Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Zuidereinde bij 43
's-Graveland, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Zuidereinde bij 43, 1243 KK 's-Graveland (Wijdemeren 27)
- Place
- 's-Graveland
- Municipality
- Wijdemeren
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.23216, 5.12994
- Part of complex
- 522879
- Monument number
- 522881
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Beschrijving van onderdeel 2:
HISTORISCHE PARK- EN TUINAANLEG
Historische park- en tuinaanleg behorende bij het huis Trompenburg. De aanleg als geheel is opgebouwd uit drie delen. Het westelijke stuk aan het Zuidereinde, gedomineerd door de waterpartij, waarin het huis staat met aan weerszijden een in oorsprong rechthoekig eiland. Dan het middengedeelte direct ten oosten van het huis dat zich kenmerkt door een wandelbos, uit de eerste decennia van de 19de eeuw aan weerszijden van de oudere centrale as. In dit deel liggen ook de moestuin en de boomgaard. Vervolgens het oostelijke deel dat in hoofdzaak bestaat uit weidegebied, in het midden doorsneden door een centrale laan, de Trompenburgerlaan. De beplanting van deze laan bestaat vanouds uit beuken. Thans is hiervan een groot deel gekapt. De basis voor deze opzet werd gelegd na de bouw van het huis toen er een geometrische park bij het nieuwe huis werd aangelegd. De waterpartij met de eilandjes en de toegangen aan weerszijden dateren uit deze tijd. Zo ook de as aan de oostzijde van het huis met daarin opgenomen een ronde waterkom. Opvallend is het betrekkelijk kleine grondgebied dat deze aanleg besloeg terwijl een groot deel van het kavel dus een agrarische functie had, hetgeen tot op de dag van vandaag zo is gebleven. De Trompenburgerlaan is van latere datum en moet aangelegd zijn tussen 1734 en 1769. Oorspronkelijk lag het beginpunt dichter bij het huis, maar dit is door de verlandschappelijking verder naar het oosten komen te liggen en door de latere kap van de beuken nog verder opgeschoven. De eerste werkzaamheden tot verlandschappelijking van de aanleg geschiedde onder Matthijs Straalman in de periode 1771 -1794. Zij moeten op een vrij beperkte kleinschalige wijze zijn toegepast. In ieder geval is op een litho te zien dat het noordelijke eiland niet langer een formele aanblik biedt, maar meer natuurlijk hoogopgaand geboomte. De vorm van de eilanden werd aan de oostzijde van rechthoekig naar rond vergraven, zo ook de hoeken van de waterpartij. In het parkbos aan weerszijden van de middenas werden enkele slingerpaden aangelegd. Na Straalmans overlijden in 1808 zijn er verscheidenen andere eigenaren geweest. Bekend is dat zij een vrij aanzienlijk land- en veeteelt bedrijf op de buitenplaats hielden. Maar wat er aan de parkaanleg gebeurd is, is niet helemaal duidelijk. In ieder geval is het wandelbos, zoals dat in zijn huidige vorm en omvang ten oosten van het huis ligt aangelegd. Dit staat tenminste op de kadastrale kaart van 1832 als zodanig aangegeven. In de periode 1861- 1904 stond Trompenburg onder het beheer van een curator. Teneinde de buitenplaats beter te kunnen verhuren werd het park verfraaid. In de periode 1862 - '63 is een aanzienlijke levering van sierheesters- en bomen, moestuingewassen en fruitbomen gedaan. M.n. door de aanplant van de bloeiende sierheesters en bomen zal het beeld van een landschappelijke tuin zijn versterkt. In deze periode is ook de brug, die oorspronkelijk over het water toegang gaf tot het huis afgebroken en vervangen door een brede dam, waarop de aanleg van de tuin werd voortgezet. Pas bij de restauratie van 1967 werd dit weer ongedaan gemaakt en thans ligt er een smallere, maar niet op de oorspronkelijke maatvoering gebaseerde, dam voor het huis In de jaren 1899 - 1900 werd de hulp van Dirk Wattez ingeroepen. Deze hulp moet echter bestaan hebben uit niet meer dan enkele adviezen ter plaatse er zijn geen aanwijzingen dat Wattez een nieuw of gewijzigd ontwerp van de aanleg heeft gemaakt. Feitelijk zijn er ook na de periode Blaauw (1904 -1936) en het huidige rijkseigendom geen ingrijpende wijzigingen meer aan de buitenplaats gedaan. In de jaren na de tweede wereldoorlog werden de zeer slechte beuken van de Tropmpenburgerlaan gekapt en wat later kwam er een aanplant met een dubbele rij eiken. Op het noordelijke eiland is in de jaren 1960 een quasi zeventiende eeuwse aanleg gerealiseerd ( voor de bescherming van ondergeschikt belang) en de dam voor het huis werd weer versmald. Het in 1908 aanwezige ronde perk voor het huis werd opnieuw aangelegd, maar het centrale plantvak werd nu vormgegeven tot een zespuntige ster.
Waardering De HISTORISCHE PARK EN TUINAANLEG is van belang - als feitelijk zeer gaaf bewaarde formele aanleg (17de- en 18de eeuw) zowel op hoofdlijnen als grotendeels nog in detail, waarbinnen een minimale aanpassing in landschappelijke stijl en als zodanig een goede eenheid vormend met het hoofdhuis.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2:
HISTORIC PARK AND GARDEN LAYOUT
Historic park and garden layout belonging to the house Trompenburg. The layout as a whole is built up from three parts. The western section at the Zuidereinde, dominated by the water feature, in which the house stands with on either side an originally rectangular island. Then the central section directly east of the house which is characterized by a walking wood, from the first decades of the 19th century on either side of the older central axis. In this section are also the kitchen garden and the orchard. Subsequently the eastern section which consists mainly of meadow land, in the middle intersected by a central avenue, the Trompenburgerlaan. The planting of this avenue has traditionally consisted of beeches. Much of this has now been felled. The basis for this layout was laid after the construction of the house when a geometric park was created adjoining the new house. The water feature with the small islands and the accesses on either side date from this time. Likewise the axis on the east side of the house with therein a round water basin. Striking is the relatively small ground area that this layout occupied while a large part of the plot thus had an agricultural function, which has remained so to the present day. The Trompenburgerlaan is of later date and must have been laid out between 1734 and 1769. Originally the starting point lay closer to the house, but through the landscaping it shifted further to the east and through the later felling of the beeches shifted still further. The first works to landscape the layout were carried out under Matthijs Straalman in the period 1771-1794. They must have been applied in a fairly limited small-scale manner. In any case, in a lithograph it can be seen that the northern island no longer offers a formal appearance, but more natural tall-growing trees. The shape of the islands was excavated on the east side from rectangular to round, likewise the corners of the water feature. In the park wood on either side of the central axis several winding paths were created. After Straalman's death in 1808 there were several other owners. It is known that they maintained a fairly considerable agricultural and livestock operation on the country estate. But what happened to the park layout is not entirely clear. In any case, the walking wood, as it now lies in its current form and extent east of the house, was created. This is at least indicated as such on the cadastral map of 1832. In the period 1861-1904 Trompenburg was under the management of a curator. In order to be able to let the country estate better it was improved. In the period 1862-'63 a considerable delivery of ornamental shrubs and trees, kitchen garden plants and fruit trees was made. Notably through the planting of flowering ornamental shrubs and trees, the appearance of a landscaped garden will have been enhanced. In this period the bridge, which originally provided access over the water to the house, was also demolished and replaced by a broad dam, onto which the garden layout was continued. Only at the restoration of 1967 was this reversed and now there is a narrower, but not based on the original dimensions, dam in front of the house. In the years 1899-1900 the assistance of Dirk Wattez was called upon. This assistance must however have consisted of no more than some advice on site; there are no indications that Wattez made a new or modified design for the layout. In fact, even after the Blaauw period (1904-1936) and the current state ownership, no major changes have been made to the country estate. In the years after the Second World War the very poor beeches of the Trompenburgerlaan were felled and somewhat later a planting with a double row of oaks was added. On the northern island in the 1960s a quasi seventeenth-century layout was realized (of minor importance for protection) and the dam in front of the house was made narrower again. The round bed in front of the house that existed in 1908 was re-created, but the central planting section was now shaped as a six-pointed star.
Valuation: The HISTORIC PARK AND GARDEN LAYOUT is of importance - as an actually very well-preserved formal layout (17th and 18th century) in broad outline as well as largely still in detail, within which a minimal adaptation in landscaped style and as such forming a good unity with the main house.
Nearby in the register
- Kasteel, buitenplaats, Zuidereinde 49Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Zuidereinde bij 49Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Historische aanleg, Zuidereinde bij 11Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Historische aanleg, Zuidereinde bij 49Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.