TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Burgst

Breda, Noord-Brabant, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Built
1790
Address
Burgstsedreef bij 9, 4822 ZA Breda
Place
Breda
Province
Noord-Brabant
Country
Netherlands
Coordinates
51.61185, 4.73633
Part of complex
527343
Monument number
527345

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1775 map "Hollandiae pars meridionalior, vulgo Zuyd-Holland / auctore Nic. Visscher" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

Omschrijving onderdeel 2: HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG.

De historische tuin- en parkaanleg van Burgst bestaat uit een binnenpark in formele en landschappelijke stijl en een grootschalig buitenpark, dat het binnenpark grotendeels omringt en dat er in visueel opzicht mee is verbonden. Het binnenpark kwam omstreeks de tijd van de bouw van het ensemble van huis en bijgebouwen tot stand (1790) en is in structuur sindsdien grotendeels ongewijzigd gebleven.

Het buitenpark bestaat uit de kern van aanleg van het voormalige zeer grootschalige landgoed Burgst, waarvan de oorsprong teruggaat tot in de twaalfde eeuw of wellicht eerder. Oorspronkelijk bestond het landgoed uit een omgracht 'kasteel' en drie grote agrarische bedrijven, de Grote Hoeve, Kleine Hoeve en Muizenberg, die met uitzondering van Muizenberg op een ten aanzien van het omringende land aaneengesloten hoger gelegen en door een wal omgeven terrein waren gelegen. Door de na 1970 gerealiseerde stadsuitbreiding van Breda, de Haagse Beemden, werd de nederzetting de Muizenberg van het landgoed afgesneden, waardoor het buitenpark van Burgst zich nu centreert rondom de Kleine en Grote Hoeve, de voormalige slotplaats en rondom het binnenpark. Als zodanig nog deels herkenbaar in het buitenpark is de wellicht tot in de twaalfde eeuw (of vroeger) teruggaande reeds genoemde wal, die circa 31 hectaren oorspronkelijk akkerland omsloot, waarop de Grote en Kleine hoeve en het voormalige kasteel zich bevonden en waar op de zuidelijke flank het huidige binnenpark werd aangelegd. De situering van het nieuwe landhuis met binnenpark juist op deze plek heeft vermoedelijk onder meer met de hoogte van dit terrein te maken. De locatie van het oude 'kasteel' bood geen ruimte voor een parkaanleg gezien de aldaar gesitueerde Grote Hoeve met bijgebouwen en gezien de specifieke waterhuishoudkundige betekenis van de aanleg ter plekke (zie onder).Voorts was de behoefte van de ontwerper van het binnenpark - vermoedelijk de bouwheer van het huis, baron Nahuys van Burgst - om de hoofdas van het park loodrecht op de Grote Kerk van Breda en de kapel bij Gageldonk te oriënteren, een belangrijk criterium voor de keuze van de locatie van het nieuwe park op het landgoed. Dat Nahuys bewust een visuele relatie heeft willen scheppen tussen de nieuwe buitenplaats en het oude landgoed blijkt uit oude kaarten. Uit het Kadastraal Minuutplan uit 1824 en de Topografische en Militaire kaart uit 1838-1839 blijkt dat de in curven verlopende laan, die de hoofdas ter hoogte van de oprit van het landhuis snijdt, naar de voormalige kasteelplaats en naar de boerderij de Grote Hoeve slingerde en aan weerszijden met laanbomen was beplant. Het slingerende tracé van deze voormalige laan tussen het landhuis en boerderij de Grote Hoeve is als tracé bewaard. Voorts blijkt uit de legger van het Kadastraal Minuutplan dat de bewaard gebleven tweevoudig cirkelvormige singelstructuur van de plaats van het kasteel (toponiem: de singeltjes) met bosaanleg als 'plaisier opgaand geboomte en water' werd aangeslagen en dat dit deel van het landgoed dus de betekenis had van een parkaanleg. Dit deel van de historische parkaanleg, dat beplant is met eik en beuk, wordt aan de noordzijde door een omgreppelde laan (eik), de Muizenbergse dreef, begrensd. Hoe oud deze bijzondere structuur van cirkelvormig eiland met gracht, lage cirkelvormige wal, buitengracht waaromheen een hoge wal, is, is niet precies bekend. De hoge halfcirkelvormige wal aan de westzijde, die deel uitmaakt van de genoemde omwalling van het landgoed, ligt tegen de in waterhuishoudkundig opzicht meest kwetsbare plek van het voormalige landgoed, namelijk daar waar de Moskes-loop en de Kesteren-loop samenkomen. De aanleg van 'de singeltjes' - een gaaf bewaard en zeer belangrijk voorbeeld van een waterkerende aanleg - gaat in ieder geval terug tot in 1474: in een acte uit dat jaar wordt gesproken van een blokhuis met dubbele grachten. De op het eiland gelegen blokhuis - in het leenboek uit circa 1430 'mansio' genoemd - verving vermoedelijk een houten woontoren uit circa 1200.

Nog herkenbaar aanwezig in het buitenpark is voorts de meer dan twee kilometer lange oprijlaan (eik en gedeeltelijk beuk) die zuidwaarts naar het parkbos met cirkelvormige grachtenstructuur voert, die tot op heden met laanbomen is beplant en die ook na de schepping van de nieuwe buitenplaats als één van de oprijlanen voor deze buitenplaats heeft dienst gedaan.

Vanaf de huisplaats van het landhuis Burgst was vanouds een gezicht aanwezig - zo blijkt uit het Kadastraal Minuutplan en bijbehorende legger - naar de boerderij de Kleine Hoeve en het omgrenzende bouwland aan de noordzijde, dat aan de west- noord- en oostzijde omringd wordt door de genoemde middeleeuwse walstructuur en door laancoulissen met bos. Oorspronkelijk was dit doorzicht door de aanwezigheid van een strook hakhoutbos op dit land minder ruimtelijk dan thans; de ruimtelijke grootsheid van het huidige gezicht vanaf de noordgevel van Landhuis Burgst op dit open land en op de genoemde boerderij bestaat in ieder geval al sinds 1933, blijkens de Topografische en Militaire kaart uit dat jaar.

De formele aanleg, die omstreeks 1790 bij de nieuwe buitenplaats tot stand kwam, bestaat uit drie radiaalsgewijs zich vanaf de oprit uitstrekkende lanen (thans eik), waarvan de centrale laan zeer breed van profiel is en de genoemde zichtas vormt. De centrale laan was oorspronkelijk met laanbeuken beplant, die in 1886 door de toenmalige eigenaar van Burgst, Dominicus Frans Antonius Bauduin werden gekapt. De noordelijke laan werd bij de kroning van Koningin Wilhelmina heraangelegd en aan weerszijden met beuken beplant en wordt sindsdien het Kroningslaantje genoemd. Oorspronkelijk was het terrein tussen de lanen deels open. Ten noorden van de centrale as lag open land. Ten zuiden hiervan was oorspronkelijk een kwekerij gesitueerd (vgl. Kadastraal Minuutplan). Bebossing van het gedeelte ten noorden van de as met eik en beuk vond vóór 1918 plaats (vgl. Topografische en Militaire kaart 1918). Het gedeelte ten zuiden van de as werd vóór 1933 op dezelfde wijze bebost (vgl. Topografische en Militaire kaart 1933). Deze bosaanplant vond plaats na de verkoop van Bauduin aan Constant Louis Smits in 1892, die tot zijn dood in 1930 diverse verbeteringen in de parkaanleg aanbracht en die het sinds de door van Nahuys (1835) versnipperde landgoed voor een groot deel wederom in eigendom verwierf.

Bij de aanleg van het park van Burgst omstreeks 1790 werd in de oostelijke uithoek van het park een kleinschalige aanleg in landschapsstijl gerealiseerd, die bestaat uit een grotendeels door water omgeven geaccidenteerd terrein met grillige waterpartij met eilandjes. Het type omgrachting van dit terrein komt men ook elders op het landgoed tegen; een singel met hakhout, die aan weerszijden door water wordt begrensd. Oorspronkelijk was deze aanleg aan de noordzijde afgesloten door een parkbos, waar slingerpaden naar de boerderij de Kleine Hoeve voerden (vgl. Kadastraal Minuutplan en Topografische en Militaire kaart uit 1838-1839), die dus niet alleen vanwege doorzichten in het park met de aanleg van de nieuwe buitenplaats Burgst was verbonden, maar die tevens deel uitmaakte van de wandeling in landschapsstijl. Deze wandeling voerde langs de boerderij en kon worden voortgezet over de laan, die het open land ten noorden van de boerderij afsluit en die overgaat in de oprijlaan. Het gedeelte van de wandeling direct ten zuidoosten van de boerderij werd omstreeks 1930 ontmanteld en ontbost. Toen werd ook het oude walgedeelte ten zuidoosten van de boerderij geëgaliseerd, waardoor een gezicht werd geschapen vanuit de aanleg in landschapsstijl op de boerderij (vgl. Topografische en Militaire kaart uit 1933). De relatieve afgeslotenheid van deze geheel bewaard gebleven aanleg in landschapsstijl in de oosthoek van het park, ten aanzien van het overige park van landhuis Burgst, moet vermoedelijk worden verklaard uit de datum van aanleg; omstreeks 1790 waren dergelijke parken in landschapsstijl in Nederland nog een relatief jong verschijnsel en daarom pleegden eigenaren van buitenplaatsen in Nederland dergelijke noviteiten dikwijls op een afgelegen plek van de buitenplaats aan te leggen. Het magistrale open doorzicht vanuit deze partij in landschapsstijl op het land aan de noordzijde, waar men tot in de diepte van het landgoed kan kijken, kwam pas vóór 1967 tot stand (vgl. Topografische en Militaire kaart 1967). Dit doorzicht op open land was in feite al in 1933-1941 aanwezig (vgl. Topografische en Militaire kaart uit 1933-1941), maar reikte toen tot een houtwal, waar thans (2001) een fietspad dit open land haaks doorkruist. Ten behoeve van dit doorzicht werd de houtwal tussen dit parkgedeelte en het weiland afgegraven en werd de sloot tot een vijver verbreed. Wanneer dit is gebeurd is niet geheel duidelijk. In ieder geval was dit gedeelte van de houtwal in 1933-1941 niet meer aanwezig (vgl. de Topografische en Militaire kaart uit 1933-1941).

Vermoedelijk nadat Burgst werd gekocht door Constant August Louis Smits in 1892 kwam de huidige parkaanleg in landschapsstijl aan de achterzijde en aan weerszijden van landhuis Burgst tot stand (vgl Topografische en Militaire kaart 1893-1905). Deze aanleg, die bestaat uit doorzichten over gazon met coniferen, rododendrons en naaldhout als coulissen, wordt vanouds rondom door een eikenwal afgescheiden.

Behalve de vermoedelijke betrokkenheid van Mr. C.W.J. baron Nahuys bij de aanleg van het park omstreeks 1790 is het niet bekend welke tuinarchitecten bij de aanleg van het park betrokken zijn geweest.

Waardering

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG van Burgst is van algemeen belang vanwege:

- de architectuurhistorische waarde door de bewaard gebleven achtiende-eeuwse zichtas door de hoofdas van het park vanuit het huis naar de toren van de Grote Kerk van Breda;

- de relatie van het binnenpark met het buitenpark door middel van doorzichten en slingerlanen;

- de historisch landschappelijk-visuele betekenis die elementen van dit buitenpark - de houtwallen, beemden, en cirkelvormige grachtenstructuur - door deze relatie verkregen;

- de ensemblewaarden van tuin met het huis Burgst;

- de gaafheid van de formele aanleg van het binnenpark en de zeldzaamheidswaarde ervan;

- de gaafheid van het landschappelijke park aan de rand van het formele binnenpark;

- de gaafheid van de laat negentiende-eeuwse landschappelijke parkaanleg, die het landhuis aan drie zijden omringt;

- de zeldzaamheidswaarde door de zeer hoge ouderdom van elementen van de aanleg van het buitenpark, met name van de houtwallen en de cirkelvormige grachtenstructuur.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

Description of component 2: HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT.

The historical garden and park layout of Burgst consists of an inner park in formal and landscape style and a large-scale outer park, which largely surrounds the inner park and is visually connected to it. The inner park came into being around the time of construction of the ensemble of house and outbuildings (1790) and has remained largely unchanged in structure since then.

The outer park consists of the core of the layout of the former very large-scale estate Burgst, whose origins go back to the twelfth century or possibly earlier. Originally the estate consisted of a moated 'castle' and three large agricultural businesses, the Grote Hoeve, Kleine Hoeve and Muizenberg, which with the exception of Muizenberg were located on a terrain that was higher than the surrounding land and was enclosed by an embankment. Due to the urban expansion of Breda realised after 1970, the Haagse Beemden, the settlement of Muizenberg on the estate was cut off, whereby the outer park of Burgst now centres around the Kleine and Grote Hoeve, the former castle site and around the inner park. As such, still partly recognisable in the outer park is the aforementioned embankment, which possibly dates back to the twelfth century (or earlier), which originally enclosed circa 31 hectares of arable land, on which the Grote and Kleine Hoeve and the former castle were located and where on the southern flank the present inner park was laid out. The siting of the new country house with inner park precisely at this location has presumably partly to do with the height of this terrain. The location of the old 'castle' offered no space for a park layout given the Grote Hoeve with outbuildings situated there and given the specific water management significance of the layout at that location (see below). Furthermore, the desire of the designer of the inner park - presumably the builder of the house, Baron Nahuys van Burgst - to orient the main axis of the park perpendicular to the Grote Kerk of Breda and the chapel at Gageldonk was an important criterion for the choice of the location of the new park on the estate. That Nahuys deliberately wished to create a visual relationship between the new country residence and the old estate is evident from old maps. From the Cadastral Minute Plan from 1824 and the Topographic and Military map from 1838-1839 it appears that the curving avenue, which intersects the main axis at the height of the carriage drive of the country house, wound towards the former castle site and towards the farmhouse the Grote Hoeve and was planted with avenue trees on both sides. The winding course of this former avenue between the country house and the farmhouse the Grote Hoeve is preserved as a route. Furthermore, from the register of the Cadastral Minute Plan it appears that the preserved twofold circular ring structure of the castle site (place name: the singeltjes) with woodland planting was assessed as 'pleasure growing trees and water' and that this part of the estate thus had the significance of a park layout. This part of the historical park layout, which is planted with oak and beech, is bounded on the north side by a ditched avenue (oak), the Muizenbergse dreef. How old this distinctive structure of circular island with moat, low circular embankment, outer moat around which a high embankment, is, is not precisely known. The high semi-circular embankment on the west side, which forms part of the aforementioned embankment of the estate, lies against the most vulnerable spot of the former estate from a water management perspective, namely where the Moskes-loop and the Kesteren-loop converge. The layout of 'the singeltjes' - a well-preserved and very important example of a water-retaining structure - dates back in any case to 1474: in a deed from that year reference is made to a blockhouse with double moats. The blockhouse located on the island - called 'mansio' in the feudal register from circa 1430 - presumably replaced a timber residential tower from circa 1200.

Still recognisable in the outer park is furthermore the more than two-kilometre-long approach avenue (oak and partly beech) which leads southwards to the park wood with circular moat structure, which has been planted with avenue trees up to the present day and which also after the creation of the new country residence served as one of the approach avenues for this country residence.

From the house site of the country house Burgst there was from ancient times a view - as appears from the Cadastral Minute Plan and associated register - towards the farmhouse the Kleine Hoeve and the surrounding arable land on the north side, which is surrounded on the west, north and east side by the aforementioned medieval embankment structure and by avenue coulisses with woodland. Originally this vista was less spatial due to the presence of a strip of coppice wood on this land than it is now; the spatial grandeur of the present view from the north façade of Country House Burgst on this open land and on the aforementioned farmhouse has certainly existed since 1933, according to the Topographic and Military map from that year.

The formal layout, which came into being around 1790 at the new country residence, consists of three avenues radiating from the carriage drive (now oak), of which the central avenue is very broad in profile and forms the aforementioned sight line. The central avenue was originally planted with avenue beeches, which in 1886 were felled by the then owner of Burgst, Dominicus Frans Antonius Bauduin. The northern avenue was re-laid out at the coronation of Queen Wilhelmina and planted with beeches on both sides and has since been called the Kroningslaantje. Originally the terrain between the avenues was partly open. To the north of the central axis was open land. To the south of this was originally a nursery located (cf. Cadastral Minute Plan). Afforestation of the section to the north of the axis with oak and beech took place before 1918 (cf. Topographic and Military map 1918). The section to the south of the axis was afforested in the same manner before 1933 (cf. Topographic and Military map 1933). This tree planting took place after the sale by Bauduin to Constant Louis Smits in 1892, who until his death in 1930 made various improvements to the park layout and who regained ownership of much of the estate that had been fragmented since the death of Nahuys (1835).

When the park of Burgst was laid out around 1790, a small-scale layout in landscape style was realised in the eastern corner of the park, which consists of a largely water-surrounded undulating terrain with irregular water feature with small islands. The type of moating of this terrain is also encountered elsewhere on the estate; a ring of coppice, which is bounded by water on both sides. Originally this layout was closed on the north side by a park wood, where winding paths led to the farmhouse the Kleine Hoeve (cf. Cadastral Minute Plan and Topographic and Military map from 1838-1839), which was thus not only connected to the layout of the new country residence Burgst due to vistas in the park, but which also formed part of the landscape-style walk. This walk led past the farmhouse and could be continued along the avenue, which closes off the open land to the north of the farmhouse and which merges into the approach avenue. The section of the walk directly to the south-east of the farmhouse was dismantled and deforested around 1930. Then the old embankment section to the south-east of the farmhouse was also levelled, whereby a view was created from the landscape-style layout onto the farmhouse (cf. Topographic and Military map from 1933). The relative enclosure of this entirely preserved landscape-style layout in the east corner of the park, in relation to the rest of the park of country house Burgst, must presumably be explained from the date of layout; around 1790 such landscape-style parks in the Netherlands were still a relatively young phenomenon and therefore owners of country residences in the Netherlands often had such novelties laid out in a remote location of the country residence. The magnificent open vista from this landscape-style section onto the land on the north side, from which one can see into the depths of the estate, only came into being before 1967 (cf. Topographic and Military map 1967). This vista onto open land was in fact already present in 1933-1941 (cf. Topographic and Military map from 1933-1941), but then extended to a wood bank, where now (2001) a cycling path crosses this open land at right angles. For the purpose of this vista, the wood bank between this park section and the meadow was excavated and the ditch was widened into a pond. When this happened is not entirely clear. In any case, this section of the wood bank was no longer present in 1933-1941 (cf. the Topographic and Military map from 1933-1941).

Presumably after Burgst was purchased by Constant August Louis Smits in 1892, the present park layout in landscape style came into being at the rear and on both sides of country house Burgst (cf Topographic and Military map 1893-1905). This layout, which consists of vistas over lawn with conifers, rhododendrons and coniferous trees as coulisses, is from ancient times separated all around by an oak hedge.

Apart from the presumed involvement of Mr. C.W.J. Baron Nahuys in the layout of the park around 1790, it is not known which garden architects were involved in the layout of the park.

Valuation

The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT of Burgst is of general interest because of:

- the architectural-historical value due to the preserved eighteenth-century sight line through the main axis of the park from the house towards the tower of the Grote Kerk of Breda;

- the relationship of the inner park with the outer park by means of vistas and winding avenues;

- the historically landscape-visual significance which elements of this outer park - the wood banks, meadows, and circular moat structure - acquired through this relationship;

- the ensemble values of garden with the house Burgst;

- the integrity of the formal layout of the inner park and its rarity value;

- the integrity of the landscape-style park at the edge of the formal inner park;

- the integrity of the late nineteenth-century landscape-style park layout, which surrounds the country house on three sides;

- the rarity value due to the very great age of elements of the outer park layout, in particular of the wood banks and the circular moat structure.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
All Tuin, park en plantsoen in Noord-Brabant All Province Noord-Brabant records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)
See your own family's places on a living map