Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Prins Bernhardstraat 1
Nijmegen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1909
- Address
- Prins Bernhardstraat 1, Locatie: Centrum, 6521 AA Nijmegen
- Place
- Nijmegen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.84237, 5.86668
- Monument number
- 523023
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Halfvrijstaand HERENHUIS met oorspronkelijk SMEEDIJZEREN HEKWERK rond de voor- en zijtuin, gelegen op de hoek van de Oranjesingel en de Prins Bernhardstraat. Het huis is gebouwd in 1909 naar ontwerp van de Nijmeegse architect Oscar Leeuw (1866-1944) in een overgangsstijl met onder meer invloeden van de (late, strakke) Art Nouveau en het eclecticisme. Opdrachtgever was de bankier L.C. van Engelenburg, voor wie Leeuw in 1920/1921 ook een bankgebouw aan de Hertogstraat te Nijmegen ontwierp. Het woonhuis lijkt niet geheel conform het bouwplan te zijn gerealiseerd of het is kort na de bouw gewijzigd. De huidige entree met portiek komt niet overeen met de ingangspartij op het ontwerp.
Het pand is thans in gebruik als kantoor, waarvoor met name op de begane grond rechts verbouwingen hebben plaatsgevonden. Zo is de serre tegen de rechter zijgevel sterk verbouwd en heeft vrijwel alle monumentale waarde verloren. Achter de tuinmuur rechts van het pand is een doorgang naar het pand Prins Bernhardstraat 3 gerealiseerd.
Omschrijving
Het in kruisverband gemetselde, bakstenen gebouw is opgetrokken op nagenoeg vierkante grondslag en telt twee bouwlagen onder een met rode tuiles du Nord gedekt afgeplat schilddak. Het metselwerk is in de voor- en linker zijgevel voorzien van diverse natuurstenen onderdelen, waaronder een waterlijst ter hoogte van de onderdorpel van de vensters op de verdieping en geornamenteerde hoekblokken en een geornamenteerde latei boven de vensters op de begane grond. De vensters op de verdieping en de topgevels worden ontlast door een anderhalf steens strek. Tenzij anders vermeld, zijn de bovenlichten bezet met meerkleurig glas-in-lood.
De asymmetrische VOORGEVEL bevat op de begane grond in het midden de entree, bereikbaar via een portiek. De portiek heeft een hardstenen stoep en een gemetselde borstwering. Het dak, dat zich bevindt ter hoogte van het kalf, rust op Ionische zuilen. Het onvolledige hoofdgestel heeft onder de kroonlijst een eierlijst. Het fries bevat snijwerk. Boven de ingang is het fries ingekort en komt de kroonlijst naar voren en rust op gesneden consoles. Tussen de consoles is de kroonlijst gewelfd. Onder de welving is in Romeinse cijfers het jaartal 1909 aangebracht. De entree bestaat uit een houten paneeldeur met boven de portiek een 20-ruits bovenlicht. Links van de deur is een witmarmeren, zogenaamde eerste steen aangebracht met inscriptie `1 mei 1909' en de inscriptie `J.H. en J.J.v R v C'. Rechts heeft de gevel op de begane grond een driezijdige erker met afgeschuinde zijden. Het voorvlak bevat drie vensters, een breed en twee smalle, en de zijvlakken één venster met meerruits bovenlichten.
De verdieping is door lisenen onderverdeeld in vakken van onregelmatige breedte. De lisenen bevatten een console en een pseudo-kapiteel van rijk gesneden natuursteen en worden gekoppeld via een fries van siermetselwerk. Boven de lisenen bevinden zich sierankers. Boven de entree bevindt zich een enkelruits schuifvenster met 9-ruits bovenlicht. Boven de erker bevindt zich een balkon, toegankelijk via een 2-ruits stolpdeur met 24-ruits bovenlicht. Het balkon heeft een bakstenen balustrade met, aan de onderzijde gebogen, openingen gevuld met siersmeedwerk. Boven het balkon gaat de gevel hoger op en eindigt in een topgevel met gebogen zijkanten van natuursteen. De gevel heeft hier twee 2-ruits stolpvensters met 8-ruits bovenlicht bezet met geel kathedraalglas. Links wordt de gevel beëindigd met een houten bakgoot op klossen. Het dakvlak heeft hier twee getoogde dakkapellen met 2-ruits stolpramen.
Op de hoek bevat het pand een ronde, torenvormige uitbouw, die zich naar boven achthoekig verjongt en afgesloten wordt met een achthoekig koepeldak gedekt met rode daktegels. De begane grond en de verdieping hebben elk vier schuifvensters met 16-ruits bovenlicht, op de begane grond bezet met geel kathedraalglas. De achthoekige geleding heeft in de zijvlakken om en om een venster of twee smalle rondboognissen. De hoeken zijn geaccentueerd met steunberen.
De LINKER ZIJGEVEL bevat links een driezijdige erker met afgeschuinde zijden over twee bouwlagen. De zijden bevatten een schuifvenster, in het voorvlak met een 15-ruits, in de zijvlakken met een 12-ruits bovenlicht, op de begane grond bezet met geel kathedraalglas. Boven de erker gaat de gevel hoger op en eindigt in een topgevel met gebogen zijkanten van natuursteen. De gevel heeft hier een vermoedelijk gewijzigde pui met een deur, die toegang geeft tot het balkon boven de erker. Het balkon heeft een borstwering van siersmeedwerk tussen bakstenen penanten, beëindigd met geornamenteerd natuursteen.
Rechts heeft de gevel een 2-ruits stolpdeur met 21-ruits bovenlicht, bezet met geel kathedraalglas. De verdieping is door lisenen onderverdeeld in twee vakken van onregelmatige breedte. De lisenen bevatten een console en een pseudo-kapiteel van rijk gesneden natuursteen en worden gekoppeld via een fries van siermetselwerk. Boven de lisenen bevinden zich sierankers. Het linker vak bevat een ovaal oeil-de-boeuf, het rechter een enkelruits schuifvenster met 15-ruits bovenlicht.
De RECHTER ZIJGEVEL bevat links op de begane grond een sterk verbouwde serre. Alleen de rechter zijgevel van de serre is nog enigszins intact. Op de serre een balkon met vernieuwde balustrade. Het balkon is toegankelijk via een 2-ruits stolpdeur met 30-ruits bovenlicht. Rechts heeft de begane grond deels gewijzigde vensters en een deur. De verdieping heeft hier links een schuifvenster met gewijzigd bovenlicht en met links een smalle blindnis en rechts een smal venster (vermoedelijk op de plaats van een blindnis). Rechts heeft de gevel een balkon met oorspronkelijke houten balustrade met gesneden hoofdbalusters en ondersteuningsbalken en toegankelijk via een 2-ruits stolpdeur met 24-ruits bovenlicht. De gevel bevat in het midden op zolderniveau een afgeknotte topgevel met twee vensters met 2-ruits stolpramen en 14-ruits bovenlichten bezet met geel kathedraalglas. De gevel wordt afgesloten met een overstekende houten bakgoot op gesneden klossen.
Het pand heeft een rijk INTERIEUR met als hoogtepunt de zeldzame, zeer rijk gedecoreerde traphal. Deze hal is van de begane grond tot en met de zolder voorzien van zeer bijzondere Art Nouveau sjabloonbeschilderingen in pasteltinten op wanden en plafond. Het trappenhuis wordt aangelicht door een zeer groot daklicht met meerkleurig glas-in-lood. De trap heeft gedraaide balusters en fraai gesneden trappalen. De hal en de entree hebben een beschilderd plafond en een vloer en een lambris van wit marmer. De entree bevat een fraai gesneden tochtpui, deels bezet met meerkleurig glas-in-lood. De deuren hebben een omlijsting die per verdieping verschilt en ook weer verschilt tussen de kamers en de traphal.Een deel van de omlijstingen is gesneden en daarin zijn gebundelde rietpluimen(?) te herkennen. Een deel van de kamers bevat een stucplafond met geometrische indeling met geornamenteerde perklijsten.
Voor- en zijtuin worden omgeven door het oospronkelijke smeedijzeren HEKWERK.
Waardering
Herenhuis met smeedijzeren hekwerk uit 1909 naar ontwerp van de Nijmeegse architect Oscar Leeuw (1866-1944) in een overgangsstijl met onder meer invloeden van de late Art Nouveau en het eclecticisme.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een herenhuis met ornamentiek beïnvloed door de late Art Nouveau en het eclecticisme. Het pand valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn onder meer de ornamentiek in de voor- en linker zijgevel en het zeer rijk gedecoreerde Art Nouveau interieur. Er is sprake van een ensemblewerking als onderdeel van de bebouwing langs zowel de Prins Bernhardstraat als de Oranjesingel, waarbinnen het pand behoort tot de omstreeks 1900 gangbare herenhuizen, welke samen met de oudere en latere typen en stijlen goed de ontwikkeling van de bouw van herenhuizen weergeven.
- Van stedebouwkundige waarde door de prominente situering op de hoek van de Oranjesingel en de Prins Bernhardstraat. Deze wegen bezitten nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die een aantrekkelijk en waardevol straatbeeld vormen. De hoekbebouwing met torentje is karakteristiek voor de uitbreidingswijken in dit gedeelte van Nijmegen.
- Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale herenhuizen in de nieuw aangelegde straten rond de oude stad; een stadsuitbreiding die met het verwijderen van de vestingwerken aan het eind van de 19de eeuw mogelijk was geworden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Semi-detached gentleman's house with original wrought-iron fencing around the front and side gardens, located on the corner of the Oranjesingel and the Prins Bernhardstraat. The house was built in 1909 to the design of Nijmegen architect Oscar Leeuw (1866-1944) in a transitional style with influences including (late, austere) Art Nouveau and eclecticism. The client was banker L.C. van Engelenburg, for whom Leeuw also designed a bank building on the Hertogstraat in Nijmegen in 1920/1921. The residential house does not appear to have been realized entirely in accordance with the building plan, or it was modified shortly after construction. The current entrance with portico does not correspond to the entrance section in the design.
The building is currently in use as an office, for which alterations have been made particularly on the ground floor to the right. The conservatory against the right side wall has been substantially altered and has lost almost all its monumental value. Behind the garden wall to the right of the building, a passage has been created to the building at Prins Bernhardstraat 3.
Description
The brick building, laid in stretcher bond, is constructed on an almost square ground plan and has two storeys under a hipped roof covered with red tuiles du Nord. The brickwork is provided with various natural stone elements on the front and left side walls, including a drip moulding at the height of the window sills on the first floor and ornamented corner blocks and an ornamented lintel above the windows on the ground floor. The windows on the first floor and the gable ends are relieved by one-and-a-half brick depth. Unless otherwise stated, the fanlights are fitted with multicoloured leaded glass.
The asymmetrical front facade contains the entrance in the middle of the ground floor, accessible via a portico. The portico has a freestone step and a brick breast wall. The roof, located at the height of the calf, rests on Ionic columns. The incomplete main entablature has an egg moulding below the cornice. The frieze contains carved work. Above the entrance, the frieze is shortened and the cornice projects forward and rests on carved consoles. Between the consoles, the cornice is curved. Below the curve, the year 1909 is inscribed in Roman numerals. The entrance consists of a wooden panelled door with above the portico a 20-pane fanlight. To the left of the door a white marble so-called first stone is placed with the inscription '1 May 1909' and the inscription 'J.H. and J.J.v R v C'. On the right, the ground floor facade has a three-sided oriel window with chamfered sides. The front face contains three windows, one wide and two narrow, and the side faces one window with multi-pane fanlights.
The first floor is subdivided into bays of irregular width by pilasters. The pilasters contain a console and a pseudo-capital of richly carved natural stone and are connected via a frieze of decorative brickwork. Above the pilasters are ornamental wall anchors. Above the entrance is a single-pane sash window with a 9-pane fanlight. Above the oriel is a balcony, accessible via a 2-pane French window with 24-pane fanlight. The balcony has a brick balustrade with, on the underside curved, openings filled with decorative ironwork. Above the balcony, the facade rises higher and ends in a gable with curved sides of natural stone. The facade here has two arched roof dormers with 2-pane hip windows. On the left, the facade is terminated with a wooden guttering on corbels. The roof area here has two arched roof dormers with 2-pane hip windows.
On the corner, the building contains a round, tower-shaped projection, which narrows into an octagonal form towards the top and is closed off with an octagonal dome roof covered with red tiles. The ground floor and first floor each have four sash windows with 16-pane fanlights, on the ground floor fitted with yellow cathedral glass. The octagonal articulation has on the side faces alternately a window or two narrow round-arch recesses. The corners are accentuated with buttresses.
The left side wall contains on the left a three-sided oriel window with chamfered sides over two storeys. The sides contain a sash window, on the front face with a 15-pane, on the side faces with a 12-pane fanlight, on the ground floor fitted with yellow cathedral glass. Above the oriel, the facade rises higher and ends in a gable with curved sides of natural stone. The facade here has an apparently modified shop front with a door, which provides access to the balcony above the oriel. The balcony has a breastwork of decorative ironwork between brick pilasters, terminated with ornamented natural stone.
On the right, the facade has a 2-pane French window with 21-pane fanlight, fitted with yellow cathedral glass. The first floor is subdivided into two bays of irregular width by pilasters. The pilasters contain a console and a pseudo-capital of richly carved natural stone and are connected via a frieze of decorative brickwork. Above the pilasters are ornamental wall anchors. The left bay contains an oval oeil-de-boeuf, the right bay a single-pane sash window with 15-pane fanlight.
The right side wall contains on the left on the ground floor a substantially altered conservatory. Only the right side wall of the conservatory is still somewhat intact. On the conservatory a balcony with renewed balustrade. The balcony is accessible via a 2-pane French window with 30-pane fanlight. On the right, the ground floor has partly altered windows and a door. The first floor here has on the left a sash window with altered fanlight and on the left a narrow blind opening and on the right a narrow window (presumably in the place of a blind opening). On the right, the facade has a balcony with original wooden balustrade with carved balusters and supporting beams and accessible via a 2-pane French window with 24-pane fanlight. The facade contains in the middle at attic level a truncated gable with two windows with 2-pane hip windows and 14-pane fanlights fitted with yellow cathedral glass. The facade is terminated with an overhanging wooden guttering on carved corbels.
The building has a richly decorated interior with as its highlight the rare, exceptionally richly decorated stairwell. This hall is provided from the ground floor to the attic with very special Art Nouveau stencilled decorations in pastel tones on walls and ceiling. The staircase is lit by a very large skylight with multicoloured leaded glass. The stairs have turned balusters and beautifully carved newel posts. The hall and the entrance have a painted ceiling and a floor and wainscot of white marble. The entrance contains a beautifully carved draught lobby, partly fitted with multicoloured leaded glass. The doors have a frame that differs per floor and also varies between the rooms and the stairwell. Part of the frames is carved and in them bundled reed plumes(?) can be recognized. Some of the rooms contain a stucco ceiling with geometric subdivision with ornamented cornice mouldings.
The front and side gardens are surrounded by the original wrought-iron fencing.
Valuation
Gentleman's house with wrought-iron fencing from 1909 to the design of Nijmegen architect Oscar Leeuw (1866-1944) in a transitional style with influences including late Art Nouveau and eclecticism.
- Of architectural-historical value as a good and well-preserved example of a gentleman's house with ornamentation influenced by late Art Nouveau and eclecticism. The building stands out for its high-quality aesthetic qualities, such as the advanced use of materials and the rich ornamentation. Characteristic are, among other things, the ornamentation in the front and left side walls and the exceptionally richly decorated Art Nouveau interior. There is ensemble effect as part of the development along both the Prins Bernhardstraat and the Oranjesingel, within which the building belongs to the gentleman's houses common around 1900, which together with the older and later types and styles well represent the development of the construction of gentleman's houses.
- Of urban planning value due to the prominent location on the corner of the Oranjesingel and the Prins Bernhardstraat. These streets still possess a stock of historical houses in a reasonably well-preserved state, which form an attractive and valuable streetscape. The corner development with tower is characteristic of the expansion districts in this part of Nijmegen.
- Of cultural-historical value as a recognizable element from a social development. The building was constructed as housing for the new and wealthy urban elite, who preferred to settle in substantial gentleman's houses in the newly laid-out streets around the old town; a city expansion that became possible with the removal of the fortifications at the end of the 19th century.
Nearby in the register
- Woonhuis, Oranjesingel 51Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Prins Bernhardstraat 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oranjesingel 65Woonhuisunder 1 mi
- KantongerechtGerechtsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.