrete roofs with bituminous roof covering. The machine building is basement-level. At the rear, the exterior wall of the basement, which has two storeys here and lies below ground level at the front, is entirely visible. The facades are constructed of yellow bricks laid in Norwegian bond with recessed joints. The window openings are fitted with steel frames and multi-pane windows and have concrete drip mouldings, which are mostly executed continuously. The windows of the first floor are closed off by a concrete lintel running across the front and side facades, in which holes are reserved for rainwater downpipes. Below the roof edge is a slightly recessed band one brick high of dark bricks. Roofs, eaves, lintels and coping plates are concrete. The interior has retained its original layout and contains a number of original elements. The machine building has a reinforced concrete skeleton. In the basement it can be seen that the building is founded on concrete piers. Here are also the trapezoidal foundations, consisting of solid concrete, of the generators in the large hall. Further in the basement are rooms with approximately ten cm thick steel doors, where the switch-on and switch-off apparatus was installed. This has since been dismantled. The high machine hall is articulated by concrete piers with stylised capitals with concrete beams on top. Above this is the light well. The hall is closed off by a concrete coffered ceiling. In the hall is a travelling crane that can be moved in the east-west direction. The floor is covered with grey speckled and black tiles, laid in a geometric pattern. Rails are set into the floor, so that locomotives and train sets can be driven through the hall via the high double doors in the west and east facades. The generators stand on a platform two steps high.
Assessment
MACHINE BUILDING from 1936 - 1938 by H. Fels in collaboration with R. Schoemaker, extended in 1948 - 1950 and 1956 - 1958. The building is of national significance due to its architectural-historical, cultural-historical and urban planning values and its integrity and rarity.
The cultural-historical values are situated in:
- The machine building as a particular expression of technical and economic developments in the field of electricity in the Netherlands, in which KEMA played a crucial role.
The architectural-historical values are situated in:
- The building as a good typological example of a machine building from 1936-1938 - The building as a significant property within the oeuvre of H.J. Fels; - The building as a significant property within the oeuvre of prof. ir. R.L.A. Schoemaker - The high-quality aesthetic qualities of the exterior and interior in the architectural style of the New Hague School, mixed with influences from expressive brick functionalism.
The urban planning values are situated in:
- The historical-functional and spatial relationship with the other components of the KEMA complex - The prominent location on the railway line Arnhem - Nijmegen. The building, as part of a series and by its size and appearance, forms an image-defining element - The prominent location of the building on the axis of a straight avenue from the central Round Point.
The integrity of the building is situated in: - The good structural condition. The main form and the detailing have been preserved and later extensions have been adapted to it - The recognizability of the original function - The spatial relationship with the park-like surroundings and the other complex components.
The rarity value is situated in the typological and functional rarity of the building.
Nearby in the register
- KEMA-complexHandel en kantoorunder 1 mi
- KEMA-complexHandel en kantoorunder 1 mi
- KEMA-complexGedenktekenunder 1 mi
- KEMA-complexHandel en kantoorunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.