Rijksmonumentenregister · Netherlands
Joannes de Deo
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Ziekenhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1914
- Address
- Papenhulst 26, 5211 LC 's-Hertogenbosch
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68664, 5.31049
- Monument number
- 522515
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Het voormalige ZIEKENHUIS "Joannes de Deo" is gelegen aan de oostelijke zijde van de Papenhulst. Het ziekenhuis bevindt zich in het door katholieke kloosters en instituten gedomineerde gebied ten zuidoosten van de Sint Jan (geconcentreerd in de Choorstraat, Clarastraat en Papenhulst). Het perceel waarop het ziekenhuis is gelegen wordt aan de zuidzijde begrensd door het stadsriviertje de Binnendieze. Het ziekenhuis werd gesticht in de jaren '70 van de 19de eeuw, door de Broeders van Barmhartigheid van St. Joannes de Deo, en richtte zich op de verzorging van de meer welgestelde Bossche bevolking. De ziekenzorg door deze religieuze congregatie kende een scheiding naar geslacht: mannelijke patiënten werden verzorgd in "Joannes de Deo", vrouwen in het Sint Carolusziekenhuis. Het gebouw aan de Papenhulst werd gebouwd in 1914. Dit ziekenhuis sloot aan op een ouder ziekengasthuis van de Broeders van Barmhartigheid, dat dateerde uit 1879. Dit oudere gedeelte werd in 1914 en later ingrijpend verbouwd. In de zuidelijke achtergevel is in het oudere muurwerk nog een jaartalsteen aanwezig (tekst "B. v. B. 1879"). Het ontwerp van het ziekenhuis, dat stijlelementen van het Eclecticisme en Neo-Classicisme vertoont, werd geleverd door architect J. Dony. Sinds 1987 huisvest het voormalige ziekenhuis woon- en bedrijfsruimtes en werd een groot aantal vertrekken gemoderniseerd. De inwendige dispositie bleef echter in hoofdlijnen gehandhaafd. Achter het ziekenhuis een diepe achtertuin met een aantal buiten de bescherming vallende bijgebouwen. Aan de noordzijde van de noordelijke vleugel diverse één- en tweelaags aanbouwen onder plat. Deze latere toevoegingen vallen eveneens buiten de bescherming.
Omschrijving.
Het onderkelderde ziekenhuis heeft een L-vormige plattegrond, bestaande uit een langgerekte globaal rechthoekige westvleugel langs de Papenhulst en een uit verschillende bouwdelen samengestelde noordvleugel. Deze bestaat van west naar oost uit een parallel aan de westvleugel gesitueerde kapel, twee langgerekte drielaags bouwdelen onder schilddak (de in 1914 verbouwde/uitgebreide oudere onderdelen van het gasthuis) en een tweelaags bouwdeel onder plat. Het geheel telt drie bouwlagen plus souterrain onder een samengesteld schilddak, gedekt met leien. Dakkapellen. Geprofileerde bakgoot op klossen. In het midden van het dak boven de vleugel langs de Papenhulst een rond koepeltje op Toscaanse zuiltjes. De gevels zijn opgetrokken in baksteen, met kunststenen cordonlijsten, aanzet- en sluitstenen. De voorgevel van de langgerekte westvleugel aan de Papenhulst wordt afgesloten door een kroonlijst. Links een sterk risalerende gevelpartij, geheel rechts een weinig vooruitspringende hoekrisaliet. De hoofdentree bevindt zich direct rechts van de meest linkse hoekrisaliet en bestaat uit een dubbele eikenhouten paneeldeur met een gesneden omlijsting onder een ondiep portaal, afgesloten door een geprofileerde kunststenen wenkbrauwboog op consoles. Hiervoor is later een diep voorportaal geplaatst. Plat dak, lage bakstenen muren waarop in kunststeen uitgevoerde Toscaanse zuilen. Hiertussen ramen met kleine roedenverdeling. Het middengedeelte van de voorgevel wordt afgesloten door een fronton met oculus. Op de begane grond en eerste verdieping zijn de vertrekken voorzien van hoge schuifvensters met glas-in-lood bovenlichten. Op de tweede verdieping heeft de gevel een geleding met pilasters.
In de nissen kleine, per twee gekoppelde zesruits vensters.
Onder de dakgoot een sierrand in strengperssteen. In de meest rechtse travee een gevelsteen met het jaartal 1914.
De zuidelijke kopgevel van de westvleugel loopt door tot onder maaiveldniveau: hierlangs stroomt de Binnendieze. Deze gevel telt drie traveeën. De smallere middentravee risaleert. Ter hoogte van de kelder tweelichtvensters. Op de twee verdiepingen hierboven schuifvensters identiek aan de voorgevel, zij het dat hier de oorspronkelijke luiken nog aanwezig zijn. In de risalerende middentravee, ter hoogte van de begane grond een klein balkon. Openslaande balkondeuren. Halfrond bovenlicht.
De noordelijke kopgevel van de westvleugel gaat ter hoogte van de begane grond schuil achter een éénlaags aanbouw onder plat, waarin de toegang voor de ambulances. Op de eerste verdieping, t.p.v. de voormalige sterilisatiekamer een kruisvenster. Op de bovenverdieping is de gevelgeleding en vensterindeling identiek aan de voorgevel.
De achtergevel van de westvleugel heeft rechts een uitbouw voor het trappenhuis: hierin trapsgewijs verspringende vensters met kleine roedenverdeling. Links hiervan een minder diepe uitbouw voor de toiletblokken met kleine vierruits vensters. Geheel links gaat de oorspronkelijke achtergevel over de begane grond en eerste verdieping grotendeels schuil achter een latere aanbouw, waarin een driedelig samengesteld venster met stolpramen en drieruits bovenlichten met glas-in-lood. Hierboven een balkon. Op de tweede verdieping stolpvensters met kleine roedenverdeling.
In de zuidelijke gevel van de noordvleugel links een tweelaags uitbouw (onder plat dak) met de verbindingsgang tussen de nieuwbouw uit 1914 en het verbouwde oudere gasthuis. Hierin zesruits ramen. Achteringang met moderne deur en halfrond bovenlicht in de oostelijke zijgevel. Rechts hiervan de twee verbouwde oudere ziekenhuisvleugels: hierin op de begane grond en eerste verdieping zesruits ramen. In de bovenverdieping kleine tweelichtsvensters. Op de begane grond gaan de gevels van deze vleugel gedeeltelijk schuil achter twee plat afgedekte éénlaags uitbouwen met tuinkamers, beide latere toevoegingen. De kopgevels van deze bouwdelen zijn vensterloos. Achteringang met bovenlicht en moderne deur in het meest oostelijke bouwdeel.
De noordgevel van de noordelijke ziekenhuisvleugel gaat ter hoogte van de begane grond en eerste verdieping schuil achter een aantal één- en tweelaags aanbouwen, overwegend van latere bouwdatum. Direct links van de kopgevel van de hoofdvleugel een hoge, later toegevoegde liftschacht. Links hiervan, ter hoogte van de eerste verdieping, een vijfzijdig gesloten ruimte met een grote, aaneengesloten raampartij voor de operatiekamer. In het midden van de noordelijke vleugel de kapel, die op begane grond schuilgaat achter een éénlaags aanbouw. Hierboven een topgevel.
De inwendige dispositie van het voormalige ziekenhuis is als gevolg van de latere woon- en bedrijfsfunctie enigszins gewijzigd. Met name rond de voormalige keuken, maar ook in de voormalige ziekenkamers zijn binnenmuren toegevoegd en weggebroken. In hoofdlijnen is de oorspronkelijke indeling echter nog herkenbaar. Achter de vestibule een centrale hal op octogonale plattegrond, waarop de gangen van de westvleugel en de noordvleugel uitkomen. Rechts van de centrale hal een ruim trappenhuis met in het midden een liftschacht. Tegen de voorgevel van de westvleugel en aan weerszijden van de centrale gang in de noordvleugel de voormalige ziekenkamers. Op de eerste verdieping aan de noordzijde van de westvleugel de voormalige operatiekamer.
Voorts is nog een aantal oorspronkelijke elementen in het interieur gehandhaafd. Hiervan zijn onder meer van belang: in de vestibule een tochtdeur, bovenlicht met geëtst glas, waarin tekst "Caritas Christi urget nos", in de gangen tegelvloeren en (deels) nog oorspronkelijke deuren en deuromlijstingen, in de sanitaire ruimtes terrazzovloeren, in de keukentjes decoratieve betontegelvloeren, in de trappenhuizen betonnen trappen met balustrades in siersmeedwerk, glas-in-loodraam in het kleine trappenhuis, op de eerste verdieping, ter plaatse van de voormalige artsenkamer aan het zuidelijke uiteinde van de gang een beglaasde vleugeldeur met bovenlicht waarin geëtst glas: in het glas van de deuren de initialen "C.A.". De kapel heeft een halfronde apsis en een ziende kap met later aangebrachte dakramen. Inwendig is de kapel gemoderniseerd, maar heeft nog een aantal authentieke elementen, onder meer boven de ingang een houten zangkoortribune en beeldnissen. Ingang met dubbele opgeklampte deur, waarop zware siersmeedwerk gehengen.
Waardering.
Het voormalige ziekenhuis "Joannes de Deo" is van algemeen belang. Het ziekenhuis heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische een geestelijke ontwikkeling: het vormt een illustratie van de door religieuzen georganiseerde ziekenzorg voor de meer welgestelde Bossche bevolking in de negentiende en vroege twintigste eeuw. Verder vormt het een goede illustratie van de typologische ontwikkeling van het ziekenhuisgebouw aan het begin van de twintigste eeuw. Het ziekenhuis bezit architectuurhistorische waarde door de Eclectische/Neo-Classicistische bouwstijl en detaillering en vanwege de plaats die het gebouw inneemt binnen het werk van de architect J. Dony. Het ziekenhuis heeft ensemblewaarde vanwege het belang van dit gebouw voor het aanzien van de wijk ten zuidoosten van de Sint Janskathedraal, waarin sprake is van een concentratie van kloostergebouwen en katholieke scholen en gasthuizen. Het ziekenhuis is tot slot van belang vanwege typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The former HOSPITAL "Joannes de Deo" is situated on the eastern side of the Papenhulst. The hospital is located in the area dominated by Catholic monasteries and institutions to the southeast of the Sint Jan (concentrated in the Choorstraat, Clarastraat and Papenhulst). The plot on which the hospital stands is bounded on the south side by the urban watercourse the Binnendieze. The hospital was founded in the 1870s by the Brothers of Mercy of St. Joannes de Deo, and was dedicated to the care of the more affluent population of Den Bosch. Healthcare provided by this religious congregation was separated by gender: male patients were cared for at "Joannes de Deo", women at Sint Carolusziekenhuis. The building on the Papenhulst was constructed in 1914. This hospital was built on an older poorhouse of the Brothers of Mercy, which dated from 1879. This older section was substantially renovated in 1914 and later. In the southern rear gable a date stone is still present in the older masonry (text "B. v. B. 1879"). The design of the hospital, which exhibits stylistic elements of Eclecticism and Neo-Classicism, was provided by architect J. Dony. Since 1987 the former hospital has housed residential and commercial spaces and a large number of rooms have been modernised. The interior layout has however been maintained in its main lines. Behind the hospital a deep rear garden with a number of outbuildings falling outside the protection. On the north side of the northern wing various one- and two-storey annexes under flat roof. These later additions also fall outside the protection.
Description.
The cellared hospital has an L-shaped plan, consisting of an elongated roughly rectangular western wing along the Papenhulst and a northern wing composed of various building parts. This consists from west to east of a chapel situated parallel to the western wing, two elongated three-storey building sections under hipped roof (the older poorhouse sections renovated/enlarged in 1914) and a two-storey building section under flat roof. The whole comprises three storeys plus basement under a composite hipped roof, covered with slate. Roof dormers. Profiled guttering on corbels. In the middle of the roof above the wing along the Papenhulst a round cupola on Tuscan columns. The facades are constructed of brick, with ashlar cornice strips, ashlar quoins and coping stones. The front facade of the elongated western wing on the Papenhulst is terminated by a cornice. On the left a strongly projecting gable section, on the far right a slightly projecting corner risalite. The main entrance is located directly to the right of the leftmost corner risalite and consists of a double oak panelled door with carved surround under a shallow portico, closed off by a profiled ashlar arch on consoles. A deep entrance porch was later added in front of this. Flat roof, low brick walls on which Tuscan columns are executed in ashlar. Between these windows with small glazing bars. The central section of the front facade is terminated by a pediment with oculus. On the ground floor and first floor the rooms are provided with tall sash windows with leaded glass fanlights. On the second floor the facade has an articulation with pilasters.
In the niches small, two-light windows in pairs.
Below the eaves a decorative strip in moulded brick. In the rightmost bay a facade stone with the date 1914.
The southern gable of the western wing extends below ground level: the Binnendieze flows past here. This gable has three bays. The narrower central bay projects. At basement level two-light windows. On the two floors above sash windows identical to the front facade, except that here the original shutters are still present. In the projecting central bay, at ground floor level a small balcony. French doors. Semicircular fanlight.
The northern gable of the western wing is hidden at ground floor level behind a one-storey annex under flat roof, containing the ambulance entrance. On the first floor, at the former sterilising room a cross window. On the upper floor the facade articulation and window arrangement are identical to the front facade.
The rear facade of the western wing has on the right an extension for the stairwell: in this windows set back in stages with small glazing bars. To the left of this a shallower extension for the toilet blocks with small four-light windows. On the far left the original rear facade is partially hidden over the ground and first floors behind a later annex, containing a three-part composed window with top-hung sashes and three-light fanlights with leaded glass. Above this a balcony. On the second floor top-hung windows with small glazing bars.
In the southern facade of the northern wing on the left a two-storey extension (under flat roof) with the connecting passage between the new building of 1914 and the renovated older poorhouse. In this six-light windows. Rear entrance with modern door and semicircular fanlight in the eastern side facade. To the right of this the two renovated older hospital wings: in these six-light windows on the ground floor and first floor. In the upper floor small two-light windows. On the ground floor the facades of this wing are partially hidden behind two flat-roofed one-storey extensions with conservatories, both later additions. The gable ends of these building sections are without windows. Rear entrance with fanlight and modern door in the easternmost building section.
The north facade of the northern hospital wing is hidden at ground floor and first floor level behind a number of one- and two-storey annexes, predominantly of later date. Directly to the left of the gable end of the main wing a tall lift shaft added later. To the left of this, at first floor level, a five-sided enclosed space with a large continuous window wall for the operating theatre. In the middle of the northern wing the chapel, which at ground floor level is hidden behind a one-storey annex. Above this a gabled roof.
The interior layout of the former hospital has been somewhat altered as a result of the later residential and commercial use. Particularly around the former kitchen, but also in the former wards interior walls have been added and removed. In main lines the original layout is however still recognisable. Behind the vestibule a central hall on an octagonal plan, on to which the corridors of the western wing and northern wing open. To the right of the central hall a spacious stairwell with a lift shaft in the middle. Against the front facade of the western wing and on either side of the central corridor in the northern wing the former wards. On the first floor on the north side of the western wing the former operating theatre.
Furthermore a number of original elements in the interior have been retained. Of these the following are of importance: in the vestibule a draught door, fanlight with etched glass, containing the text "Caritas Christi urget nos", in the corridors tile floors and (partly) still original doors and door surrounds, in the sanitary spaces terrazzo floors, in the kitchenettes decorative concrete tile floors, in the stairwells concrete stairs with balustrades in ornamental wrought ironwork, leaded glass window in the small stairwell, on the first floor, at the location of the former doctors' room at the southern end of the corridor a glazed swing door with fanlight containing etched glass: in the glass of the doors the initials "C.A.". The chapel has a semicircular apse and a seeing roof with later added roof lights. Internally the chapel has been modernised, but still has a number of authentic elements, including above the entrance a wooden choir gallery and sculptural figures. Entrance with double strapped door, on which heavy ornamental wrought ironwork hinges.
Valuation.
The former hospital "Joannes de Deo" is of general importance. The hospital has cultural-historical value as a particular expression of a social-economic and spiritual development: it forms an illustration of healthcare for the more affluent population of Den Bosch organised by religious orders in the nineteenth and early twentieth centuries. Furthermore it forms a good illustration of the typological development of the hospital building at the beginning of the twentieth century. The hospital possesses architectural-historical value through the Eclectic/Neo-Classicistic building style and detailing and because of the place the building occupies within the work of architect J. Dony. The hospital has ensemble value because of the importance of this building for the appearance of the district to the southeast of the Sint Janskathedraal, in which there is a concentration of monastic buildings and Catholic schools and poorhouses. The hospital is finally of importance because of typological rarity.
Nearby in the register
- Klooster, Papenhulst 4Klooster, kloosteronderdlunder 1 mi
- Onderwijs en wetenschap, Nachtegaalslaantje 2Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Kapel(F1), Voormalig Choorstraat 7 's-HertogenboschKapelunder 1 mi
- Complex HekellaanOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.