Rijksmonumentenregister · Netherlands
Comeniuslyceum
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1921 - 1924
- Address
- Pieter Lodewijk Takstraat 34, Locatie: Oudzuid, 1073 KL Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.34885, 4.89938
- Part of complex
- 527796
- Monument number
- 527798
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1910 map "Polderkaart van de landen tusschen Maas en ij / door W.H. Hoekwater" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
Op een nagenoeg L-vormige plattegrond tot stand gekomen school bestaande uit drie bouwlagen boven het maaiveld onder een plat dak. De gevel aan de Jozef Israëlskade heeft een lengte van circa 68 meter; die aan de Paletstraat heeft een lengte van circa 40 meter; die aan de P.L. Takstraat heeft een lengte van circa 25 meter. De gevels zijn gemetseld in geelbruine baksteen; er is verder gebruik gemaakt van natuursteen bij vensters, lijsten, hoekpartijen en entree. Het gebouw bestaat aan de voorzijde uit een brede middenrisaliet met aan weerszijden vleugels van drie vensterassen breed. De risaliet is op de verdiepingen voorzien van kolossale en diep naar voren uitgemetselde muurdammen, waarop groepen beeldhouwwerk voorstellende 'de geboorte van de daad'. Onder links en rechts bij deze gevel eveneens bouwbeeldhouwwerk. Tussen de ramen van de verdiepingen bevinden zich ajour-tegels. Verder ook gevelstenen. Tussen de muurdammen een breed en hoog samengesteld venster. Aan weerszijden van de middenrisaliet per bouwlaag drie grote klaslokaalvensters met meerruits gelede bovenzijde, horizontale roedenverdeling en met zware stijlen waarnaast smalle zijlichten. Op de beide hoeken van de lange gevel bevindt zich een hoger en ten opzichte van het gevelvlak iets teruggezet volume met overhoeks geplaatst balkon met toegang. Onder het balkon bevindt zich decoratief tegelwerk in ESKAF-reliëftegels. De zijgevel aan de Paletstraat heeft op de begane grond een vensterserie met kleine raamopeningen en een middenpartij met zeven gekoppelde, hogere en meerruits gelede vensters met kalf, stijlen en horizontale roedenverdeling. Op de eerste verdieping een serie van negen dergelijke vensters, alsmede enkele nagenoeg vierkante vensters en een hoekvenster. Op de tweede verdieping vier grote klaslokaalvensters. Een korte kopse gevel sluit aan op de woonhuisbebouwing en heeft een doorlopend deel van de vensterserie met de kleine raamopeningen op de begane grond en enkele kleine vensters in het gevelvlak. De gevel aan de P.L. Takstraat heeft een hoger rechterdeel met vensterserie met kleine raamopeningen op de begane grond en op de verdiepingen vensters met een horizontale roedenverdeling boven en onder een kalf. Op de overgang met het lagere linkerdeel met twee bouwlagen bevindt zich een plastisch uitkragend vertikaal accent in het metselwerk. Op de verdieping van het linkerdeel bevindt zich een groot klaslokaalvenster. De noordgevel van het schoolgebouw is aan het schoolplein gelegen en heeft een gevel met een middenrisaliet waarin de hoofdentree. Deze bestaat uit een in portiek geplaatste dubbele openslaande houten deur met bovenliggend houtsnijwerk (teakhout) met onder meer een centrale afbeelding in bas-reliëf van Pan. Deurlichten en smal bovenlicht met glas-in-lood raamvulling. Twee flankerende halfronde zware stijlen met bouwbeeldhouwwerk met afbeeldingen van 'de jonge mens staande tegenover de Hydra'; verder Amsterdamse wapenschilden. Naast de zware stijlen nog een venster met horizontale roedenverdeling. Verder uitzwenkingen in het metselwerk, waterspuwers en hoge op de hoeken van de entree-risaliet geplaatste ladderramen ter verlichting van de trappenhuizen. Aan de linkerzijde een lager volume met twee klaslokaalvensters. Verder series gekoppelde, liggende en staande vensters, gemetselde stijlen en houten kalven. Aan de rechterzijde sluit de zijvleugel op het hoofdgebouw aan. Hierin op de begane grond een serie van zes gekoppelde, hoge en meerruits gelede vensters. Op de verdieping een dito serie met lagere vensters en op de tweede verdieping een viertal horizontale vensterpartijen. Aan de rechterzijde bevindt zich een hoger bouwvolume met kleine vensters en met kleine liggende vensters in het fries onder de dakrand.
Het interieur heeft nog oorspronkelijke trappen en dubbele gangdeuren met naar twee zijden bewegende scharnieren. De ruime en rechthoekige hal op de verdieping is voorzien van een tegelvloer in geometrisch patroon en heeft een nagenoeg omlopend geschilderd fries (1929) van de hand van de schilder Johan Sybo (Joop) Sjollema, voorstellende 'de cyclus der seizoenen' (tekst: parentibus et magistro dedicat, 1929, J. Sjollema pictor). Verder nog vensters met glas-in-lood raamvulling en horizontale roedenverdeling, tegelfriezen. Tegen de plafonds van de trappenhuizen bevinden zich nog oorspronkelijke lamparmaturen met glas-in-lood.
Waardering
Gemeentelijke school - de Tweede Openbare Handelsschool - uit 1921-1924 met bouwbeeldhouwwerk van Hildo Krop en een wandschildering van Joop Sjollema van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard en representatief voorbeeld van expressionistische scholenbouw door de toenmalige Dienst der Publieke Werken. Voorts mede van belang wegens stedenbouwkundige en ensemblewaarde wegens de beeldbepalende situering aan het Amstelkanaal als deel van de visuele afsluiting van de P.L. Takbuurt en wegens de stilistische samenhang met de omringende woningbouwcomplexen in Plan-Zuid. Van belang als historisch functioneel onderdeel van het complex van twee schoolgebouwen aan de Pieter Lodewijk Takstraat.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
A school built on an almost L-shaped ground plan consisting of three storeys above ground level under a flat roof. The facade on the Jozef Israëlskade is approximately 68 metres long; that on the Paletstraat is approximately 40 metres long; that on the P.L. Takstraat is approximately 25 metres long. The facades are built in yellowish-brown brick; natural stone has also been used for windows, mouldings, corners and entrance. The building consists at the front of a broad central risalit with wings on either side three window bays wide. The risalit is provided on the storeys with colossal and deeply protruding wall anchors, on which groups of sculptural work depicting 'the birth of the deed'. Similarly at this facade below left and right sculptural work. Between the windows of the storeys are open-work tiles. Also decorative ashlar stones. Between the wall anchors a broad and tall composite window. On either side of the central risalit per storey three large classroom windows with multi-pane divisions in the upper part, horizontal glazing bars and with heavy mullions alongside narrow side lights. On both corners of the long facade there is a taller volume, somewhat recessed in relation to the facade plane, with a corner-sited balcony with access. Below the balcony is decorative tilework in ESKAF relief tiles. The side facade on the Paletstraat has on the ground floor a window series with small window openings and a central section with seven coupled, taller and multi-pane divided windows with transom, mullions and horizontal glazing bars. On the first storey a series of nine such windows, as well as some almost square windows and a corner window. On the second storey four large classroom windows. A short end facade adjoins the residential development and has a continuous section of the window series with the small window openings on the ground floor and some small windows in the facade plane. The facade on the P.L. Takstraat has a taller right section with window series with small window openings on the ground floor and on the storeys windows with a horizontal glazing bar above and below a transom. At the junction with the lower left section with two storeys is a plastically projecting vertical accent in the brickwork. On the storey of the left section is a large classroom window. The north facade of the school building faces the schoolyard and has a facade with a central risalit containing the main entrance. This consists of a double opening timber door placed in a portico with overlying timber carving (teak) featuring amongst other things a central image in bas-relief of Pan. Door lights and narrow fanlight with glass-in-lead window filling. Two flanking semi-circular heavy mullions with sculptural work featuring images of 'the young person standing face to face with the Hydra'; further Amsterdam coat of arms. Beside the heavy mullions another window with horizontal glazing bars. Furthermore projections in the brickwork, waterspouts and tall ladder windows placed at the corners of the entrance risalit for lighting the stairwells. On the left side a lower volume with two classroom windows. Further series of coupled, horizontal and vertical windows, brick mullions and timber transoms. On the right side the side wing adjoins the main building. In this on the ground floor a series of six coupled, tall and multi-pane divided windows. On the storey a similar series with lower windows and on the second storey four horizontal window sections. On the right side is a taller building volume with small windows and with small horizontal windows in the frieze below the eaves.
The interior still has original staircases and double corridor doors with hinges moving in two directions. The spacious and rectangular hall on the storey is provided with a tile floor in a geometric pattern and has an almost continuous painted frieze (1929) by the painter Johan Sybo (Joop) Sjollema, depicting 'the cycle of the seasons' (text: parentibus et magistro dedicat, 1929, J. Sjollema pictor). Further windows with glass-in-lead window filling and horizontal glazing bars, tile friezes. Against the ceilings of the stairwells are still original lamp fittings with glass-in-lead.
Valuation
Municipal school - the Second Public Commercial School - from 1921-1924 with sculptural work by Hildo Krop and a wall painting by Joop Sjollema of general importance for its cultural and architectural-historical value as a well-preserved and representative example of expressionist school architecture by the then Department of Public Works. Furthermore of significance also for its urban planning and ensemble value due to its prominent situation on the Amstelkanaal as part of the visual closure of the P.L. Takbuurt and due to stylistic coherence with the surrounding residential building complexes in Plan-Zuid. Of importance as a historically functional component of the complex of two school buildings on the Pieter Lodewijk Takstraat.
Nearby in the register
- Schoolgebouw, Pieter Lodewijk Takstraat 33Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Sociale zorg, liefdadigheid, Burgemeester Tellegenstraat 130Sociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- Leeszaal, Coöperatiehof 16Welzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Plantsoen, Coöperatiehof tegenover 14Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.