Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Groesbeekseweg 1
Nijmegen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1895
- Address
- Groesbeekseweg 1, 6524 CJ Nijmegen (and others)
- Place
- Nijmegen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.84051, 5.86209
- Monument number
- 523029
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De aaneengesloten rij van vijf HERENHUIZEN met HEKWERKEN is gebouwd rond 1895. Het bouwblok bevat drie woningen aan de Groesbeekseweg (nrs 1;3;5 en voortaan aangeduid met middenwoningen) en de hoekpanden die met hun voordeur zijn gelegen aan de zijstraten: Sloetstraat 5 aan het begin van de rij woningen en het andere hoekpand Nijhoffstraat 6. Alleen van Groesbeekseweg 1 is met zekerheid te melden, dat dit is gebouwd door architect Anthonie Wijers (ook Weijers) E. Jzn. in 1895.
De tweelaags woningen met kelder en zolderverdieping zijn alle, behoudens onderlinge afwijkingen in de voorgevels voor wat betreft vensteropeningen, hoogte van de daklijsten en in detailleringen, van hetzelfde tweebeukige bouwtype, uitgevoerd in neo-renaissancestijl. Kenmerkend voor deze stijl is de indeling van de gevel in horizontale geledingen. Middels accentueringen als gepleisterde spekbanden, geprofileerde negblokken en boogstenen wordt de gevel plastisch geleed. Steile dakvlakken met vorstkammen en dakkapellen voorzien van pirons alsook trapgevels behoren eveneens tot dit bouwkundig rijke areaal.
Met uitzondering van het hoekpand Sloetstraat 5, worden de woningen door een voortuin met smeedijzeren hekwerken van de straat gescheiden. Bij Sloetstraat 5 is nog wel de zijtuin met een smeedijzeren hekwerk omgeven.
Omschrijving
Het bouwblok bezit een u-vormige plattegrond, is opgetrokken in baksteen (kruisverband) en wordt door een afgeplat schilddak met leien gedekt. In tegenstelling tot de in Maasdekking belegde daken bestaat het leiendak van hoekpand Nijhoffstraat uit een Rensdak. De schoorstenen zijn in het midden van de daken geplaatst ter plaatse van de scheidingsmuren van de panden. De onderbroken geprofileerde bakgoten rusten ter plaatse van de licht risalerende geveldelen op een rolstaaf met klosjes.
De vensters met overwegend schuiframen, worden zowel recht, segmentboogvormig als halfrond afgesloten en rusten veelal op de waterlijsten. De vormen van de bovenlichten (waarvan alleen bij middenwoning nr. 5 en hoekpand Sloetstraat de glas in loodvullingen zijn gespaard) komen eveneens in genoemde variaties voor, soms onder een boogtrommel. De vensterneggen komen al dan niet geprofileerd in verblendsteen uitgevoerd voor.
De VOORGEVELS van de middenwoningen bezitten in de linker beuk de voordeur en rechts twee vensterassen. De deurpartijen van de middenwoningen nrs 3 en 5 zijn geplaatst in een lichtrisalerende gevel, die overigens eindigt in een trapgevel, onder een balkonnetje. Het pand Groesbeekseweg nr 1 vertoont een afwijkende dispositie in de plaatsing van het balkon in de lichtrisalerende middenbeuk die nog eens geaccentueerd wordt door een forse, met een tentdak bekroonde dakkapel, die wordt geflankeerd door horizontale wangstukken. Beide hoekpanden bezitten in de tweede beuk vanaf de afgesneden hoek gerekend, een risalerend deel met twee vensterassen, dat eindigt in een hoger opgetrokken naar voorspringend schilddak. Hiervan is de rechter afgesloten met een bewaard gebleven vorstkam. De dakschilden van het hoekpand met de Sloetstraat bezitten twee slecht afgestemde moderne dakkapellen, de middenwoningen nrs 1 en 3 dakramen; alleen nr 5 en het hoekpand Nijhoffstraat hebben onaangetaste dakschilden. De twee voorkomende trapgevels zijn nagenoeg gelijk. De treden zijn gedekt met gepleisterde dekplaten waarvan de bovenste met een bolornament is bekroond. Alle balkons (met diverse vormen in de borstweringen) worden gedragen door zwanehalsvormige consoles waarin voluten zijn uitgesneden, behalve het balkon van Groesbeekseweg 5 dat door twee opengewerkte houten korbelen wordt ondersteund. In tegenstelling tot de overige borstweringen bestaat deze uit gesneden houten hoekposten en ijzeren hekwerk. Opmerkelijk is hier de driepasboog rond het met een schelpmotief uitgewerkt boogveld als afsluiting van het venster boven de balkondeuren. De voorgevels van de middenwoningen rusten alle op een gepleisterde sokkel; het hoekpand Sloetstraat bevat een uitgemetseld trasraam van zwarte verblendsteen. De rechter zijgevel van het pand, die gelijk valt met de gevel aan de Groesbeekseweg, is tweebeukig en telt drie vensterassen. De rechter beuk wordt bepaald door een zich over deze breedte uitstrekkend balkon waarop twee dubbele balkondeuren aansluiten. Aan de zijde van de Nijhoffstraat vormt de gevel aan de Groesbeekseweg de linker zijgevel van het hoekpand. Hier doet zich een zelfde dispositie voor van de architectonische elementen waarbij de twee vensters begane gronds zijn vervangen voor een driestrooksvenster.
De LINKER ZIJGEVEL van het woonblok wordt gevormd door de voorgevel van het pand Sloetstraat 5 en wordt bepaald door een overwegend met gele verblendstenen sierbanden voorziene, gesloten gevel. De licht risalerende middenas bevat de door gepleisterde hoeklisenen begrensde deurpartij en een venster op de verdieping. De voordeur is schuin in de gevel in een inpandig portiek geplaatst. Twee hardstenen treden leiden naar het bordes van het portiek dat wordt afgesloten met een rood en geel geaccentueerde verblendstenen segmentboogvormige boog waarin een gepleisterde sluitsteen. Het raam op de verdieping is gewijzigd en bezit een vast kalf. In het dakschild zet een dakkapel met gesneden stijlen en een fronton de centrale as voort. De rechter zijde van de gevel is overhoeks geplaatst en bevat een hoekerker op rechthoekige grondslag. In de voorzijde komt een schuifraam voor met glas in lood bovenlicht onder een gearceerde segmentboog met sluitsteen van het eerder genoemde type. Op de erker bevindt zich een balkon met dubbele moderne deuren en dito spijlenhek. Eenzelfde dakkapel als hiervoor genoemd sluit deze as af.
De twee vensterassen tellende ACHTERGEVELS van de afzonderlijke panden zijn merendeels gepleisterd, bezitten recht- of getoogde vensterafsluitingen met veelal stolpramen en dubbele balkondeuren. De middenwoningen nrs 3 en 5 bezitten een balkon boven de serre, over de volle breedte van de gevel. Alleen van het laatstgenoemde pand is de indeling alsook het toegepaste materiaal goed bewaard gebleven. Als enige is hier bijvoorbeeld het oorspronkelijke spijlenhek bewaard gebleven, fraai gesneden detailleringen in de kozijnen en dubbele serre(schuif)deuren. Het pand nr 1 en het hoekpand Sloetstraat 5, hebben een oorspronkelijke uitbouw in de rechterbeuk, bestaande uit respectievelijk twee bouwlagen en een erker met balkon. De voorzijde van de erker bevat een driestrooksvenster onder een gearceerde toog van rode en gele verblendsteen. De vensters zijn voorzien van luiken met kraalprofieldelen. In de linker beuk is een lage moderne aanbouw toegevoegd. De RECHTER ZIJGEVEL van het blok wordt gevormd door de voorgevel met de entree van het hoekpand Nijhoffstraat 6. De gevel vertoont een soortgelijke opzet als de linker zijgevel van het woonblok. In de middenrisaliet bevinden zich de vensteropeningen van de verder gesloten gevelflanken. In de per bouwlaag gepaarde spaarvelden komt beneden links, een beglaasde deur voor en rechts, gekoppeld, twee lichtspleten. Op de verdieping is in het blinde spaarveld een raampje aanwezig en in het veld ernaast gekoppeld, twee lichtspleten die identiek zijn aan die begane gronds voorkomen. In het dakschild bevindt zich een dakkapel met tentdakje met zinkbedekking. De linkerzijde van de gevel is overhoeks geplaatst en wordt door een houten serre (afgesloten door zinken afdak waaronder fraaie korbelen) met bovenliggend balkon bepaald. Het houten kozijn is rijk bewerkt. De voorzijde bevat een breed ongedeeld raam onder een vierruits bovenlicht. De zijkanten zijn een as diep met tweeruits bovenlicht. Op het balkon sluiten dubbele balkondeuren aan. In het dakschild is een dakkapel geplaatst zoals die ook in de gevelzijde aan de Groesbeekseweg voorkomt. De rechterzijde van de rechter zijgevel bevat een venster met T-schuifraam in beide bouwlagen. Een dakkapel van het standaardtype komt in het dakschild voor.
De INTERIEURS van de vijf woningen bevatten op bescheiden schaal gave onderdelen. Het interieur van Groesbeekseweg 5 is het meest oorspronkelijk met paneeldeuren, marmer vloertegels, geornamenteerd stucplafond in de gang en vestibuledeuren (evenals nr 3) met geëtst glas. De ruimtelijke indeling met kamer en suite met geornamenteerde stucplafonds en schuifdeuren is bewaard gebleven. De halfslagtrap met trappaal en doorlopende wrong naar boven is in de meeste woningen aanwezig. Het interieur van nr 1 heeft vanwege oorlogsschade weinig oorspronkelijke onderdelen. Bij nr 3 is de ruimtelijke indeling van het als kantoor ingebruik zijnde pand begane gronds gedeeltelijk aangetast door de plaatsing van een invalide toilet in de voorkamer. In het hoekpand Nijhoffstraat hebben verscheidene moderne ingrepen plaats gehad. De panden hebben veelal een kelder met troggewelf die door een kelderdeur aan de achterzijde wordt ontsloten.
De voortuinen van de woningen worden van de straat gescheiden door smeedijzeren HEKWERKEN. Bij sloetstraat 5 wordt niet de voortuin, maar de zijtuin door een smeedijzeren hek omgeven.
Waardering
Aaneengesloten rij van vijf HERENHUIZEN met HEKWERKEN, gebouwd rond 1895.
- Van architectuurhistorisch belang als goed en redelijk gaaf voorbeeld van een laat 19de-eeuws woonblok in neo-renaissancestijl. De zorgvuldig vormgegeven voorgevels zijn van een evenwichtig ontwerp en bieden in de onderdelen een staalkaart van de neo-renaissance vormentaal.
- Van stedenbouwkundig belang vanwege zijn ligging aan de Groesbeekseweg, een van de uitvalswegen van Nijmegen binnen het beschermd stadsgezicht.
- Van cultuurhistorisch belang als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. De panden zijn gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen aan de grote uitvalswegen rond de oude stad; een uitleg die met het verwijderen van de vestingwerken aan het einde van de 19de eeuw mogelijk was geworden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The adjoining row of five GENTLEMAN'S HOUSES with IRONWORK FENCES was built around 1895. The building block contains three dwellings on the Groesbeekseweg (nos. 1; 3; 5 and henceforth referred to as middle dwellings) and the corner properties which have their front door located on the side streets: Sloetstraat 5 at the beginning of the row of dwellings and the other corner property Nijhoffstraat 6. Only of Groesbeekseweg 1 can it be stated with certainty that it was built by architect Anthonie Wijers (also Weijers) E. Jzn. in 1895.
The two-storey dwellings with basement and attic storey are all, except for mutual deviations in the front facades regarding window openings, height of roof cornices and in detailing, of the same two-aisle building type, executed in neo-renaissance style. Characteristic of this style is the division of the facade into horizontal articulations. Through accentuations such as plastered stone bands, profiled rubble blocks and arch stones, the facade is given plastic articulation. Steep roof planes with roof ridge tiles and roof dormers fitted with ornamental tiles as well as stepped gables are also part of this architecturally rich area.
With the exception of the corner property Sloetstraat 5, the dwellings are separated from the street by a front garden with wrought-iron fences. At Sloetstraat 5 the side garden is still surrounded by wrought-iron fencing.
Description
The building block has a U-shaped ground plan, is constructed in brick (cross bond) and is covered by a flattened hipped roof with slate tiles. In contrast to the roofs laid in pantile covering, the slate roof of corner property Nijhoffstraat consists of a Rends roof. The chimneys are placed in the middle of the roofs at the location of the party walls of the properties. The interrupted profiled brick gutters rest, at the location of the slightly projecting facade sections, on a moulding with droplets.
The windows with predominantly sash windows are closed off both straight, segmented arch-shaped and semicircular and rest largely on the drip mouldings. The forms of the fanlights (of which only at middle dwelling no. 5 and corner property Sloetstraat the leaded glass infills are preserved) also occur in the aforementioned variations, sometimes under an arch soffit. The window sills come out profiled or unprofiled in facing brick.
The FRONT FACADES of the middle dwellings have the front door on the left aisle and two window axes on the right. The door sections of the middle dwellings nos. 3 and 5 are placed in a slightly projecting facade, which otherwise ends in a stepped gable, under a small balcony. The property Groesbeekseweg no. 1 shows a different arrangement in the placement of the balcony in the slightly projecting middle aisle which is further accentuated by a substantial roof dormer crowned with a tent roof, which is flanked by horizontal wall pieces. Both corner properties have, in the second aisle reckoned from the cut-off corner, a projecting section with two window axes, which ends in a higher constructed projecting hipped roof. Of this, the right one is closed off with a preserved roof ridge tile. The roof shields of the corner property with the Sloetstraat have two poorly matched modern roof dormers, the middle dwellings nos. 1 and 3 roof windows; only no. 5 and the corner property Nijhoffstraat have untouched roof shields. The two occurring stepped gables are nearly identical. The steps are covered with plastered coping stones of which the top one is crowned with a ball ornament. All balconies (with various forms in the balustrades) are carried by swan-neck shaped consoles in which volutes are carved, except the balcony of Groesbeekseweg 5 which is supported by two openwork wooden corbels. In contrast to the other balustrades, this consists of carved wooden corner posts and iron fencing. Noteworthy here is the three-foiled arch around the arch field worked out with a shell motif as the closure of the window above the balcony doors. The front facades of the middle dwellings all rest on a plastered plinth; the corner property Sloetstraat contains a built-up travertine window of black facing brick. The right side facade of the property, which coincides with the facade on the Groesbeekseweg, is two-aisled and has three window axes. The right aisle is defined by a balcony extending across this width on which two double balcony doors connect. On the side of the Nijhoffstraat, the facade on the Groesbeekseweg forms the left side facade of the corner property. Here there is the same arrangement of the architectural elements whereby the two windows on the ground floor are replaced by a three-part window.
The LEFT SIDE FACADE of the residential block is formed by the front facade of the property Sloetstraat 5 and is characterized by a largely closed facade provided with yellow facing stone ornamental bands. The slightly projecting central axis contains the door section bordered by plastered corner listel and a window on the upper storey. The front door is placed diagonally in the facade in an internal porch. Two hard stone steps lead to the platform of the porch which is closed off with a red and yellow accentuated facing stone segmented arch-shaped arch with a plastered keystone. The window on the upper storey has been altered and has a fixed pane. In the roof shield a roof dormer with carved stiles and a pediment continues the central axis. The right side of the facade is placed diagonally and contains a bay window on a rectangular ground plan. On the front side there is a sash window with leaded glass fanlight under a shaded segmented arch with a keystone of the aforementioned type. Above the bay window there is a balcony with double modern doors and matching balustrade. An identical roof dormer as mentioned above closes off this axis.
The two window axes counting REAR FACADES of the individual properties are mostly plastered, have straight or arched window closures with mostly casement windows and double balcony doors. The middle dwellings nos. 3 and 5 have a balcony above the conservatory, across the full width of the facade. Only of the last-mentioned property the layout as well as the applied material has been well preserved. For example, as the only one here the original balustrade has been preserved, beautifully carved detailing in the frames and double conservatory (sliding) doors. Property no. 1 and the corner property Sloetstraat 5 have an original extension in the right aisle, consisting respectively of two storeys and a bay window with balcony. The front of the bay window contains a three-part window under a shaded arch of red and yellow facing brick. The windows are provided with shutters with bead profile parts. In the left aisle a low modern extension has been added. The RIGHT SIDE FACADE of the block is formed by the front facade with the entrance of the corner property Nijhoffstraat 6. The facade shows a similar arrangement as the left side facade of the residential block. In the central projection the window openings are located of the otherwise closed facade flanks. In the per storey paired spandrels, there is on the bottom left a glazed door and on the right, coupled, two light slits. On the upper storey there is a small window in the blind spandrel and in the field next to it coupled, two light slits which are identical to those appearing on the ground floor. In the roof shield there is a roof dormer with a small tent roof with zinc covering. The left side of the facade is placed diagonally and is determined by a wooden conservatory (closed by a zinc roof under which fine corbels) with an overlying balcony. The wooden frame is richly decorated. The front contains a wide undivided window under a four-pane fanlight. The sides are one axis deep with two-pane fanlight. Double balcony doors connect to the balcony. In the roof shield a roof dormer is placed like the one that also occurs in the facade side on the Groesbeekseweg. The right side of the right side facade contains a window with T-sash window in both storeys. A roof dormer of the standard type occurs in the roof shield.
The INTERIORS of the five dwellings contain on a modest scale preserved components. The interior of Groesbeekseweg 5 is the most original with panelled doors, marble floor tiles, ornamented stucco ceiling in the hallway and vestibule doors (as well as no. 3) with etched glass. The spatial arrangement with interconnected rooms with ornamented stucco ceilings and sliding doors has been preserved. The half-flight staircase with newel post and continuous string going up is present in most dwellings. The interior of no. 1 has few original components due to war damage. At no. 3 the spatial arrangement of the property used as an office on the ground floor has been partially affected by the placement of a disabled toilet in the front room. In the corner property Nijhoffstraat several modern alterations have taken place. The properties mostly have a basement with barrel vault which is accessed by a basement door on the rear side.
The front gardens of the dwellings are separated from the street by wrought-iron FENCES. At Sloetstraat 5, not the front garden, but the side garden is surrounded by a wrought-iron fence.
Valuation
Adjoining row of five GENTLEMAN'S HOUSES with FENCES, built around 1895.
- Of architectural-historical importance as a good and reasonably intact example of a late 19th-century residential block in neo-renaissance style. The carefully designed front facades are of a balanced design and offer in the details a sample collection of neo-renaissance formal language.
- Of urban planning importance because of its location on the Groesbeekseweg, one of the exit routes of Nijmegen within the protected townscape.
- Of cultural-historical importance as a recognizable element from a social development. The properties were built as housing for the new and wealthy urban elite, who preferred to settle in substantial gentleman's houses on the major exit routes around the old city; an expansion that became possible with the removal of the fortifications at the end of the 19th century.
Nearby in the register
- Woonhuis, Groesbeekseweg 14Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Wilhelminasingel 24Woonhuisunder 1 mi
- De VereenigingWelzijn, kunst en cultuurunder 1 mi
- Woonhuis, Wilhelminasingel 40Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.