TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

De Haar

Haarzuilens, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kasteel, buitenplaats
Function
Kasteel
Category
onroerend gebouwd
Address
Kasteellaan 1, 3455 RR Haarzuilens (Utrecht 26)
Place
Haarzuilens
Municipality
Utrecht
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.12007, 4.98412
Part of complex
527891
Monument number
527892

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving onderdeel 1: HOOFDGEBOUW KASTEEL DE HAAR.

Middeleeuws geheel omgracht rode bakstenen kasteel op vijfhoekige grondslag, circa 1400, waarschijnlijk de opvolger van een ouder versterkt huis, in de periode 1892-1912 in neogotische en neorenaissance stijl gerestaureerd en gedeeltelijk herbouwd door Dr. P.J.H. Cuypers, waarbij van veel oorspronkelijk muurwerk gebruik werd gemaakt.

De in neorenaissance stijl opgetrokken voor- of oostgevel naar ontwerp van Dr. P.J.H. Cuypers ter vervanging van de oorspronkelijke lage muur, die tot de restauratie de open binnenplaats afsloot. Baksteen muurwerk met houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters. De voorgevel wordt aan de linkerzijde afgesloten door een ronde toren, de z.g. Gevangenistoren en de zijgevels van de middeleeuwse zaalvleugel. Deze Gevangenistoren van zes bouwlagen met achthoekig, met leien gedekt spitsdak, is voorzien van torenspits/windwijzer. Onder de daklijst bruin geschilderde houten, omgaande weergang met heraldische afbeeldingen met de wapens van de Haar (drie ruiten) en Zuylen (drie zuilen) en luiken met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd). Vensters gedeeltelijk met houten luiken geschilderd in de kleuren zilver en keel. De muren van de Gevangenistoren opgemetseld met baksteen van diverse grootte, waaronder oorspronkelijk muurwerk. De zijgevel van de Zaalvleugel, die de vijfde hoek van de oorspronkelijke middeleeuwse plattegrond vormt, met trapgevel, kruiskozijnen en weergang in vakwerk en baksteen. Later toegevoegde verbindingsgang tussen Gevangenistoren en Zijgevel Zaalvleugel waarschijnlijk aanvang twintigste eeuw.

Voorgevel van drie bouwlagen boven de kelderverdieping met hoofdentree in de vorm van een poorttoren met spits, met bakstenen toegangsbrug 'de Welkom', voorzien van natuurstenen balustrades en decoratie (griffioenen, leeuwen) en piëdestals. Houten klapbrug op ijzeren leggers tussen 'De Welkom' en de hoofdentree. Hoofdentree afgesloten met smeedijzeren dubbele poortdeur, gedecoreerd met heraldische motieven (zuilen, ruiten) gedateerd 1900. Hiernaast kleine smeedijzeren poortdeur. Bovenste bouwlaag met links uitgebouwd torentje en gedeeltelijk voorzien van gekanteelde muur (uitgekraagd). Rechts van poorttoren erkervormige uitbouw met trapgevel over tweede en derde bouwlaag. De voorgevel wordt aan de rechterzijde afgesloten door een ronde toren, de z.g. Riddertoren. De Riddertoren van zes bouwlagen met achthoekig, met leien gedekt spitsdak voorzien van dakvensters met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd) en torenspits/windwijzer op de plaats van de oorspronkelijk heraut als torenbekroning. Onder de daklijst bruinhouten, omgaande weergang met heraldische afbeeldingen met de wapens van de Haar (drie ruiten) en Zuylen (drie zuilen) en luiken met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd). Aan de noordzijde van de Riddertoren een torenvormig uitgebouwde traptoren met zeshoekig leiengedekt spitsdak. De muren van de Riddertoren opgemetseld met baksteen van diverse grootte, waaronder oorspronkelijk muurwerk. Vensters gedeeltelijk met houten luiken geschilderd in de kleuren zilver en keel.

Noordgevel, oorspronkelijke voorgevel, onderbroken door uitgebouwde rechthoekige toren naast voormalige hoofdingang, over drie bouwlagen boven kelder, aan de linkerzijde afgesloten door de Riddertoren. Onder rondgaand schilddak een bruinhouten weergang langs de onderste helft van de derde bouwlaag met heraldische afbeeldingen met de wapens van de Haar (drie ruiten) en Zuylen (drie zuilen) en luiken met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd). Deze weergang onderbroken door de rechthoekige toren en zich voortzettend langs de westelijke gevel tot aan de z.g. Duiventoren. Houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters (ramen) met houten luiken, in heraldische kleuren beschilderd (zilver en keel).

Westgevel over drie bouwlagen boven kelder, onderbroken door de z.g. Duiventoren. Houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters (ramen) met houten luiken, in heraldische kleuren beschilderd (zilver en keel). Onder rondgaand schilddak aan de noordzijde van de Duiventoren een bruinhouten weergang langs de onderste helft van de derde bouwlaag met heraldische afbeeldingen met de wapens van de Haar (drie ruiten) en Zuylen (drie zuilen) en luiken met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd). Deze weergang is de voortzetting van de weergang langs de noordelijke gevel tot aan de z.g. Duiventoren. Weergang lopend vanaf de zuidzijde (rechts) van de Duiventoren tot over de gehele zuidgevel, vervaardigd van vakwerk met baksteen met houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters (ramen) met houten luiken, in heraldische kleuren beschilderd (zilver en keel). Westelijke muur onderbroken door de Duiventoren van zes bouwlagen met achthoekig, met leien gedekt achthoekig spitsdak, voorzien van dakvensters met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd) en torenspits/windwijzer. Onder de daklijst van de Duiventoren omgaande weergang van vakwerk opgevuld met baksteen; vensteropeningen met luiken met de heraldische kleuren zilver en keel (gekeperd). Op de derde bouwlaag, aan de zuidzijde van de Duiventoren een torenvormig uitgebouwde erker met leiengedekt dak en opengewerkte torenbekroning. De muren van de Duiventoren opgemetseld met baksteen van diverse grootte, waaronder oorspronkelijk muurwerk. Vensters gedeeltelijk met houten luiken geschilderd in de kleuren zilver en keel.

Zuidgevel, over drie bouwlagen boven kelder, aan de rechterzijde afgesloten door de Riddertoren. Onder rondgaand schilddak een weergang langs de onderste helft van de derde bouwlaag vervaardigd van vakwerk met baksteen met houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters met houten luiken, in heraldische kleuren beschilderd (zilver en keel). Deze weergang onderbroken door een torenvormig uitgebouwde erker met leiengedekt dak en opengewerkte torenbekroning. Houten kruiskozijnen en glas-in-lood vensters met houten luiken, in heraldische kleuren beschilderd (zilver en keel).

De muren van de Zuidgevel opgemetseld met baksteen van diverse grootte, waaronder oorspronkelijk muurwerk.

Inwendig.

Kelderverdieping c.q. onderhuis gedeeltelijk uitgegraven en van deels nieuwe steunbogen en gewelven voorzien. In het souterrain verschillende keukens en andere dienstruimten gelegen rond centrale ruimte (o.a. de kookkeuken, de spoelkeuken, de groentekeuken, de zuivelkeuken, de slagerij en de bloemenkelder).

De grote kookkeuken als meest oorspronkelijke ruimte van het huis met massief gemetselde bakstenen muren van 1.40 dikte, daterend uit de vijftiende eeuw. Centraal hierin een dubbel steenkolenfornuis van Drouet, Parijs met roodkoperen waterreservoirs en messing aftapkranen. Voorts verschillende containers voor sauzen ('au bain Marie'). Onder het fornuis verbinding met rookkanaal, ter afvoer van lucht en koolmonoxide via de schouw in de keuken. In de schouw een schoepenrad, door een open vuur onder de kap van de schouw in beweging gebracht ter luchtverversing. Verbonden via katrollen en kettingen met 2 spitten. De wanden van deze keuken afgebiesd met tegels voorzien van zuilen en ruiten, welke motieven ook in de schoorsteenmantel.

Rechtstreekse verbinding met trap en oorspronkelijke dienstlift van de kelder naar het naast de Eetzaal gelegen 'Office' of dienkamer.

Verder in het souterrain, de Kindereetkamer met houtsnijwerk, fresco's en lambrisering, betegelde Wijnkelder, betegelde Bloemenkelder, diverse keukens en kelders deels met tegelwanden, deuren lambriseringen en fresco's.

Bel-étage

Representatieve gedeelten van het huis, gegroepeerd rond de oorspronkelijke binnenplaats, bij de restauratie overdekt. Deze vertrekken kennen een rijk uitgevoerd decoratieprogramma, gewijd aan verschillende aspecten van het middeleeuwse leven volgens de opvattingen van Cuypers en van Zuylen met talrijke verwijzingen naar de familiegeschiedenis uit de veertiende, vijftiende en zestiende eeuw. Thema's in iconografie en decoratie Hal, Balzaal en Ridderzaal: de 'Ridderschap' in dienst van Christendom en de Vrouw.

Voorts vele details uit de middeleeuwse dierenwereld en het plantenrijk uitgebeeld, met fabeldieren en gestileerde planten en bloemen. In de Hal hangt ook een tapijt, Brussels, zestiende eeuw, dat tot dezelfde serie behoort als de beide tapijten in de Balzaal; het stelt de strijd tussen het goede en het kwade voor met in het midden de gekruisigde Christus, omgeven door 'apocalyptische' strijders.

Hal

De Hal werd gesitueerd ter plekke van de oude binnenplaats, gedeeltelijk verkleind ten behoeve van kamers aan de (onvoltooide) noordkant. Door Cuypers met een z.g. Monierconstructie overdekt. Gekleurde glas-in-loodvensters op de derde verdieping. Idee van buitenruimte uitgedrukt in grijs geschilderde muren met imitatievoegwerk. Zeer rijke iconografie in de vorm van beeldhouwwerk en geschilderde motieven en voorstellingen hoofdzakelijk met betrekking tot familiegeschiedenis in historisch perspectief, gecombineerd met allerlei aspecten van het leven in de middeleeuwen.

De belangrijkste personen en thema's in de Hal:

In voorhal beeld van Jan van de Haar.

Noordwand (direct rechts vanaf de vestibule) van boven naar beneden:

I. A t/m E. Het grote gebrandschilderde raam met presentatie van het Grote Charter in 1375 aan het Sticht door Arnold van Hoorne, vijftigste Prins-bisschop van Utrecht aangeboden. Heraldische afbeeldingen van de bisschop, de Utrechtse steden: Amersfoort en Rhenen en die van de kapittels van de Dom, St. Pieter, Oud-Munster, St. Jan en St. Marie.

II. Hieronder de wapenschilden van de 37 edelen die het charter ondertekend hebben, waaronder ook die der van Zuylens en van de Haar.

III. Hieronder rechts een reliëf van St. Joris, de patroon van de ridders met rechts zijn monogram en het schild van Zuylen. In de drie timpanen: in het midden de H. Maagd Maria met het kindeke Jezus. In de hoeken twee engelen in aanbidding. Links de H. Steven (St. Etienne).

IV. Voor het traceerwerk:

A. meest links: Elias van de Haar, Baljuw van het Sticht,

B. Jacob van Zuylen van de Vecht,

C. Zijn vrouw Christine van Zuylen van Nijevelt.

D. Boekel van de Haar.

E. Diederica van Maerssen, vrouw van

F. Frederik van Zuylen van Nijevelt, kastelein van Vreeland, op de hoek bij de andere galerij.

V. Eerste rij hoofdzakelijk in beslag genomen door dierfiguren. De volgende rij met fabels van Aesopus. De derde rij met motieven van Dierenwereld en Plantenrijk; in de onderste rij vier gebeeldhouwde hoofden van de vier maatschappelijke standen arbeider, burger, soldaat en wetenschapper.

Oostwand, (van boven naar beneden)

I. A. t/m C. Gebrandschilderde ramen met een aantal figuren uit geslacht van Zuylen. (het verbond van de Nyevelts, 1482).

II. Hieronder een viertal beelden, van links naar rechts:

A. Steven van Zuylen van Nijevelt, heer van Maarssen, Landscommandeur van de Duitse Orde van den Lande van Utrecht (1498-1527).

B. Dirk van Zuylen van de Haar, eerste burgemeester van Utrecht.

C. Zijn echtgenote Josyna van Drakenborch.

D. (Meest rechts) Willem van Zuylen van Nijevelt, staatsman, militair, literator en ondertekenaar van de Pacificatie van Gent.

III. Op de borstwering tussen de zes arcades: reliëfs met scènes uit de Hoofse wereld. Valkenjacht, tournooi, dans, schaakspel, hofleven en schaking.

Zuidwand

Gebrandschilderd raam met afbeelding uit kruistocht. (Warnald van Zuylen van Abcoude).

Westwand

Drie gebrandschilderde ramen met:

A. Dirk van Zuylen van de Vecht en Sweder van Zuylen van Beverweerd.

B. In het middenraam Etienne van Zuylen van Anholt

C. Rechter raam met Frederik van Zuylen van de Vecht en zijn zoon Etienne van Zuylen III.

Over de gehele zuid- en oostwand ter hoogte van de eerste verdieping een galerij waarvan op de balustrade een achttal muzikanten; de 'dirigerende' figuur met gelaatstrekken Dr. P.J.H. Cuypers.

Hier linksonder de toegangsdeur tot de Bal- of Feestzaal geflankeerd door bijna levensgrote beelden van Dirk van Zuylen van Nijevelt en zijn vrouw en nicht Elisabeth van Zuylen van Nijevelt.

Links en rechts van de toegang tot de Bibliotheek de beelden van Josyna van de Haar en Dirk van Zuylen van Nijevelt.

Beeldhouwwerk en houten wandbekleding van de Hal met vele fabeldieren en onderwerpen ontleend aan het planten- en dierenrijk afgebeeld. In de Biljartzaal op de kapitelen van de pilaren zes wapens of blazoenen van zes verschillende takken van de van Zuylens. Een Biljartruimte met lambrisering met diermotieven. Bank gedecoreerd met de beeltenissen van Herodotus, Homerus en Dante.

De hal is belegd met een vloer, deels van marmer en deels van mozaïek met geometrische figuren, cirkels, halve cirkels, gecombineerd met vierkanten.

Ridderzaal

Gebrandschilderd raam boven toegangsdeur tot de Ridderzaal met beeltenis van Frank van Borsselen, geflankeerd door twee ridders.

Zaal met oorspronkelijke afmetingen, volgens oude opzet gerestaureerd als trapeziumvormige ruimte met nauwe vensters met spitsbogen. Wanden behangen met donkergroen fluwelen behang met heraldische motieven in zilverdraad (de Haar en Zuylen). Op de oorspronkelijke afmeting een schildering van een ridder aangebracht, klaar voor de aanval.

Op het fries drie figuren als typische representanten van de Ridderschap: koning David, Keizer Karel de Grote en Roomskoning Willem II, graaf van Holland en Zeeland. Balken van de zoldering met wapenschilden en tekens (Davidster) verwijzend naar van Zuylens en verwante geslachten. Twee monumentale Luchters, met galopperende ridders omstreeks 1910 geplaatst. Ontwerp ontleend aan Viollet-le-Ducs "Dictionnaire raisonné du mobilier français".

Boven dubbele deur naar Bibliotheek de wapenschilden van de van Zuylens en de Rothschilds. In de lambrisering Vlaamse wandtapijt (Doornik), eerste helft van de zestiende eeuw, voorstellende een Romeinse Zegetocht.

Feest- of Balzaal

Feest- of Balzaal met beeldhouwwerk in reliëf 'Le Château de l'Amour', het Kasteel van de Liefde met minstreelgalerij rustend op marmeren zuilen met gebeeldhouwde figuren (deugden van de vrouw). Naar voorbeeld van minstreelgalerij uit Viollet-le-Duc's Dictionnaire Raisonné. Decoratieve muurschilderingen met gotische en Jugendstilmotieven. Onderdeel van de wanden twee zestiende-eeuwse Brusselse wandtapijten, de 'Schepping van de wereld in zes dagen met de Zondeval' en 'de Triomf van Christus'. Bovenlangs de twee lange zijden van de zaal gebeeldhouwde reliëfs in Renaissancestijl met dansende paren, musici en jachttaferelen. Zeer rijk gecassetteerd plafond met decoratie in Jugendstilmotieven met oorspronkelijke elektrische verlichting. Parketvloer met Davidsterren. Aansluitend authentieke kapsalon 'Toilette des Dames'.

Bibliotheek

Bibliotheek of 'Boekerij'. Oorspronkelijk als eetkamer bedoeld; ook 'Salle de Famille' genoemd. Op de schouw is van linksboven naar rechts beneden de directe afstamming of genealogie van baron Etienne van Zuylen afgebeeld.

Zuid-Nederlandse of Vlaamse wandtapijt in lambrisering mogelijk met geschiedenis van Jephta. In lambrisering eveneens een deur, oorspronkelijk voor de archiefkast met afbeeldingen van het scheppingsverhaal.

Eetzaal

Eetzaal met grote haardpartij, waarop Adam en Eva in het Paradijs afgebeeld. Voorts links het huwelijk van Tobias en Sara en rechts dat van Isaac en Rebecca. Door Cuypers ontworpen eettafel en daarbij behorende stoelen met oorspronkelijke bekleding. Twee dientafels met smeedijzeren onderstel met heraldische zuil en marmeren dekbladen. Hierboven twee Vlaamse wandtapijten, voorstellende een Vlaams dorpstafereel en de Zomer naar schilderijen van David Teniers de Jongere. Wandbekleding en gordijnen oorspronkelijk uit de tijd van de restauratie. Kroonluchter naar zeventiende-eeuws model.

Eerste en tweede verdieping

Slaapkamers, badkamers en dienstruimten, gedeeltelijk met lambriseringen, houtsnijwerk, geschilderde decoraties, fresco's, ingebouwde hemelbedden in internationale neostijlen. Gordijnen gedeeltelijk origineel uit de tijd van de restauratie.

De verschillende verdiepingen worden verbonden door een lift, tijdens de restauratie geïnstalleerd bij de diensttrap in de noordvleugel.

Heteluchtverwarming met leidingen en radiatoren, geïnstalleerd tijdens de restauratie (circa 1900) door Ingenieursbureau Huygen te Rotterdam. Installatie verbonden met ketelhuis in Châtelet via speciaal vervaardigde gang door de gracht.

Waardering

Het HOOFDGEBOUW KASTEEL DE HAAR is in cultuurhistorisch opzicht van algemeen belang:

- als markante uiting van internationaal romantisch-historiserende restauratie-opvattingen van een middeleeuws kasteel uit het einde van de negentiende eeuw;

- als gaaf intact gebleven uitdrukking van een adellijke wooncultuur van rond 1900, die zijn weerga slechts in een aantal internationale voorbeelden vindt;

- als hoogtepunt uit het oeuvre van de architecten Dr. P.J.H. en Jos. Cuypers;

- als rijke en gaaf bewaarde uitdrukking van Nederlandse toegepaste interieurkunsten rond 1900 met vaste decoratieve elementen als beeldhouwwerk, houtsnijwerk, lambriseringen, behangsels, marmeren en natuurstenen vloeren, tegeltableaus, glas-in-loodramen, smeedijzer, brons- en koperwerk;

- vanwege de zeldzaamheidswaarde;

- vanwege de gaafheid;

- vanwege de hoge industrieel archeologische waarde (keukeninrichting, inrichting badkamers, hete luchtverwarming);

- vanwege de hoge ensemblewaarden.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description of component 1: MAIN BUILDING KASTEEL DE HAAR.

Medieval entirely moated red brick castle on pentagonal ground plan, circa 1400, probably the successor of an older fortified house, in the period 1892-1912 restored and partially rebuilt in neo-gothic and neo-renaissance style by Dr. P.J.H. Cuypers, making extensive use of much original masonry.

The front or east facade built up in neo-renaissance style according to design by Dr. P.J.H. Cuypers as replacement of the original low wall, which until the restoration enclosed the open courtyard. Brick masonry with wooden cross windows and leaded glass windows. The front facade is closed on the left side by a round tower, the so-called Gevangenistoren (Prison Tower) and the side facades of the medieval great hall wing. This Gevangenistoren of six storeys with octagonal, slate-covered pointed roof, is furnished with roof spire/weathervane. Below the cornice brown painted wooden, continuous gallery with heraldic representations with the coats of arms of the Haar (three lozenges) and Zuylen (three columns) and shutters with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured). Windows partly with wooden shutters painted in the colours silver and gules. The walls of the Gevangenistoren built up with brick of various sizes, including original masonry. The side facade of the Great Hall Wing, which forms the fifth angle of the original medieval ground plan, with stepped gable, cross windows and gallery in timber framing and brick. Later added connecting passage between Gevangenistoren and Side Facade Great Hall Wing probably beginning twentieth century.

Front facade of three storeys above the basement storey with main entrance in the form of a gatehouse tower with spire, with brick access bridge 'de Welkom', furnished with natural stone balustrades and decoration (griffins, lions) and pedestals. Wooden drawbridge on iron bearers between 'De Welkom' and the main entrance. Main entrance closed with wrought-iron double gate door, decorated with heraldic motifs (columns, lozenges) dated 1900. Beside it small wrought-iron gate door. Upper storey with tower to the left and partly furnished with crenellated wall (corbelled). To the right of gatehouse tower corbelled bay-like extension with stepped gable over second and third storey. The front facade is closed on the right side by a round tower, the so-called Riddertoren (Knights' Tower). The Riddertoren of six storeys with octagonal, slate-covered pointed roof furnished with roof windows with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured) and roof spire/weathervane in the place of the original herald as tower crowning. Below the cornice brown wooden, continuous gallery with heraldic representations with the coats of arms of the Haar (three lozenges) and Zuylen (three columns) and shutters with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured). On the north side of the Riddertoren a tower-shaped built-out spiral staircase tower with hexagonal slate-covered pointed roof. The walls of the Riddertoren built up with brick of various sizes, including original masonry. Windows partly with wooden shutters painted in the colours silver and gules.

North facade, original front facade, interrupted by built-out rectangular tower next to former main entrance, over three storeys above basement, closed on the left side by the Riddertoren. Below continuous hipped roof a brown wooden gallery along the lower half of the third storey with heraldic representations with the coats of arms of the Haar (three lozenges) and Zuylen (three columns) and shutters with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured). This gallery interrupted by the rectangular tower and continuing along the western facade to the so-called Duiventoren (Dovecote Tower). Wooden cross windows and leaded glass windows (sashes) with wooden shutters, painted in heraldic colours (silver and gules).

West facade over three storeys above basement, interrupted by the so-called Duiventoren. Wooden cross windows and leaded glass windows (sashes) with wooden shutters, painted in heraldic colours (silver and gules). Below continuous hipped roof on the north side of the Duiventoren a brown wooden gallery along the lower half of the third storey with heraldic representations with the coats of arms of the Haar (three lozenges) and Zuylen (three columns) and shutters with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured). This gallery is the continuation of the gallery along the northern facade to the so-called Duiventoren. Gallery running from the south side (right) of the Duiventoren across the entire south facade, made of timber framing with brick with wooden cross windows and leaded glass windows (sashes) with wooden shutters, painted in heraldic colours (silver and gules). Western wall interrupted by the Duiventoren of six storeys with octagonal, slate-covered octagonal pointed roof, furnished with roof windows with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured) and roof spire/weathervane. Below the cornice of the Duiventoren continuous gallery of timber framing filled with brick; window openings with shutters with the heraldic colours silver and gules (heraldically coloured). On the third storey, on the south side of the Duiventoren a tower-shaped built-out oriel with slate-covered roof and open-worked tower crowning. The walls of the Duiventoren built up with brick of various sizes, including original masonry. Windows partly with wooden shutters painted in the colours silver and gules.

South facade, over three storeys above basement, closed on the right side by the Riddertoren. Below continuous hipped roof a gallery along the lower half of the third storey made of timber framing with brick with wooden cross windows and leaded glass windows with wooden shutters, painted in heraldic colours (silver and gules). This gallery interrupted by a tower-shaped built-out oriel with slate-covered roof and open-worked tower crowning. Wooden cross windows and leaded glass windows with wooden shutters, painted in heraldic colours (silver and gules).

The walls of the South Facade built up with brick of various sizes, including original masonry.

Interior.

Basement storey respectively lower house partly excavated and partly furnished with new buttresses and vaults. In the basement various kitchens and other service rooms located around central space (including the main kitchen, the scullery, the vegetable kitchen, the dairy kitchen, the butchery and the flower cellar).

The large main kitchen as the most original room of the house with solidly built brick walls of 1.40 thickness, dating from the fifteenth century. Centrally in it a double charcoal range by Drouet, Paris with red copper water reservoirs and brass draw-off taps. Furthermore various containers for sauces ('au bain Marie'). Below the range connection with smoke channel, for the discharge of air and carbon monoxide via the fireplace chimney in the kitchen. In the chimney a fan wheel, set in motion by an open fire below the hood of the chimney for air refreshment. Connected via pulleys and chains with 2 spits. The walls of this kitchen bevelled with tiles furnished with columns and lozenges, which motifs also in the chimneypiece.

Direct connection with staircase and original service lift from the basement to the 'Office' or service room adjacent to the Dining Room.

Further in the basement, the Children's Dining Room with woodcarving, frescoes and wall panelling, tiled Wine Cellar, tiled Flower Cellar, various kitchens and cellars partly with tile walls, doors, panelling and frescoes.

Bel-étage

Representative parts of the house, grouped around the original courtyard, roofed over during the restoration. These rooms feature a richly executed decorative programme, devoted to various aspects of medieval life according to the conceptions of Cuypers and van Zuylen with numerous references to family history from the fourteenth, fifteenth and sixteenth centuries. Themes in iconography and decoration Hall, Ballroom and Knights' Room: the 'Knighthood' in the service of Christendom and Woman.

Furthermore many details from the medieval animal world and plant kingdom depicted, with fabulous creatures and stylised plants and flowers. In the Hall also hangs a tapestry, Brussels, sixteenth century, which belongs to the same series as both tapestries in the Ballroom; it depicts the struggle between good and evil with the crucified Christ in the centre, surrounded by 'apocalyptic' warriors.

Hall

The Hall was situated on the site of the old courtyard, partly reduced for the sake of rooms on the (uncompleted) north side. Roofed by Cuypers with a so-called Monier construction. Coloured leaded glass windows on the third floor. Idea of exterior space expressed in grey painted walls with imitation pointing. Extremely rich iconography in the form of sculpture and painted motifs and representations mainly relating to family history in historical perspective, combined with various aspects of life in the Middle Ages.

The most important people and themes in the Hall:

In the entrance hall image of Jan van de Haar.

North wall (directly to the right from the vestibule) from top to bottom:

I. A to E. The large stained-glass window with presentation of the Great Charter in 1375 to the Diocese by Arnold van Hoorne, fiftieth Prince-Bishop of Utrecht presented. Heraldic representations of the bishop, the Utrecht cities: Amersfoort and Rhenen and those of the chapters of the Cathedral, St. Peter, Old Minster, St. John and St. Mary.

II. Below this the coats of arms of the 37 nobles who signed the charter, including also those of the van Zuylens and van de Haar.

III. Below right a relief of St. George, the patron of knights with to the right his monogram and the shield of Zuylen. In the three tympana: in the centre the Holy Virgin Mary with the Christ Child. In the corners two angels in adoration. Left the Holy Stephen (St. Etienne).

IV. In front of the tracery:

A. most left: Elias van de Haar, Bailiff of the Diocese,

B. Jacob van Zuylen van de Vecht,

C. His wife Christine van Zuylen van Nijevelt.

D. Boekel van de Haar.

E. Diederica van Maerssen, wife of

F. Frederik van Zuylen van Nijevelt, castellan of Vreeland, on the corner near the other gallery.

V. First row mainly occupied by animal figures. The next row with fables of Aesop. The third row with motifs from Animal World and Plant Kingdom; in the lowest row four sculptured heads of the four social classes worker, burgher, soldier and scholar.

East wall, (from top to bottom)

I. A. to C. Stained-glass windows with a number of figures from the Zuylen family. (the alliance of the Nyevelts, 1482).

II. Below this a set of four images, from left to right:

A. Steven van Zuylen van Nijevelt, lord of Maarssen, Land Commander of the German Order of the Land of Utrecht (1498-1527).

B. Dirk van Zuylen van de Haar, first burgomaster of Utrecht.

C. His spouse Josyna van Drakenborch.

D. (Most right) Willem van Zuylen van Nijevelt, statesman, military man, man of letters and signatory of the Pacification of Ghent.

III. On the parapet between the six arcades: reliefs with scenes from the Courtly Love world. Falcon hunting, tournament, dance, chess game, court life and abduction.

South wall

Stained-glass window with representation from crusade. (Warnald van Zuylen van Abcoude).

West wall

Three stained-glass windows with:

A. Dirk van Zuylen van de Vecht and Sweder van Zuylen van Beverweerd.

B. In the centre window Etienne van Zuylen van Anholt

C. Right window with Frederik van Zuylen van de Vecht and his son Etienne van Zuylen III.

Across the entire south and east wall at the height of the first floor a gallery on whose balustrade eight musicians; the 'conducting' figure with the facial features of Dr. P.J.H. Cuypers.

Here below left the access door to the Ball or Festive Hall flanked by almost life-size images of Dirk van Zuylen van Nijevelt and his wife and niece Elisabeth van Zuylen van Nijevelt.

To the left and right of the access to the Library the images of Josyna van de Haar and Dirk van Zuylen van Nijevelt.

Sculpture and wooden wall cladding of the Hall with many fabulous creatures and subjects drawn from the plant and animal kingdom depicted. In the Billiard Room on the capitals of the pillars six coats of arms or blazons of six different branches of the van Zuylens. A Billiard Room with panelling with animal motifs. Bench decorated with the likenesses of Herodotus, Homer and Dante.

The hall is laid with a floor, partly of marble and partly of mosaic with geometric figures, circles, half circles, combined with squares.

Knights' Room

Stained-glass window above access door to the Knights' Room with likeness of Frank van Borsselen, flanked by two knights.

Room with original dimensions, restored according to old plan as trapezoidal space with narrow windows with pointed arches. Walls hung with dark green velvet wallpaper with heraldic motifs in silver thread (the Haar and Zuylen). On the original dimensions a painting of a knight applied, ready for the attack.

On the frieze three figures as typical representatives of Knighthood: King David, Emperor Charlemagne and Holy Roman King William II, count of Holland and Zeeland. Beams of the ceiling with coats of arms and signs (Star of David) referring to van Zuylens and related families. Two monumental Chandeliers, with galloping knights placed around 1910. Design derived from Viollet-le-Duc's "Dictionnaire raisonné du mobilier français".

Above double door to Library the coats of arms of the van Zuylens and the Rothschilds. In the panelling Flemish wall tapestry (Tournai), first half of the sixteenth century, depicting a Roman Triumphal Procession.

Festive or Ballroom

Festive or Ballroom with sculpture in relief 'Le Château de l'Amour', the Castle of Love with minstrel gallery resting on marble columns with sculptured figures (virtues of woman). Following the example of minstrel gallery from Viollet-le-Duc's Dictionnaire Raisonné. Decorative wall paintings with Gothic and Art Nouveau motifs. Part of the walls two sixteenth-century Brussels wall tapestries, the 'Creation of the World in Six Days with the Fall' and 'the Triumph of Christ'. Along the top of the two long sides of the hall sculptured reliefs in Renaissance style with dancing couples, musicians and hunting scenes. Extremely richly coffered ceiling with decoration in Art Nouveau motifs with original electric lighting. Parquet floor with Stars of David. Adjacent authentic salon 'Toilette des Dames'.

Library

Library or 'Book Room'. Originally intended as dining room; also called 'Salle de Famille'. On the chimney the direct descent or genealogy of Baron Etienne van Zuylen is depicted from top left to bottom right.

Southern Netherlandish or Flemish wall tapestry in panelling possibly with history of Jephthah. In panelling also a door, originally for the archive cabinet with representations of the creation story.

Dining Room

Dining Room with large fireplace element, on which Adam and Eve in Paradise are depicted. Furthermore on the left the marriage of Tobias and Sara and on the right that of Isaac and Rebecca. Dining table designed by Cuypers and accompanying chairs with original upholstery. Two service tables with wrought-iron base with heraldic column and marble tops. Above these two Flemish wall tapestries, depicting a Flemish village scene and Summer after paintings by David Teniers the Younger. Wall cladding and curtains originally from the time of the restoration. Chandelier after seventeenth-century model.

First and second floor

Bedrooms, bathrooms and service rooms, partly with panelling, woodcarving, painted decorations, frescoes, built-in four-poster beds in international neo-styles. Curtains partly original from the time of the restoration.

The various floors are connected by a lift, installed during the restoration at the service staircase in the north wing.

Hot-air heating with pipes and radiators, installed during the restoration (circa 1900) by Engineering Office Huygen in Rotterdam. Installation connected with boiler house in Châtelet via specially made passage through the moat.

Valuation

The MAIN BUILDING KASTEEL DE HAAR is of general cultural-historical importance:

- as a striking expression of international romantic-historicising restoration conceptions of a medieval castle from the end of the nineteenth century;

- as an intact and well-preserved expression of an aristocratic residential culture around 1900, which has its equal only in a number of international examples;

- as a pinnacle from the oeuvre of architects Dr. P.J.H. and Jos. Cuypers;

- as a rich and well-preserved expression of Dutch applied interior arts around 1900 with fixed decorative elements such as sculpture, woodcarving, panelling, wallpapers, marble and natural stone floors, tile tableaux, leaded-glass windows, wrought iron, bronze and copperwork;

- because of its rarity value;

- because of its intactness;

- because of its high industrial-archaeological value (kitchen furnishing, bathroom furnishing, hot-air heating);

- because of its high ensemble values.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map