Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Legedyk 1
Wirdum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1868
- Address
- Legedyk 1, Locatie: Wirdum, 9088 AA Wirdum (Leeuwarden 21)
- Place
- Wirdum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.14896, 5.80118
- Monument number
- 523210
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1863 map "Niederlande und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Kenmerkende Notabele DORPSWONING, in 1868 in Eclectische Stijl met Art Nouveau interieur-aspecten gebouwd aan het kruispunt met brug van de hoofdweg van het dorp - Greate Buorren/Legedyk - en de Werpstervaart/Tsjaerdervaart. Aan deze uitvalsweg zijn meer van dit type woningen, veelal gebouwd voor de dorpselite, tot stand gekomen. Ze vormen tezamen een representatief ensemble. Vermoedelijk is het de eerste woning die aan de westzijde van de vaart aan de verbindingsweg van dorpskern naar de Bredyk is gerealiseerd. De woning is in 1868 in opdracht van Dirk en Tryntje Sjoerds van der Hem in een ruim bemeten en parkachtig ingerichte tuin gebouwd in Eclectische Stijl. Aan het begin van de jaren zestig is aan de zuidoostzijde voor de zich toen in het pand vestigende arts het koetshuis (en mogelijk ook een kaaspakhuis) afgebroken om plaats te maken voor een nieuw gebouwde praktijkruimte.
Omschrijving
EXTERIEUR: Breed en diep blokvormig pand op nagenoeg vierkante plattegrond van één hoge bouwlaag op een souterrain. Vijf traveeën breed, waarvan de middelste met ingangspartij flink risaleert en voor de kap uitgebouwd is tot een verdieping met een aangekapt, met zink gedekt flauw zadeldakje. Het hoofdvolume wordt gedekt door een afgeknot schilddak gedekt met blauw geglazuurde platte pannen. Op de vier hoeken staan schoorstenen met houten profiellijsten en borden. Op het westelijke en het achterschild staan enkele, redelijk passende dakkapellen van jongere leeftijd dan het pand. De muren zijn opgetrokken van bruine baksteen. Tussen souterrain met grote gietijzeren roosters en woonverdieping een lijst van hardsteen. De voorgevel wordt op de hoeken afgesloten door onversierde bakstenen lisenen en aan de bovenzijde door een forse geprofileerde kroonlijst en een geprofileerde goot. Nabij de noordoostelijke hoek een origineel decoratief gietijzeren armatuur met gaslantaarn, thans voorzien van electrisch licht. De entreepartij bestaat uit een vier treden hoge trap van hardsteen met oorspronkelijke ijzeren leuningen, een dubbele deur, waarvan de lichten voorzien zijn van sierlijke ijzeren roosters met onder meer een mannen- en vrouwenkopje en een onversierd bovenlicht, alles gedrukt korfbogig gesloten en in hout geprofileerd omlijst met neg-achtige blokjes. De opbouw voor de kap heeft aan de voorzijde eveneens geprofileerde, openslaande deuren met glaspanelen achter een Frans balkon met decoratief smeedijzeren hek; in de zijkanten kleine zijlichten met schuifvensters. In de vleugels eenvoudige schuifvensters met glas-in-lood bovenlichten, eveneens gedrukt korfbogig gesloten en aan de bovenzijde voorzien van koppenlagen in `wenkbrauw'-vormen. Aan de zuidoostzijde is een praktijkruimte aangebouwd die buiten de bescherming valt.
INTERIEUR: De oorspronkelijk structuur van middengang en twee vertrekken aan weerszijden is nog goeddeels intact, met uitzondering van de oostelijke salons die gedeeltelijk zijn doorgebroken. Op die oorspronkelijke structuur is omstreeks 1900 in gang en westelijke voorsalon decoratief schilderdwerk in Art Nouveau-stijl aangebracht. De voordeur geeft toegang tot een doorlopende gang die aan de achterzijde een deur uit omstreeks 1900 bezit, voorzien van een glaspaneel met een gestraalde voorstelling van een sloot met ondergaande zon, riet met lisdodden en `pompeblêden' en een bovenlicht in dezelfde techniek met een nest tussen planten met twee vogels en een vis. De gang met houten vloerdelen en oorspronkelijke, omlijste paneeldeuren naar de vertrekken bestaat uit twee, door een getoogde doorgang gescheiden gedeelten. Boven het voorste, brede gedeelte liggen balken in de lengterichting; op balken en in de vakken decoratief schilderwerk met onder meer paardenbloemen en klimop in Art Nouveau-stijl. Het plafond in het smallere achterdeel is verdeeld in twee vakken, voorzien van decoratief schilderwerk met voorstellingen van onder meer pijlkruid, lisdodden en kikkers in Art Nouveau-stijl. De westelijke salons verkeren in de meest oorspronkelijke staat. De voorsalon bezit bij de omlijste vensters de oorspronkelijke vensterbanken met blinden, decoratief geschilderd in Art Nouveau-stijl, evenals de plafondvakken in de lengterichting. In het erachter gelegen woonvertrek is, behalve de kastwanden, het meest in het oog springende element een smalle en hooggeplaatste schouwboezem die met een toog op acanthusconsoles rust. De oostelijke voorsalon bezit eveneens de oorspronkelijke venstervakken met vensterbanken en binnenblinden nog en een aanzienlijk deel van de bedstedenwand. Dit vertrek is met een open doorgang aan de geheel tot keukenkamer verbouwde achtersalon verbonden.
WAARDERING
De notabele dorpswoning Legedyk 1 is van algemeen historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang
- als kenmerkend type van de notabele, representatieve woning;
- vanwege de uitwendig gave Eclectische Stijl, de inwendig grotendeels oorspronkelijke structuur en inrichting en het decoratieve schilderwerk in Art Nouveau-Stijl;
- vanwege de opmerkelijke ligging met een royale tuin in de halfopen bebouwing aan de kruising van weg en vaart en de samenhang met andere exemplaren van dit type woning die een bijzonder ensemble op heeft geleverd.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Characteristic Notable VILLAGE DWELLING, built in 1868 in Eclectic Style with Art Nouveau interior aspects at the junction with bridge of the main road of the village - Greate Buorren/Legedyk - and the Werpstervaart/Tsjaerdervaart. On this exit road more dwellings of this type have been built, mostly constructed for the village elite. Together they form a representative ensemble. It is presumed to be the first dwelling that was realised on the west side of the waterway on the connecting road from village centre to the Bredyk. The dwelling was built in 1868 on the instructions of Dirk and Tryntje Sjoerds van der Hem in a spaciously measured and park-like arranged garden in Eclectic Style. At the beginning of the nineteen-sixties a coach house (and possibly also a cheese store) was demolished on the south-east side to make room for a newly built practice room for the doctor who was then establishing himself in the premises.
Description
EXTERIOR: Broad and deep block-shaped building on an approximately square plan of one high storey on a basement. Five bays wide, of which the central one with entrance section projects considerably and is built out in front of the roof as a storey with an attached, zinc-covered shallow gabled roof. The main volume is covered by a truncated hipped roof covered with blue glazed flat tiles. On the four corners stand chimneys with wooden mouldings and boards. On the western and the rear elevation stand a few, reasonably matching dormers of later date than the building.
The walls are built of brown brick. Between basement with large cast-iron grilles and residential storey a band of sandstone. The front facade is closed at the corners by undecorated brick pilasters and at the top by a heavy profiled cornice and a profiled gutter. Near the north-eastern corner an original decorative cast-iron fixture with gas lamp, now fitted with electric light. The entrance section consists of a flight of four sandstone steps with original iron railings, a double door, of which the lights are provided with ornamental iron grilles with amongst others a male and female head and an undecorated fanlight, all closed with a pressed segmental arch and in wood profiled surround with block-like shapes. The structure in front of the roof has on the front side likewise profiled, opening doors with glass panels behind a French balcony with decorative wrought-iron railing; on the sides small side-lights with sash windows. In the wings simple sash windows with leaded glass fanlights, likewise pressed segmental arch closed and at the top provided with courses of heads in 'eyebrow' shapes. On the south-east side a practice room has been added which falls outside the protection.
INTERIOR: The original structure of central corridor and two rooms on either side is still largely intact, with the exception of the eastern reception rooms which have been partially opened up. On that original structure, around 1900, decorative paintwork in Art Nouveau style was applied in the corridor and western reception room. The front door gives access to a continuous corridor which at the rear end has a door dating from around 1900, provided with a glass panel with a radiating representation of a ditch with setting sun, reeds with cattails and 'pompeblêden' and a fanlight in the same technique with a nest among plants with two birds and a fish. The corridor with wooden floor boards and original, framed panelled doors to the rooms consists of two sections separated by an arched opening. Above the front, broad section lie beams in the longitudinal direction; on beams and in the panels decorative paintwork with amongst others dandelions and ivy in Art Nouveau style. The ceiling in the narrower rear section is divided into two panels, provided with decorative paintwork with representations of amongst others arrowhead, cattails and frogs in Art Nouveau style. The western reception rooms are in the most original state. The front reception room possesses at the framed windows the original window-seats with blinds, decoratively painted in Art Nouveau style, as well as the ceiling panels in the longitudinal direction. In the residential room behind, besides the wardrobes, the most striking element is a narrow and high-placed chimney breast which rests on an arch on acanthus consoles. The eastern reception room likewise still possesses the original window panels with window-seats and interior blinds and a considerable part of the cupboard wall. This room is connected via an open doorway to the completely converted kitchen-room at the rear.
VALUATION
The notable village dwelling Legedyk 1 is of general historical, architectural and urban planning importance
- as a characteristic type of the notable, representative dwelling;
- because of the outwardly sound Eclectic Style, the internally largely original structure and layout and the decorative paintwork in Art Nouveau Style;
- because of the remarkable location with a spacious garden in the semi-open built environment at the junction of road and waterway and the coherence with other examples of this type of dwelling which have created a particularly fine ensemble.
Nearby in the register
- Woonhuis, Lytse Buorren 14Woonhuisunder 1 mi
- Pastorie(F), Hôf 1Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Kerk, Hôf 14Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Legedyk 68Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.