Rijksmonumentenregister · Netherlands
Mariëndaal
Oosterbeek, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kasteel, buitenplaats
- Function
- Landhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1857
- Address
- Mariëndaal 8, 6861 WN Oosterbeek (Renkum 25) (and others)
- Place
- Oosterbeek
- Municipality
- Renkum
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98876, 5.86245
- Part of complex
- 527523
- Monument number
- 527527
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1851 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
HOOFDGEBOUW met AANGEBOUWDE DIENSTWONING (Mariëndaal). Het hoofdgebouw van de buitenplaats Mariëndaal ligt in het westelijke deel van het landgoed, ten noorden van de spoorlijn Arnhem Utrecht, waar deze de Schelmseweg kruist.
Het hoofdhuis dateert in zijn huidige vorm uit 1857. Het bezit een nagenoeg rechthoekige plattegrond en is in baksteen opgetrokken. Het bestaat uit twee bouwlagen, een souterrain en wordt door een afgeplat schilddak waarop vier schoorstenen, belegd met Oud-Hollandse pannen, gedekt. Tegen de eindgevels bevindt zich links een éénlaagse uitbouw met een als balkon dienst doend plat dak. Rechts vlijt zich de éénlaagse dienstwoning met aangekapt schilddak tegen de zijgevel.
De symmetrisch ingedeelde voorgevel bevat zeven vensterassen en wordt horizontaal geleed door een hardstenen sokkelzone, een kunststenen cordonlijst en boven afgesloten door een gekorniste kroonlijst. Hoekpilasters met een fors uitgevoerde console uitgerust met een kop onder de daklijst, markeren de hoeken evenals in de licht risalerende middenas. Deze wordt benadrukt door de ingangspartij met hardstenen trap, de vleugeldeuren onder een bovenlicht en het balkon. Dit wordt gedragen door dubbele rijkversierde consoles. De overkapping van het balkon is voorzien van een gezaagde houten druppellijst. Een gootbord waarin in het midden een klok is opgenomen geeft een tweede licht risalerende gevelgedeelte aan dat drie vensterassen omvat. In de kroonlijst wordt door de alleen hier aanwezige consoles subtiel op deze ritmiek van de gevel gewezen. De vensters, met houten dorpel en strekse boog, zijn in de twee bouwlagen van persiennes voorzien. De vensters in het souterrain zijn licht getoogd en zijn van het type houten stolpraam.
De linker zijgevel wordt ter plaatse van de eerste bouwlaag in beslag genomen door de moderne aanbouw. De verdieping bevat vier vensterassen met drie vensters van het standaardtype. Gescheiden door een venster op de rechterhoek, komt hier een balkondeur voor.
De deels gestucte achtergevel wordt grotendeels in beslag genomen door de aanbouw. De ramen zijn van het type schuifraam 3x(1+1).
Tegen de rechter zijgevel van het hoofdhuis heeft zich ter plaatse van de begane grond de dienstwoning gevlijd. In verband hiermee is de verdieping blind uitgevoerd. De (witgestucte) dienstwoning onder een met gesmoorde Oudhollandse pan belegd dak waarin twee vernieuwde dakkapellen, heeft in het verlengde van de voorgevel van het hoofdhuis twee 3x(1+2)-ruits schuiframen. De voorgevel van de dienstwoning ligt evenwijdig aan de eindgevel van het hoofdhuis, bevat links drie schuiframen en rechts, aangepast aan het niveauverschil van de straat twee kleinere ramen 3x(1+1) ruitsverdeling.
De achtergevel met van de weg afgekeerde voordeur bezit een 3x(1+1)-ruits raam.
In het interieur van het hoofdhuis is het oorspronkelijke uurwerk (fa. I.F. Weule uit Bockenem) van de klok aan de voorgevel, daterend uit 1884, in tact gebleven.
Het hoofdhuis met aangebouwde dienstwoning, dat als gevolg van de strijd in de tweede wereldoorlog die volgde op de luchtlandingen bij Oosterbeek ernstig werd geschonden, kreeg in 1949 een nieuwe bestemming als kantoorruimte en laboratorium. In 1977 werd tijdens een ingrijpende restauratie het gehele binnenwerk gesloopt waarbij alleen de buitenmuren zijn blijven staan. Ter plaatse van de linker zijgevel, waar zich oorspronkelijk een serre bevond, is een moderne, éénlaagse uitbouw gerealiseerd. Aan de achterzijde van het hoofdhuis, verbonden middels een tussenlid, bevindt zich nieuwbouw ten behoeve van het laboratorium.
Nagenoeg alle vensters zijn met aluminiumkozijnen, voorzien van de oorspronkelijke T-raamindeling, ingevuld. In de voorgevel is het overdekte balkon boven de voordeur en de klok met gootbord gereconstrueerd.
Waardering
Het HOOFDGEBOUW met AANGEBOUWDE DIENSTWONING (Mariëndaal) als onderdeel van de historische buitenplaats 'Mariëndaal' is van algemeen belang:
- als voorbeeld van een in hoofdvorm bewaard gebleven vroeg 19de-eeuws woonhuis met een goed bewaard oorspronkelijk uurwerk uit 1884;
- als bijzondere uitdrukking van een ontwikkeling in de (bewonings)geschiedenis van de voormalige buitenplaats;
- van situationele waarde ten opzichte van de omringende onderdelen van de buitenplaats en vanwege de ligging in een kom temidden van het aan drie zijden omringende heuvelachtige terrein;
- als uitgangspunt en middelpunt van de parkaanleg van Mariëndaal;
- vanwege de ensemblewaarde in relatie met de overige onderdelen van de historische buitenplaats 'Mariëndaal'.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
MAIN BUILDING with ATTACHED SERVICE DWELLING (Mariëndaal). The main building of the country estate Mariëndaal is located in the western part of the estate, north of the railway line Arnhem Utrecht, where this crosses the Schelmseweg.
The main house dates in its present form from 1857. It has an almost rectangular ground plan and is built in brick. It consists of two storeys, a basement and is covered by a hipped roof on which four chimneys, tiled with Old Dutch tiles, rest. Against the end walls there is on the left a single-storey extension with a flat roof serving as a balcony. On the right the single-storey service dwelling leans against the side wall with an applied hipped roof.
The symmetrically arranged front facade contains seven window bays and is horizontally articulated by a hard stone plinth zone, an artificial stone cordonline and at the top is concluded by a corniced cornice. Corner pilasters with a substantially executed console fitted with a head under the roof line mark the corners as well as the slightly projecting central axis. This is emphasized by the entrance section with hard stone steps, the glazed double doors under a fanlight and the balcony. This is supported by double richly decorated consoles. The canopy of the balcony is provided with a sawn wooden drip moulding. A gutter board in which a clock is inserted in the middle indicates a second slightly projecting facade section comprising three window bays. In the cornice, the consoles present only here subtly point to this rhythm of the facade. The windows, with wooden sill and straight arch, are provided with shutters in the two storeys. The windows in the basement are slightly arched and are of the wooden hinged window type.
The left side wall is occupied at the level of the first storey by the modern extension. The upper storey contains four window bays with three windows of the standard type. Separated by a window on the right corner, a balcony door is present here.
The partly stuccoed rear facade is largely occupied by the extension. The windows are of the sash window 3x(1+1) type.
Against the right side wall of the main house, at the level of the ground floor, the service dwelling is nestled. In connection with this, the upper storey is rendered blind. The (whitewashed) service dwelling under a roof covered with chamfered Old Dutch tiles, in which two renewed roof dormers, has in line with the front facade of the main house two 3x(1+2)-pane sash windows. The front facade of the service dwelling runs parallel to the end wall of the main house, contains on the left three sash windows and on the right, adapted to the level difference of the street, two smaller windows with 3x(1+1) pane division.
The rear facade with the front door facing away from the road has a 3x(1+1)-pane window.
In the interior of the main house, the original clockwork (firm I.F. Weule from Bockenem) of the clock on the front facade, dating from 1884, has remained intact.
The main house with attached service dwelling, which as a result of the fighting in the Second World War that followed the airborne landings at Oosterbeek was seriously damaged, received a new purpose in 1949 as office space and laboratory. In 1977, during an extensive restoration, the entire interior was demolished, with only the outer walls remaining. At the location of the left side wall, where there was originally a conservatory, a modern, single-storey extension was realized. At the rear of the main house, connected by means of a linking section, there is new construction for the laboratory.
Nearly all windows have been filled with aluminium frames, provided with the original cross window glazing pattern. In the front facade, the covered balcony above the front door and the clock with gutter board have been reconstructed.
Valuation
The MAIN BUILDING with ATTACHED SERVICE DWELLING (Mariëndaal) as part of the historic country estate 'Mariëndaal' is of general importance:
- as an example of an early 19th-century residential building preserved in its main form with a well-preserved original clockwork from 1884;
- as a special expression of a development in the (residential) history of the former country estate;
- of situational value with respect to the surrounding parts of the country estate and because of the location in a basin surrounded on three sides by hilly terrain;
- as the starting point and centre of the park layout of Mariëndaal;
- because of the ensemble value in relation to the other parts of the historic country estate 'Mariëndaal'.
Nearby in the register
- Orangerie, Mariëndaal bij 8Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Mariëndaal bij 8Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Mariëndaal 4Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Archeologie, Mariendaal ArnhemArcheologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.