Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, van der Does de Willeboissingel 14
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1926 - 1927
- Address
- van der Does de Willeboissingel 14, 5211 CC 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68730, 5.29631
- Monument number
- 522451
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
De LAGERE SCHOOL met bijbehorende KLEUTERSCHOOL en CONCIERGEWONING van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen is gesitueerd op de hoek Van der Does de Willeboissingel - Alfons Diepenbrockstraat, tegen de oostelijke begrenzing van de wijk 't Zand. Het schoolgebouw werd opgetrokken in 1926/27, naar ontwerp van architect K.C. Suyling en vertoont de vormentaal van de Amsterdamse School. In 1938 werd het schoolgebouw aan de noordelijke zijde uitgebreid met een kleuterschool. Deze sober vormgegeven latere toevoeging werd eveneens ontworpen door K.C. Suyling.
Omschrijving.
Het deels onderkelderde schoolgebouw heeft een U-vormige plattegrond met een lange vleugel langs de westzijde van de Van der Does de Willeboissingel en twee kortere vleugels aan de zuid- en noordzijde. Speelplaats aan de westelijke zijde. Aansluitend op de noordelijke zijde de L-vormige kleuterschool. Het gebouw telt twee bouwlagen onder een geknikt schilddak met nagenoeg verticale schilden, gedekt met verbeterde Hollandse pannen. In de dakschilden boven de voor- en achtergevels brede dakkapellen. De vleugel voor de kleuterschool telt eveneens twee bouwlagen onder een overstekend schilddak, gedekt met verbeterde Hollandse pannen. De gevels zijn opgetrokken in baksteen, verdiepingsvloeren in gewapend beton. Vensters met stalen kozijnen. De tien traveeën tellende hoofdvleugel (oostvleugel) langs de Van der Does de Willeboissingel heeft in de tweede en negende travee van de voorgevel (oostgevel) drielaagse uitbouwen onder plat dak, waarin de ingangspartijen en trappenhuizen. Ingangspartijen met oorspronkelijke dubbele houten deuren in portiek met betonnen luifel en overhoeks geplaatste penanten. Hierboven bovenlichten met glas-in-lood. Ter hoogte van de zolderverdieping kleine zeszijdige vensters met glas-in-lood. Boven de ingangspartij en in het midden van de voorgevel smeedijzeren hekken met de teksten: "Lager Onderwijs", "Tot nut van het Algemeen" en "U.L. Onderwijs", in karakteristieke Amsterdamse Schoolvormgeving. De zes tegen de voorgevel gesitueerde klaslokalen zijn voorzien van per drie gekoppelde vensters met stalen kozijnen (op begane grond deels vervangen door kunststof kozijnen): onder stolpramen, bovenlichten met horizontale roedenverdeling en een klapraampje. Geheel links, ter hoogte van de eerste verdieping een klein eenruits venster. De sober uitgevoerde achtergevel van de lange oostvleugel heeft in het midden een risalerende partij, waarin de ingang aan het speelplein. Ingangspartij met boven- en zijlichten en betonnen luifel, waarboven een groot tweeruits bovenlicht. Moderne deur. Aan weerszijden van de ingang twee lage schuingeplaatste muurtjes voor bloembakken. Op begane grond en verdieping afwisselend smalle tweeruits vensters ter plaatse van de toiletten en bredere tweeruits vensters ter plaatse van de garderoberuimtes. Stalen kozijnen.
De voorgevel (zuidgevel) van de zuidelijke vleugel langs de Alfons Diepenbrockstraat telt vier traveeën. De vensters voor de leslokalen zijn hier identiek aan die in de oostgevel. In de tweede travee van rechts een drielaags uitbouw voor een trappenhuis: hierin ter hoogte van de begane grond een driedelig samengesteld venster met glas-in-lood, ter hoogte van de zolderverdieping een zeszijdig venster met glas-in- loodraam. Aan weerszijden van de uitbouw bloembakken. Links van de uitbouw kleinere vensters met horizontale roedenverdeling. Geheel links in de zuidvleugel een toren met uurwerk. De achtergevel van de zuidvleugel twee ingangspartijen: links een ingang naar het trappenhuis. Betonnen luifel, waarboven een drieruits bovenlicht. Rechts, in een terugliggende gevelpartij, de ingang naar de toren. In de westelijke kopgevel ter hoogte van de zolderverdieping een balkon boven de conciërgewoning. Balkondeur met bovenlicht. In de toren aan de noordelijke zijde een klein eenruits venster, aan de westelijke zijde een drietal spleetvensters. In de noordelijke gevel van de noordvleugel links ter hoogte van de eerste verdieping drie brede horizontale tweeruits vensters. Op de begane grond ter hoogte van de kamer van de schoolarts een eenvoudig tweeruits venster. Rechts hiervan een eenlaags uitbouw onder plat dak voor de kamer van het schoolbestuur. Hierin vensters identiek aan die in de zuidgevel. Boven de uitbouw een plat, bereikbaar via een deur met boven- en zijlichten. Rechts hiervan een hoger opgetrokken gevelpartij voor een trappenhuis met een uitkragend middendeel, waarin hoge laddervensters. Geheel rechts in de noordelijke vleugel de eenlaags aanbouw voor de gymnastiekzaal onder geknikt schilddak met nagenoeg verticale schilden. In de achtergevel van de noordvleugel is de gevel van de gymnastiekzaal doorgetrokken tot aan de oostelijke vleugel. Geheel rechts hierin een smalle portiek. De gymzaal heeft links een ingang, bestaande uit een moderne deur met boven- en zijlicht, rechts hiervan twee brede driedelige vensterpartijen met moderne ramen. Hierboven acht dicht op elkaar geplaatste vensters. Voor de westelijke kopgevel van de noordvleugel een moderne eenlaags aanbouw voor kleedruimtes onder plat dak. Tegen de westelijke zijde van de zuidvleugel een eenlaags conciërgewoning onder geknikt schilddak met verbeterde Hollandse pannen. Dakkapellen boven voor- en achtergevel. De vensterpartij in de voorgevel is sterk gewijzigd. In de achtergevel links ter hoogte van woonkeuken een kruisvenster, rechts ter hoogte van de opkamer en de kelder tweeruits stolpramen. De westelijke gevel van de woning is vensterloos. De L-vormige vleugel voor de kleuterschool is opgebouwd uit drie bouwdelen: rechts een tweelaags vleugel voor de leslokalen, links hiervan een eenlaags vleugel voor het speellokaal en geheel links een tweelaags tussenlid onder plat dak. De kleuterschool heeft op de bovenverdieping stolpvensters met hoog bovenlicht met kleine roedenverdeling. Op de begane grond in de oostelijke en zuidelijke gevels oorspronkelijk dubbele deuren voor het leslokaal en speellokaal, waarvan er drie zijn vervangen door een raam met houten borstwering. Ter plaatse van het meest rechtse leslokaal in de oostgevel twee tweedelige vensters. Deuren en vensters hebben bovenlichten boven horizontale houten lijst op consoles. Oorspronkelijke roedenverdeling in bovenlichten verwijderd. Op de bovenverdieping in de oost- en zuidgevel stolpvensters met hoog bovenlicht, waarin kleine roedenverdeling. Ook hier een houten lijst, rustend op consoles. Onder deze vensters een houten bloembak op consoles. In het tussenlid tussen de lagere school en de kleuterschool een overhoeks geplaatste uitbouw voor het portaal. Hierin een moderne deur. In de noordelijke gevel van de kleuterschool op de begane grond kleinere vensters met kleine roedenverdeling. In de westelijke gevel ter hoogte van de toiletten smalle tweeruits vensters. Tegen de rechterzijde van de westgevel een anderhalflaags aanbouw voor het trappenhuis met kleine ronde vensters. Hierin rechts een achteringang met moderne deuren naar de traphal. In het inwendige van het schoolgebouw is de oorspronkelijke dispositie grotendeels gehandhaafd. Het schoolgebouw heeft aan de voorzijde van de oostelijke en zuidelijke vleugel leslokalen. Achter deze leslokalen een gang, bereikbaar via een viertal vestibules met trappenhuizen op de zuid- en noordoostelijke hoek van het gebouw. Op de zuidoostelijke hoek de directeursvertrekken, op de noordoostelijke hoek een bestuurskamer en kamer voor de schoolarts. Tegen de speelplaats aan de achterzijde van het schoolgebouw garderobes en toiletten. In het schoolgebouw nog een groot aantal oorspronkelijke elementen. Onder meer zijn van belang de trappenhuizen in gewapend beton met hardstenen trap, smeedijzeren balustrade-ornamenten in bijzondere Amsterdamse Schoolvormgeving en glas-in-lood. Bij het trappenhuis op de zuidoostelijke hoek een markante afgeschuinde hoek en glas-in-loodvenster t.p.v. de directeurskamer. Tegelvloer in de gangen en tegellambrisering in de vestibules en de toiletruimte van de directeurskamer. In de gangen nog enige nissen voor wasbakken met oorspronkelijke betegeling. Grotendeels nog oorspronkelijke binnendeuren. In een aantal leslokalen nog de oorspronkelijke ingebouwde kasten. De gangen zijn geleed d.m.v. betonnen pilasters met kapiteelachtige ornamenten.
Langs de Alfons Diepenbrockstraat en de Van der Does de Willeboissingel rondom het schoolterrein een afscheiding bestaande uit een laag bakstenen muurtje met pijlers, waartussen smeedijzeren hekken met Amsterdamse Schooldetaillering. Aan de noordzijde van het schoolgebouw, op het voormalige turnveld een betonnen bloembak in Amsterdamse School vormgeving.
Waardering.
De lagere school, bijbehorende kleuterschool en conciërgewoning van de "Maatschappij tot Nut van het Algemeen" is van algemeen belang. Het schoolgebouw heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de schaalvergroting binnen het lager onderwijs in het Interbellum en als uitdrukking van een typologische ontwikkeling: lagere school met bijbehorende kleuterschool, gymzaal en conciërgewoning. Voorts bezit de school cultuurhistorische waarde als illustratie van de uitzonderlijke positie van het nutsonderwijs, wat tot uitdrukking komt in de representatieve architectuur van dit rijk gedetailleerde gebouw. Het schoolgebouw heeft architectuurhistorische waarde door de Amsterdamse Schoolstijl en de bijzondere detaillering, als voorbeeld van de regionale variant van de Amsterdamse School en vanwege de plaats die het schoolgebouw inneemt binnen het werk van de Bossche architect K.C. Suyling. Het schoolgebouw heeft ensemblewaarden: als markante hoekbebouwing tegen de oostelijke begrenzing van de wijk 't Zand is het schoolgebouw van belang voor het aanzien van dit beschermde stadsgezicht. Het schoolgebouw is tot slot van belang vanwege de gaafheid en vanwege typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The PRIMARY SCHOOL with adjoining KINDERGARTEN and CARETAKER'S DWELLING of the Maatschappij tot Nut van het Algemeen is situated at the corner of Van der Does de Willeboissingel - Alfons Diepenbrockstraat, against the eastern boundary of the neighbourhood 't Zand. The school building was erected in 1926/27, designed by architect K.C. Suyling and displays the formal language of the Amsterdam School. In 1938 the school building was extended on the northern side with a kindergarten. This soberly designed later addition was also designed by K.C. Suyling.
Description.
The partly cellared school building has a U-shaped floor plan with a long wing along the west side of the Van der Does de Willeboissingel and two shorter wings on the south and north sides. Playground on the western side. Adjoining the northern side the L-shaped kindergarten. The building has two storeys under a hipped roof with nearly vertical hips, tiled with improved Dutch tiles. In the roof hips above the front and rear facades broad roof dormers. The wing for the kindergarten also has two storeys under an overhanging hipped roof, tiled with improved Dutch tiles. The facades are built in brick, floor structures in reinforced concrete. Windows with steel frames. The main wing (east wing) along the Van der Does de Willeboissingel, counting ten bays, has in the second and ninth bay of the front facade (east facade) three-storey projections under flat roof, containing the entrance sections and staircases. Entrance sections with original double wooden doors in a porch with concrete canopy and diagonally placed pilasters. Above these fanlights with leaded glass. At the height of the attic storey small hexagonal windows with leaded glass. Above the entrance section and in the middle of the front facade wrought-iron railings with the texts: "Lager Onderwijs", "Tot nut van het Algemeen" and "U.L. Onderwijs", in characteristic Amsterdam School design. The six classrooms situated against the front facade are provided with windows in groups of three with steel frames (on the ground floor partly replaced by plastic frames): below sash windows, fanlights with horizontal glazing bars and a small side window. Far left, at the height of the first floor a small single-light window. The soberly executed rear facade of the long east wing has in the middle a projecting section, containing the entrance to the playground. Entrance section with upper and side lights and concrete canopy, above which a large two-light fanlight. Modern door. On either side of the entrance two low angled small walls for flower boxes. On the ground floor and first floor alternating narrow two-light windows at the location of the toilets and wider two-light windows at the location of the cloakroom spaces. Steel frames.
The front facade (south facade) of the southern wing along the Alfons Diepenbrockstraat counts four bays. The windows for the classrooms are here identical to those in the east facade. In the second bay from the right a three-storey projection for a staircase: in this at the height of the ground floor a three-part composite window with leaded glass, at the height of the attic storey a hexagonal window with leaded glass frame. On either side of the projection flower boxes. To the left of the projection smaller windows with horizontal glazing bars. Far left in the south wing a tower with a clock. The rear facade of the south wing has two entrance sections: on the left an entrance to the staircase. Concrete canopy, above which a three-light fanlight. On the right, in a recessed facade section, the entrance to the tower. In the western gable end at the height of the attic storey a balcony above the caretaker's dwelling. Balcony door with fanlight. In the tower on the northern side a small single-light window, on the western side three slot windows. In the northern facade of the north wing on the left at the height of the first floor three broad horizontal two-light windows. On the ground floor at the height of the school doctor's room a simple two-light window. To the right of this a single-storey projection under flat roof for the school board room. In this windows identical to those in the south facade. Above the projection a flat roof, accessible via a door with upper and side lights. To the right of this a higher facade section for a staircase with a projecting central section, containing tall ladder windows. Far right in the northern wing the single-storey extension for the gymnasium under a hipped roof with nearly vertical hips. In the rear facade of the north wing the facade of the gymnasium extends to the east wing. Far right in this a narrow porch. The gymnasium has on the left an entrance, consisting of a modern door with upper and side light, to the right of this two broad three-part window sections with modern frames. Above this eight closely spaced windows. In front of the western gable end of the north wing a modern single-storey extension for changing rooms under flat roof. Against the western side of the south wing a single-storey caretaker's dwelling under a hipped roof with improved Dutch tiles. Roof dormers above front and rear facades. The window section in the front facade is considerably altered. In the rear facade on the left at the height of the living kitchen a cross window, on the right at the height of the bedroom and cellar two-light sash windows. The western facade of the dwelling is without windows. The L-shaped wing for the kindergarten is built up from three building sections: on the right a two-storey wing for the classrooms, to the left of this a single-storey wing for the play room and far left a two-storey intermediate section under flat roof. The kindergarten has on the upper floor sash windows with tall fanlight with small glazing bars. On the ground floor in the east and south facades originally double doors for the classroom and play room, three of which have been replaced by a window with wooden wainscoting. At the location of the rightmost classroom in the east facade two two-part windows. Doors and windows have fanlights above a horizontal wooden list on consoles. Original glazing bars in fanlights removed. On the upper floor in the east and south facades sash windows with tall fanlight, containing small glazing bars. Also here a wooden list, resting on consoles. Below these windows a wooden flower box on consoles. In the intermediate section between the primary school and the kindergarten a diagonally placed projection for the entrance hall. In this a modern door. In the northern facade of the kindergarten on the ground floor smaller windows with small glazing bars. In the western facade at the height of the toilets narrow two-light windows. Against the right side of the west facade an one-and-a-half-storey extension for the staircase with small round windows. In this on the right a rear entrance with modern doors to the stair hall.
In the interior of the school building the original layout is largely preserved. The school building has classrooms on the front side of the east and south wings. Behind these classrooms a corridor, accessible via four entrance halls with staircases on the south and north-east corners of the building. On the south-east corner the director's offices, on the north-east corner a board room and school doctor's room. Against the playground at the rear of the school building cloakrooms and toilets. In the school building still a large number of original elements. Of particular importance are the staircases in reinforced concrete with stone steps, wrought-iron balustrade ornaments in distinctive Amsterdam School design and leaded glass. At the staircase on the south-east corner a striking bevelled corner and leaded glass window at the location of the director's room. Tile floor in the corridors and tile wainscoting in the entrance halls and the toilet room of the director's room. In the corridors still some niches for washbasins with original tiling. Largely still original interior doors. In a number of classrooms still the original built-in cupboards. The corridors are articulated by means of concrete pilasters with capital-like ornaments.
Along the Alfons Diepenbrockstraat and the Van der Does de Willeboissingel around the school grounds an enclosure consisting of a low brick wall with pillars, between which wrought-iron railings with Amsterdam School detailing. On the north side of the school building, on the former games field a concrete flower box in Amsterdam School design.
Valuation.
The primary school, adjoining kindergarten and caretaker's dwelling of the "Maatschappij tot Nut van het Algemeen" is of general interest. The school building has cultural-historical value as a remarkable expression of the increase in scale within primary education in the Interwar period and as an expression of a typological development: primary school with adjoining kindergarten, gymnasium and caretaker's dwelling. Furthermore, the school possesses cultural-historical value as an illustration of the exceptional position of Nut education, which is expressed in the representative architecture of this richly detailed building. The school building has architectural-historical value through the Amsterdam School style and the distinctive detailing, as an example of the regional variant of the Amsterdam School and because of the place the school building occupies within the work of the 's-Hertogenbosch architect K.C. Suyling. The school building has ensemble values: as a striking corner building against the eastern boundary of the neighbourhood 't Zand the school building is important for the appearance of this protected urban vista. The school building is finally of importance because of its integrity and because of typological rarity.
Nearby in the register
- Woonhuis, Julianaplein 10Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, van der Does de Willeboissingel 13Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Julianaplein 8Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Koningsweg 4Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.