Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Wilhelminastraat 10
Oosterbeek, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1907
- Address
- Wilhelminastraat 10, 6862 HC Oosterbeek (Renkum 25)
- Place
- Oosterbeek
- Municipality
- Renkum
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98592, 5.84750
- Monument number
- 523661
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Ede / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
ZAALKERKJE met CONSISTORIEKAMER en PREDIKANTENKAMERTJE van de REMONSTRANTSE GEMEENTE in Oosterbeek gebouwd in 1907 naar ontwerp van J. van BURK uit Oosterbeek. De consistoriekamer en het predikantskamertje werden eerst ca. 1935 aangebouwd. De kerk vormt een goed voorbeeld van de voor de bouwtijd kenmerkende Overgangsarchitectuur waarbij met name sprake is van Berlagiaanse invloeden, de Neo-Renaissancestijl en in mindere mate de Art Nouveaustijl. De in Oosterbeek woonachtige Remonstranten kerkten tot het najaar van 1878 in Arnhem. Vanaf 27 oktober van dit jaar kregen ze de mogelijkheid om diensten te houden in de Concertzaal in Oosterbeek-Laag. In de beginjaren van de twintigste eeuw ontstond de behoefte aan een eigen kerkgebouw. In 1906 werd aan de bouwkundige J. van Burk de opdracht voor het ontwerp van een kerkgebouw gegeven. Op 26 september 1906 werd de eerste steen gelegd en nauwelijks een jaar later, op mei 1907, kon de kerk waarvan de bouwkosten f 15.000 bedroegen worden ingewijd. In 1909 werd een orgel aangeschaft gemaakt door P. en M. Van Maarschalkerweerd. De zogenaamde Wener (Thonet?) stoelen in de kerk werden reeds in 1909 vervangen door banken die op hun beurt in 1972 weer door stoelen vervangen werden. In 1914 werd de toren verhoogd zodat het mogelijk werd luidklokken en drie wijzerklokken aan te brengen. In datzelfde jaar werd tevens de kerk van een portaal voorzien. In 1926 werd verwarming aangebracht en werd de gasverlichting vervangen door electrische verlichting. De links van de kerk gelegen pastorie werd in 1934 gebouwd ten behoeve van de eerste eigen predikant. Vanaf 27 juni 1934 vormde Oosterbeek namelijk een zelfstandige Remonstrantse gemeente. In ca. 1935 werden tenslotte een consistoriekamer en een predikantskamertje aangebouwd. De oorspronkelijke glas-in-lood ramen van de kerk gingen in 1944 door oorlogshandelingen verloren. Het interieur heeft ondanks latere aanpassingen aan de liturgische eisen, zoals met name in 1972, haar karakter goed behouden.
De Wilhelminastraat en omgeving werd aangelegd in opdracht van J.A. Voorhoeve, vader van de bekende tuinarchitect Samuel Voorhoeve (1880-1948) en heeft haar karakter goed behouden. Deze laatste was verantwoordelijk voor het stedenbouwkundige ontwerp voor het gebied. Door de ligging op de hoek van de Wilhelminastraat en de Jacobaweg vormt de kerk een markant element in het dorpsbeeld ter plaatste. De op de tegenoverliggende straathoek gelegen villa met fraai uitgevoerde sierspant is eveneens ontworpen door J. van Burk.
Omschrijving
Het ZAALKERKJE is gebouwd op een nagenoeg rechthoekige plattegrond met aan de voorzijde een licht uitspringende hoofdzakelijk in de hoofbouwmassa opgenomen toren met aangebouwd ingangsportaal. Het kerkgebouw heeft een zadeldak met de nok haaks op de Wilhelminastraat, belegd met rode geglazuurde Tuile du Nordpannen. De ingesnoerde torenspits is belegd met rode leipannen en wordt bekroond door een windvaantje.
Het gebouw bezit een licht uitgemetseld trasraam, opgetrokken in baksteen gemetseld in kruisverband, en wordt afgesloten door zwarte profielsteen. De gevels zijn verder opgetrokken in crèmekleurige verblendsteen gemetseld in kruisverband en worden onder meer verlevendigd door in rode verblendsteen uitgevoerde dubbele banden ter hoogte van de lekdorpels en boogaanzetten van de vensters. De zijgevels worden afgesloten door zware in rode geprofileerde verblendsteen uitgevoerde lijsten geplaatst tussen steunberen die de gevels geleden. De vensters zijn voorzien van eenvoudig transparant glas-in-lood afgewiseld met glas in de kleuren paars, groen en geel. De VOORGEVEL is symmetrisch ingedeeld en wordt gevormd door een licht uitspringend torenlichaam dat een schoudergevel doorsnijdt en bezit een centraal tegen de toren geplaatst uitpandig portaal onder een zadeldak met de nok haaks op de weg, voorzien van een bitumineuze dakbedekking. De ingang van het portaal wordt afgesloten door een in hardsteen uitgevoerde rondboog, waarboven een rollaag in rode verblendsteen. De rondboog rust op een de opening overspannende hardstenen latei die een hardstenen driepas boogvulling draagt. De driepas is aan bovenzijde eveneens voorzien van een verblendstenen rollaag. Het portaal is voorzien van een witte gespikkelde terrazzovloer met een rode gespikkelde omlijsting waartussen mozaïeksteentjes. De ingang wordt afgesloten door een korfboog in rode verblendsteen en bezit een dubbele paneeldeur. Het torenlichaam heeft boven het portaal een rond venster omlijst door een rollaag in rode verblendsteen. Hierboven is de gevel voorzien van een dubbele band in rode verblendsteen waartussen een derde band in meandervorm. Vervolgens bezit de gevel van de toren twee smalle rechtgesloten vensters. Boven ieder venster bevindt zich een rollaag en een segmentboogje in rode verblendsteen. Hierboven worden vervolgens beide weer verbonden door een segmentboogje. De bovenste geleding van de toren bezit in iedere zijde een halfrond afgesloten galmgat. De rondbogen zijn uitgevoerd in rode verblendsteen en zijn deels met elkaar verbonden door dubbele sierbanden in rode verblendsteen. De gevels van de toren worden afgesloten door een band met meander. De LINKER ZIJGEVEL van de kerk bezit vier rondboogvensters voorzien van een vorktracering en glas-in-lood. Het rechter venster is slechts half zo hoog als de overige vensters. Onder dit venster bevinden zich twee kleine gekoppelde rondboogvensters. De gevel van de consistorie is voorzien van een breed ingehakt venster, een deur met een drieruits bovenlicht alsmede een klein toiletraampje. De ACHTER- GEVEL gevormd door de door een puntgevel afgesloten gevel van de consistorie bezit twee brede rechtgesloten vensters met meerdelige stalen ramen. In de topgevel is een dubbele deur met bovenlicht aangebracht ten behoeve van een brandtrap. De RECHTER ZIJGEVEL van de kerk is identiek aan de linker zijgevel. De gevel van de consistorie heeft links een fraaie door een segmentboog afgesloten dubbele deur waarboven een segmentvormige luifel. Aan weerszijden van de ingang bevindt zich een rechtgesloten venster met een negenruits stalen raam. Rechts bezit de gevel een breed venster met een meedelig stalen raam. In het INTERIEUR bevinden zich onder meer nog de volgende uit de bouwtijd daterende interieuronderdelen: een tweeklaviers mechanisch orgel met vrij pedaal gemaakt door M. van Maarschalkerweerd te Utrecht in 1909, een doopvont van H. Kamphoff uit ca. 1907, twee koperen of verkoperde wandarmaturen uit 1907, een koperen of verkoperde kroonluchter uit ca.1907, stucplafonds en een trap met gesneden trappaal in de trant van de geometrische variant van de Art Nouveau.
Waardering
ZAALKERKJE met CONSISTORIEKAMER en PREDIKANTENKAMERTJE van de REMONSTRANTSE GEMEENTE gebouwd in 1907 naar ontwerp van J. van BURK uit Oosterbeek in voor de bouwtijd kenmerkende Overgangsarchitectuur.
- Van architectuurhistorische waarde als een vrij gaaf bewaard Remonstrants kerkgebouw in Overgangsarchitectuur waarbij overwegend sprake is van een combinatie van de Neo-Renaissancestijl en Berlagiaanse elementen. Het kerkje is van belang vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, zoals deze met name tot uitdrukking komen in de toepassing van twee kleuren verblendsteen voor de gevels. De kerk waarvan de ruimtelijke indeling nog intact is bezit tevens nog meerdere oorspronkelijke interieuronderdelen waaronder stucplafonds, paneeldeuren en een orgel. De kerk is tevens van belang voor het oeuvre van J. van Burk.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege de prominente beeldbepalende ligging op de hoek van de Wilhelminastraat en de Jacobaweg. Als zodanig is de kerk van bijzondere betekenis voor het aanzien van dit door een kleinschalige villabebouwing uit het eerste decennium van de twintigste eeuw gekenmerkte deel van Oosterbeek.
- Van cultuurhistorische waarde als uitdrukking van een voor de gemeente Renkum kenmerkende sociaal-maatschappelijke ontwikkeling tussen 1850 en 1940, namelijk de stichting van de Remonstrantse Gemeente in 1878 waarvan de kerk een zichtbare uitdrukking vormt. De snelle groei van de liberaal Protestantse gemeenschap in de late negentiende en vroege twintigste eeuw hing nauw samen met de immigratie van (nieuwe) welgestelden naar fraaie landelijke gebieden in de omgeving van de stad Arnhem. De grote toestroom van welgestelden zou de sociale gelaagdheid van de bevolking in Oosterbeek aanzienlijk veranderen. De kerk heeft als type in samenhang met het materiaalgebruik een zekere zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
HALL CHAPEL with CONSISTORY ROOM and MINISTER'S STUDY of the REMONSTRANT CONGREGATION in Oosterbeek built in 1907 to the design of J. van BURK from Oosterbeek. The consistory room and the minister's study were first added around 1935. The church is a good example of the Transitional Architecture characteristic of the building period, in which Berlage influences, the Neo-Renaissance style and to a lesser extent the Art Nouveau style are particularly evident. The Remonstrants living in Oosterbeek worshipped until autumn 1878 in Arnhem. From 27 October of that year they were able to hold services in the Concert Hall in Oosterbeek-Laag. In the early years of the twentieth century the need for their own church building arose. In 1906 the architect J. van Burk was commissioned to design a church building. On 26 September 1906 the foundation stone was laid and scarcely a year later, in May 1907, the church, whose building costs amounted to f 15,000, could be consecrated. In 1909 an organ was acquired made by P. and M. Van Maarschalkerweerd. The so-called Wener (Thonet?) chairs in the church were already replaced in 1909 by benches which in turn were replaced by chairs again in 1972. In 1914 the tower was heightened so that it became possible to install sounding bells and three clock faces. In that same year the church was also provided with a porch. In 1926 heating was installed and gas lighting was replaced by electric lighting. The parsonage situated to the left of the church was built in 1934 for the first resident minister. From 27 June 1934 Oosterbeek formed an independent Remonstrant congregation. Around 1935 a consistory room and a minister's study were finally added. The original leaded-light windows of the church were lost in 1944 due to wartime damage. The interior has, despite later adaptations to liturgical requirements, notably in 1972, retained its character well.
The Wilhelminastraat and surroundings were laid out on the instructions of J.A. Voorhoeve, father of the well-known landscape architect Samuel Voorhoeve (1880-1948) and has retained its character well. The latter was responsible for the urban planning design for the area. Due to its location at the corner of the Wilhelminastraat and the Jacobaweg, the church forms a striking element in the village townscape at this location. The villa situated at the opposite street corner with finely executed ornamental half-hipped roof was also designed by J. van Burk.
Description
The HALL CHAPEL is built on an approximately rectangular ground plan with at the front a slightly projecting tower, essentially incorporated into the main building mass, with an attached entrance porch. The church building has a gabled roof with the ridge perpendicular to the Wilhelminastraat, covered with red glazed Tuile du Nord tiles. The constricted tower spire is covered with red slate and is crowned by a weather vane.
The building has a slightly projecting rendered stone base, constructed in brickwork laid in stretcher bond, and is finished with black moulded stone. The facades are otherwise constructed in cream-coloured facing brick laid in stretcher bond and are enlivened among other things by double bands executed in red facing brick at the level of the drip mouldings and arch springings of the windows. The side facades are finished by heavy mouldings executed in red moulded facing brick placed between buttresses that support the facades. The windows are provided with simple transparent leaded light alternated with glass in the colours purple, green and yellow. The FRONT FACADE is symmetrically laid out and is formed by a slightly projecting tower section that intersects a shoulder gable and has a centrally placed against the tower projecting entrance porch under a gabled roof with the ridge perpendicular to the road, provided with a bituminous roof covering. The entrance of the porch is closed by a round arch executed in hardstone, above which a course of red facing brick. The round arch rests on a hardstone lintel spanning the opening which carries a hardstone trefoil arch infill. The trefoil is at the top also provided with a facing brick course. The porch is provided with a white speckled terrazzo floor with a red speckled border between which mosaic tiles. The entrance is closed by a basket arch in red facing brick and has a double panelled door. The tower section has above the porch a round window framed by a course of red facing brick. Above this the facade is provided with a double band in red facing brick between which a third band in meander form. Subsequently the facade of the tower has two narrow straight-sided windows. Above each window is a course and a segmental arch in red facing brick. Above these both are again connected by a segmental arch. The upper division of the tower has on each side a semi-circular opening (sound hole). The round arches are executed in red facing brick and are partly connected with each other by double ornamental bands in red facing brick. The facades of the tower are finished by a band with meander. The LEFT SIDE FACADE of the church has four round arch windows provided with a forked tracery and leaded light. The right window is only half as high as the other windows. Below this window are two small coupled round arch windows. The facade of the consistory is provided with a wide cut-out window, a door with a three-pane fanlight as well as a small toilet window. The REAR FACADE formed by the gable-topped facade of the consistory has two broad straight-sided windows with multi-pane steel frames. In the gable is a double door with fanlight installed for the purpose of a fire escape. The RIGHT SIDE FACADE of the church is identical to the left side facade. The facade of the consistory has on the left a fine double door closed by a segmental arch above which a segmental awning. On either side of the entrance is a straight-sided window with a nine-pane steel frame. On the right the facade has a wide window with a multi-pane steel frame. In the INTERIOR are among other things the following interior components dating from the building period: a two-manual mechanical organ with free pedal made by M. van Maarschalkerweerd in Utrecht in 1909, a baptismal font by H. Kamphoff from around 1907, two brass or brass-plated wall sconces from 1907, a brass or brass-plated chandelier from around 1907, stucco ceilings and a staircase with carved newel in the manner of the geometric variant of Art Nouveau.
Evaluation
HALL CHAPEL with CONSISTORY ROOM and MINISTER'S STUDY of the REMONSTRANT CONGREGATION built in 1907 to the design of J. van BURK from Oosterbeek in Transitional Architecture characteristic of the building period.
- Of architectural-historical value as a fairly well-preserved Remonstrant church building in Transitional Architecture in which there is predominantly a combination of the Neo-Renaissance style and Berlage elements. The chapel is of importance because of the high-quality aesthetic qualities of the design, as these are particularly expressed in the use of two colours of facing brick for the facades. The church, whose spatial layout is still intact, also has several original interior components including stucco ceilings, panelled doors and an organ. The church is also of importance for the oeuvre of J. van Burk.
- Of urban planning value because of the prominent townscape-determining location at the corner of the Wilhelminastraat and the Jacobaweg. As such, the church is of particular significance for the appearance of this part of Oosterbeek characterized by small-scale villa development from the first decade of the twentieth century.
- Of cultural-historical value as an expression of a social and societal development characteristic of the municipality of Renkum between 1850 and 1940, namely the establishment of the Remonstrant Congregation in 1878 of which the church forms a visible expression. The rapid growth of the liberal Protestant community in the late nineteenth and early twentieth century was closely linked to the immigration of (new) wealthy people to fine rural areas in the surroundings of the city of Arnhem. The large influx of wealthy people would significantly change the social stratification of the population in Oosterbeek. The church has as a type in connection with the material use a certain rarity value.
Nearby in the register
- VREDEWoonhuisunder 1 mi
- Gemeentehuis, Utrechtseweg 107Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Koetshuis (G), Utrechtseweg bij 107Opslagunder 1 mi
- ARTIWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.