Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fabrieksgebouw, Enkalaan 1
Ede, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Fabrieksgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1926
- Address
- Enkalaan 1, 6717 ZA Ede (and others)
- Place
- Ede
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.02361, 5.67631
- Part of complex
- 527062
- Monument number
- 527066
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Verklaring van het algemeen nut der onteigening van eigendommen in de gemeente Horssen, noodig voor den aanleg van eene wetering door het waterschap "de Gecombineerde waterlossing der polderdistricten Rijk van Nijmegen en Maas en Waal"" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 4: BITTERZOUTMAGAZIJN.
Inleiding
Ten zuiden van de westvleugel gelegen MAGAZIJN (aangeduid onder nummer 4 op bijbehorende kaart) met AFTAKKEND SPOORTRACEE, gebouwd in 1926 naar een ontwerp van J.M. van den Bosch van de Centrale Bouwafdeling Enka, tevens verantwoordelijk voor het ontwerp van het oude carré en de westvleugel, en opgetrokken in een daarmee overeenkomende stijl, gekenmerkt door een rationele opzet met strak horizontaal en verticaal gelede gevels voorzien van enkele sober uitgevoerde expressionistische details. De totale bouwkosten werden geraamd op 67.628,- gulden.
Het gebouw is oorspronkelijk gebouwd als bitterzoutmagazijn (magnesiumsulfaat), heeft daarnaast sinds de vroege jaren veertig ook dienst gedaan als cellulosemagazijn en werd vanaf de jaren vijftig weer voor de opslag van chemicaliën gebruikt. Chemicaliën en cellulose waren van groot belang voor de vervaardiging van kunstzijde. Uit de chemische reactie tussen gezwavelde cellulose en loog ontstond een viscosestroop, die verhardde wanneer ze door een zuurbad werd geleid. Na veel experimenteren lukte het om hieruit een draad te spinnen met vergelijkbare eigenschappen als natuurzijde. Langs de zuidelijke en noordelijke langsgevels liepen oorspronkelijk twee van het centrale spoorwegemplacement afgetakte spoorlijnen voor de op- en overslag van grondstoffen. Vanuit de oostgevel van het magazijn liep een transportband helemaal naar de zuurkelder aan de zuidzijde van het oude carré.
Omschrijving
Het voormalige bitterzoutmagazijn beslaat een rechthoekige plattegrond en telt twee bouwlagen onder een plat dak, gelegd met bitumen. Het heeft een vergelijkbare gevelindeling als de westvleugel, waarbij gemetselde lisenen de bouwmassa verticaal geleden in een volume van 15 traveeën lang en 3 traveeën diep. Hoek- en tussenlisenen steken boven de dakrand uit en zijn afgewerkt met betonnen piramidekoppen. De gevels worden horizontaal geleed en verlevendigd door een decoratief gemetselde tandlijst, een betonnen dekplaat ter afdekking van de dakrand, maar vooral door langs beide langsgevels lopende los- en laadperrons met bovengelegen luifels om een droge overslag mogelijk te maken. Perrons evenals toeleidend steektrapje uitgevoerd in gewapend beton, voorzien van ijzeren stootrand en ondersteund door dwarse, uitkragend opgemetselde bakstenen muurtjes. Luifel van houten plankdelen, gelegd met bitumen en geschraagd door een spantconstructie van geklonken profielijzers. Per travee onder betonnen lateien een groene, dubbele rolpoort voorzien van panelen en daarboven twee witgeschilderde houten negenruiters met anderhalfsteens strekken en bakstenen afzaten. Alle deuropeningen in de zuidgevel zijn aan de binnenzijde dichtgemetseld. Kopgevels overeenkomstig gedetailleerd, maar vooral voorzien van vensters (vier per travee) als voornoemd. Langs de zuidzijde is het spoortracee nog aanwezig, met aan weerzijden de aanzetten. De indeling van het interieur is vrijwel ongewijzigd en bestaat uit enkele grote, open ruimten. De houten zoldering, afgewerkt met wit gepleisterd steengaas, wordt ondersteund door verschillende, geklonken vollewand vakwerkliggers met diagonaal wandstavenpatroon (V-liggers). Vloer nu belegd met Stelcon-platen. Bovenlangs de langsgevels restanten van een transportsysteem.
Waardering
Het voormalige MAGAZIJN is van algemeen belang:
- het object heeft cultuurhistorische waarden als bijzondere uitdrukking van de hoeveelheid en aard van de voor de kunstzijdeproductie benodigde grondstoffen en vormt in die hoedanigheid een illustratief exempel van een fabrieksgebouw uit de tweede industriële revolutie. Het spoortracee speelt als aanvoerweg een belangrijke rol voor het productieproces;
- het object heeft architectuur- en bouwhistorische waarden vanwege de toegepaste constructietechniek met vollewand vakwerkliggers en vanwege de esthetische kwaliteiten van met name de perrons, luifels, rolpoorten en toegepaste beton- en baksteenornamentiek;
- het object heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarden vanwege de functionele situering op het terrein, vlak bij de zuidwesthoek van het oude carré waar de productie van kunstzijde een aanvang nam, en vanwege de functionele samenhang met de overige onderdelen van de fabriek, waarvan de restanten van het transportsysteem en het spoortracee thans nog getuigen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 4: BITTER SALT WAREHOUSE.
Introduction
Located to the south of the west wing, a WAREHOUSE (indicated as number 4 on the accompanying map) with BRANCHING RAILWAY TRACK, built in 1926 according to a design by J.M. van den Bosch of the Enka Central Building Department, also responsible for the design of the old block and the west wing, and constructed in a corresponding style, characterized by a rational layout with strictly horizontal and vertical articulated facades provided with a few soberly executed expressionistic details. The total building costs were estimated at 67,628 guilders.
The building was originally built as a bitter salt warehouse (magnesium sulphate), and from the early 1940s onwards also served as a cellulose warehouse, and from the 1950s onwards was used again for the storage of chemicals. Chemicals and cellulose were of great importance for the manufacture of synthetic silk. From the chemical reaction between sulphurized cellulose and lye, a viscose liquor was produced, which hardened when passed through an acid bath. After much experimentation, it proved possible to spin from this a thread with properties comparable to natural silk. Along the southern and northern longitudinal facades, two railway lines originally branched off from the central railway complex for the loading and unloading of raw materials. From the east facade of the warehouse, a conveyor belt ran all the way to the acid cellar on the south side of the old block.
Description
The former bitter salt warehouse has a rectangular floor plan and comprises two storeys under a flat roof, laid with bitumen. It has a similar facade arrangement as the west wing, with masonry pilasters vertically articulating the building mass into a volume of 15 bays long and 3 bays deep. Corner and intermediate pilasters project above the roof line and are finished with concrete pyramidal caps. The facades are horizontally articulated and enlivened by a decorative masonry dentil moulding, a concrete coping plate for edging the roof line, but especially by loading and unloading platforms with canopies above running along both longitudinal facades to enable dry handling. Platforms as well as adjoining step ladder executed in reinforced concrete, provided with iron bumpers and supported by transverse, cantilevered masonry brick walls. Canopy of wooden plank sections, laid with bitumen and supported by a truss structure of riveted steel profiles. Per bay, a green double rolling door with panels beneath concrete lintels and above it two white-painted wooden nine-pane windows with one-and-a-half-brick stretches and brick offsets. All door openings in the south facade are filled in on the inside. Gable facades detailed accordingly, but particularly provided with windows (four per bay) as aforementioned. Along the south side the railway track is still present, with its supports on either side. The interior layout is virtually unchanged and consists of several large, open spaces. The wooden ceiling, finished with white-plastered metal mesh, is supported by various riveted solid-web lattice girders with diagonal web strut pattern (V-girders). Floor now laid with Stelcon slabs. Along the longitudinal facades, remnants of a transport system.
Valuation
The former WAREHOUSE is of general importance:
- the object has cultural-historical values as a particular expression of the quantity and nature of raw materials required for synthetic silk production and constitutes in that capacity an illustrative example of a factory building from the second industrial revolution. The railway track serves as an important supply route for the production process;
- the object has architectural and construction-historical values due to the construction technique employed with solid-web lattice girders and due to the aesthetic qualities of in particular the platforms, canopies, rolling doors and applied concrete and brick ornamentation;
- the object has urban planning and ensemble values due to its functional siting on the site, close to the south-west corner of the old block where synthetic silk production commenced, and due to its functional relationship with the other components of the factory, of which the remnants of the transport system and the railway track currently still testify.
Nearby in the register
- Gezondheidszorg, Sterkerij 125Gezondheidszorgunder 1 mi
- Gedenkteken(D6), Tegenover het gebouw voor de Geneeskundige Dienst EdeGedenktekenunder 1 mi
- Industrie, Tegenover het gebouw voor de Geneeskundige Dienst EdeIndustrieunder 1 mi
- Kunstzijdefabriek, Akulaan 2Industrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.