TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Hofpleinlijn

Rotterdam, Zuid-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Brug
Function
Spoorbrug
Category
onroerend gebouwd
Built
1904 - 1908
Address
Katshoek 37 B, 3032 AE Rotterdam (and others)
Place
Rotterdam
Province
Zuid-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
51.93299, 4.46951
Monument number
524301

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "[Kaart van de Rotte door Jan Potter, landmeter]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Dubbelsporig betonnen SPOORVIADUCT en breder EINDEMPLACEMENT van de Hofpleinlijn, met een totale lengte van 1900 meter, aangelegd in 1904-1908 dwars door het toen nog onbebouwde noordelijke stadsdeel, tussen de Ceintuurbaan en het Hofplein, op initiatief van de hiertoe in 1900 opgerichte Zuid-Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (Z.H.E.S.M.). Het viaduct maakt onderdeel uit van een lokale spoorwegverbinding 'De Hofpleinlijn' die Rotterdam Noord (Hofplein) via Berkel-Rodenrijs, Pijnacker, Nootdorp en Voorburg verbindt met Scheveningen en Den Haag.

Het eerste ontwerp voor het viaduct van deze eerste elektrische spoorweg in Nederland, werd geleverd door het Haagse ingenieursbureau Beversen en Van Heurn, dat expertise had ingewonnen bij de destijds beroemde bruggenbouwer in beton, de firma Hennebique te Parijs. Dit ontwerp werd door ir. A.C.C.G. van Hemert, docent toegepaste mechanica aangepast. Uiteindelijk werd de bouw aanbesteed door de 'Hollandsche Maatschappij tot het maken van werken in Gewapend Beton', die kort hiervoor door Van Hemert zelf was opgericht. Bij de technische uitwerking waren ingenieurs van het Staatsspoor (H.IJ.S.M.) nauw betrokken. De elektrische beweegkracht en de gewapendbetonconstructie trokken vooral binnen de bouwwereld internationale belangstelling. Al tijdens de bouw werd onder een achttal viaductbogen een houten winkelpui aangebracht. In de volgende jaren werden steeds meer bogen langs de Voorburgstraat en de Vijverhofstraat ingericht voor verschillende bestemmingen als winkel, pakhuis, kantoor en garage.

N.B. De perronnen van het spoorwegemplacement stonden oorspronkelijk via een perrongebouw in verbinding met het in 1908 in Overgangsstijl gebouwde Hofpleinstation naar ontwerp van architect J.P. Stok. Het station met een representatieve ronde gevel aan het Hofplein, werd in het begin van de oorlog volledig verwoest. De bovengelegen perronhal bleef echter in gebruik. Door de bouw van de spoortunnel moest in 1990 ook het laatste stukje van het Hofpleinstation verdwijnen. Vrij snel na de oplevering vestigden zich in de bogen aan de Voorburgstraat winkels, magazijnen en enkele garages. In het begin van de oorlog werden in de bogen tussen de Veurstraat en de Bergselaan, aan de zijde van de Insulindestraat, noodwinkels gerealiseerd. Eind jaren veertig werd aan de noorzijde van de Bergweg een tussenstation aangelegd. Dit gebouwtje met trapeziumvormige vensters en een expressieve betonnen luifel, naar ontwerp van architect S. Van Ravesteijn, valt vanwege de vijftig jaren grens buiten de monumentbescherming. In 1959-1960 werd over het bestaande viaduct een voorgespannen betonconstructie geprojecteerd waardoor de bovenbouw van het viaduct iets werd verbreed ten behoeve van de veiligheid van de baanwerkers. Het oude gietijzeren hekwerk op consoles werd vervangen door een eenvoudige ijzeren balustrade. In die zelfde periode werd het viaduct over de Heer Bokelweg vervangen door een nieuwe betonnen overspanning met twee overbruggingen op betonnen pijlers. In het bredere eindemplacement zijn, op enkele bogen na, de overspanningen van het viaduct dichtgemetseld.

Omschrijving

Geheel dubbelsporig uitgevoerd spoorviaduct met een lengte van 1900 meter oorspronkelijk aangelegd tussen de Ceintuurbaan en het Hofplein, met twee flauwe bochten (ter hoogte van de Bergweg-Veurstraat en de Heer Bokelweg-Zomerhofstraat) in noordelijke richting afbuigend. Het viaduct telt in het totaal 189 overspanningen, variërend van 7.20 tot 9.45 meter. Er zijn 14 onderdoorgangen voor de kruisende wegen, waarvan die bij de Heer Bokelweg, de Zomerhofstraat, de Bergselaan en de Gordelweg het breedst zijn. De laatste boog, na de Gordelweg overspant het aan het begin van deze eeuw aangelegde Noorderkanaal. Het volledig onderheide viaduct is uitgevoerd volgens de door Van Hemert toegepaste Melan-betonconstructie, waarbij de wapening 'stijve constructies van hoeklijn en N/P-profielen' bevat. De pijlers van de straatovergangen vormen de stijve constructiepunten van het viaduct; waar deze onderling op grote afstand zijn gelegen, of waar dat anderzijds uit constructief oogpunt werd verlangd, is de overspanning uitgevoerd met een tussenlandhoofd. Het viaduct werd in twee fasen gebouwd. Het eerste traject, het rechte gedeelte tussen de Teilingerstraat en de Bergweg kwam gereed in 1904-1905. Tijdens deze fase werden 63 kleine bogen, 6 straatoverspanningen met in totaal 12 landhoofden en 2 middenpijlers - de breedste heeft een schuine overspanning over de Zomerhofstraat en telt zo'n 22 meter - en 58 pijlers. Het tweede traject, het gedeelte tussen de Bergweg en de Ceintuurbaan en het stuk vanaf de Teilingerstraat richting het Hofplein met de aansluiting van het bredere spooremplacement werd tussen 1905-1908 opgeleverd. Het viaductdeel heeft een lengte van 961 meter en bestaat uit 79 bogen met een overspanning variërend tussen de 7.40 en de 9.45 meter, 8 straatoverspanningen waarvan de twee breedste over de Gordelweg en de Bergselaan respectievelijk 40.79 meter en 25 meter zijn en successievelijk een 4 en een 2.5 meter brede middenpijler hebben die de spanning verdeelt in twee overbruggingen. Verder telt dit deel 5 tussenlandhoofden bij de Gordelweg en een eindlandhoofd bij het Noorderkanaal. Het bredere eindemplacement heeft aan de westzijde (de Raampoortstraat), 15 bogen en aan de oostzijde (Katshoek) 17 bogen. Het betonnen viaduct eindigde vlak voor de Ceintuurbaan en werd hier oorspronkelijk voortgezet door een ijzeren spoorbrug over het spoor. De pijlers en de tussenlandhoofden van het viaduct zijn bekleed met hardstenen platen en voorzien van een hardstenen rustica sokkel. De bovenkant van de viaductbogen is afgewerkt met kunstzandsteen waarin decoratieve lijnen en gestileerde figuren zijn aangebracht. Een aantal bogen is onderaan voorzien van decoratief krulwerk. Langs de Insulindestraat bevinden zich op een aantal bogen gestileerde waaierfiguren. Aan weerszijden van de bredere straatovergangen zijn langs een groot deel van het viaduct gebeeldhouwde natuurstenen figuren in de trant van de Weense Sessezion aangebracht. De ornamenten, vervaardigd door de Haagse beeldhouwer Jan Altorf, omvatten vier groepen: - de initialen van de ZHESM en de jaartallen van de oplevering van het viaduct - symbolen voor ontwerp, bouw, nijverheid en handel - in de polder en duinen levende planten en dieren - gemeentewapens van de plaatsen die door de nieuwe lijn werden verbonden.

Op het eindemplacement is aan de zijde van de Raampoortstraat nog een deel van het oorspronkelijke gietijzeren hek aanwezig. De eerst in gebruik genomen bogen, langs de Voorburgstraat waren voorzien van traditionele houten winkel- en magazijnpuien uitgevoerd met geprofileerde deuren en vensters. Hiervan zijn er nog 8 bewaard gebleven. De tijdens de oorlog geplaatste noodwinkels in de bogen tussen de Veurstraat en de Bergselaan, aan de zijde van de Insulindestraat, hebben zakelijke ijzeren puien met een uniforme indeling van dubbele houten deuren in het midden geflankeerd door twee zesledige rechthoekige vensters en een dito tweeledig bovenlicht. Aan de Insulindestraat zijn inmiddels negen bogen dichtgemetseld.

Waardering

Geheel dubbelsporig betonnen spoorviaduct voor de eerste Nederlandse electrische spoorweg, gebouwd tussen 1904-1908, van algemeen belang vanwege bouwtechnische innovatieve waarde, alsook van belang uit architectuurhistorisch, cultuurhistorisch en stedenbouwkundig oogpunt.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Double-track concrete RAILWAY VIADUCT and wider END PLATFORM of the Hofpleinlijn, with a total length of 1900 metres, constructed in 1904-1908 across the then still undeveloped northern part of the city, between the Ceintuurbaan and the Hofplein, on the initiative of the Zuid-Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (Z.H.E.S.M.), established for this purpose in 1900. The viaduct forms part of a local railway connection 'De Hofpleinlijn' which connects Rotterdam Noord (Hofplein) via Berkel-Rodenrijs, Pijnacker, Nootdorp and Voorburg with Scheveningen and Den Haag.

The first design for the viaduct of this first electric railway in the Netherlands was provided by the Hague engineering firm Beversen and Van Heurn, which had obtained expertise from the then famous concrete bridge builder, the firm Hennebique in Paris. This design was adapted by ir. A.C.C.G. van Hemert, lecturer in applied mechanics. Ultimately the construction was contracted to the 'Hollandsche Maatschappij tot het maken van werken in Gewapend Beton', which had been established shortly before by Van Hemert himself. Engineers from the Staatsspoor (H.IJ.S.M.) were closely involved in the technical execution. The electric motive power and the reinforced concrete construction attracted particular international attention within the construction world. Already during construction, wooden shop fronts were installed beneath a number of viaduct arches. In the following years, increasingly more arches along the Voorburgstraat and the Vijverhofstraat were fitted out for various uses such as shop, warehouse, office and garage.

N.B. The platforms of the railway terminus were originally connected via a platform building to the Hofpleinstation built in 1908 in Transitional style to the design of architect J.P. Stok. The station with a representational round facade facing the Hofplein was completely destroyed early in the war. However, the upper platform hall remained in use. Due to the construction of the railway tunnel, the last remnant of Hofpleinstation had to disappear in 1990. Shops, warehouses and a few garages were established fairly soon after completion in the arches along the Voorburgstraat. In the early part of the war, emergency shops were constructed in the arches between the Veurstraat and the Bergselaan, on the side of the Insulindestraat. At the end of the 1940s an intermediate station was constructed on the north side of the Bergweg. This building with trapezoidal windows and an expressive concrete canopy, to the design of architect S. Van Ravesteijn, falls outside monument protection due to the fifty-year limit. In 1959-1960 a prestressed concrete structure was projected over the existing viaduct, by which the superstructure of the viaduct was slightly widened for the safety of the track workers. The old cast-iron railings on consoles were replaced by a simple iron balustrade. In that same period the viaduct over the Heer Bokelweg was replaced by a new concrete span with two bridges on concrete piers. In the wider end platform, the spans of the viaduct are bricked up on all but a few arches.

Description

Completely double-track railway viaduct with a length of 1900 metres originally constructed between the Ceintuurbaan and the Hofplein, with two shallow curves (at the level of the Bergweg-Veurstraat and the Heer Bokelweg-Zomerhofstraat) turning in a northerly direction. The viaduct has a total of 189 spans, varying from 7.20 to 9.45 metres. There are 14 road underpasses for the crossing roads, of which those at the Heer Bokelweg, the Zomerhofstraat, the Bergselaan and the Gordelweg are the widest. The last arch, after the Gordelweg spans the Noorderkanaal constructed at the beginning of this century. The entirely reinforced viaduct is executed in accordance with the Melan concrete construction applied by Van Hemert, in which the reinforcement consists of 'rigid structures of angle and N/P-profiles'. The piers of the street crossings form the rigid construction points of the viaduct; where these are at great distances from one another, or where this was otherwise required from a structural viewpoint, the span is executed with an intermediate abutment. The viaduct was built in two phases. The first section, the straight section between the Teilingerstraat and the Bergweg was completed in 1904-1905. During this phase 63 small arches, 6 street spans with a total of 12 abutments and 2 central piers - the widest has a skew span over the Zomerhofstraat and measures some 22 metres - and 58 piers were constructed. The second section, the section between the Bergweg and the Ceintuurbaan and the section from the Teilingerstraat towards the Hofplein with the connection of the wider railway terminus was completed between 1905-1908. The viaduct section has a length of 961 metres and consists of 79 arches with a span varying between 7.40 and 9.45 metres, 8 street spans of which the two widest over the Gordelweg and the Bergselaan are respectively 40.79 metres and 25 metres and successively have a 4 and a 2.5 metre wide central pier which divides the span into two bridges. Furthermore this section has 5 intermediate abutments at the Gordelweg and an end abutment at the Noorderkanaal. The wider end platform has 15 arches on the west side (the Raampoortstraat) and 17 arches on the east side (Katshoek). The concrete viaduct ended just before the Ceintuurbaan and was here originally continued by an iron railway bridge over the track. The piers and the intermediate abutments of the viaduct are clad with hardstone slabs and provided with a hardstone rusticated base. The top of the viaduct arches is finished with artificial sandstone into which decorative lines and stylised figures are incorporated. A number of arches is provided at the bottom with decorative scrollwork. Along the Insulindestraat there are stylised fan figures on a number of arches. On both sides of the wider street crossings along a large part of the viaduct sculptured natural stone figures in the style of the Vienna Secessionist movement are installed. The ornaments, created by The Hague sculptor Jan Altorf, comprise four groups: - the initials of the ZHESM and the completion dates of the viaduct sections - symbols for design, construction, industry and trade - plants and animals living in the polder and dunes - municipal coats of arms of the places connected by the new line.

On the end platform on the side of the Raampoortstraat part of the original cast-iron railings are still present. The arches first put into use, along the Voorburgstraat, were provided with traditional wooden shop and warehouse fronts executed with moulded doors and windows. Of these 8 have been preserved. The emergency shops placed during the war in the arches between the Veurstraat and the Bergselaan, on the side of the Insulindestraat, have business iron fronts with a uniform layout of double wooden doors in the middle flanked by two six-pane rectangular windows and a likewise two-part fanlight. Along the Insulindestraat meanwhile nine arches have been bricked up.

Valuation

Completely double-track concrete railway viaduct for the first Dutch electric railway, built between 1904-1908, of general importance due to innovative structural and technical value, as well as of importance from an architectural-historical, cultural-historical and urban design viewpoint.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map