Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Julianaplein 8
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1910
- Address
- Julianaplein 8, 5211 BC 's-Hertogenbosch
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68818, 5.29596
- Monument number
- 522473
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 25 's-Hertogenbosch, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Geheel vrijgelegen voormalige VILLA met siertuin in de wijk het Zand, gelegen aan de hoek van de Capucijnenlaan en het Julianaplein. De villa werd gebouwd in 1910 door architect W.G. Welsing (Arnhem) voor de Bossche ondernemer J. de Gruyter in een stijl die elementen vertoont van de Engelse landhuisstijl. Het eclectische interieur mengt elementen van de Art Déco, het Neo-Classicisme en de Neo-Gotiek. Welsing heeft als huisarchitect van De Gruyter ook diverse winkelpanden van het grootwinkelbedrijf van de familie ontworpen.
De villa is thans als kantoor in gebruik. De oostgevel, die in 1916 al ingrijpend was gewijzigd, is in 1991 uitgebreid met een halfronde, onderkelderde glazen aanbouw onder plat. Tevens werden toen de kelderkoekoeken aan de west-, noord- en zuidgevel afgedicht met glazen bouwstenen. Het interieur is licht gemoderniseerd.
De wijk Het Zand is vanaf circa 1890 aangelegd in een gebied tussen de oude binnenstad en het spoor en ontleent zijn naam aan de noodzakelijke ophoging van het terrein dat voor militaire inundaties was afgegraven. De woningen werden gerealiseerd door particulier initiatief en voornamelijk betrokken door welgestelde Bosschenaren. Vanaf de Stationsweg, de primaire hoofdas van Het Zand, neemt de rijkdom in ornamentiek van de bebouwing in noordelijke en zuidelijke richting af, hetgeen correspondeert met de oorspronkelijke grondprijzen en de sociale status van de voormalige eigenaren en bewoners. Uitzondering hierop vormt een representatief ensemble van vrijstaande villa's aan de oostzijde van het Julianaplein en een deel van de Koningsweg, waaronder voorliggend object.
Omschrijving.
De voormalige villa ligt midden op een driehoekig perceel met afgeronde hoek aan het Julianaplein. Aan die zijde een kleine siertuin. Het erf wordt van de straat afgescheiden door een uit 1922 daterend ijzeren ruitvormig sierhek tussen bakstenen pijlertjes met gecementeerde koppen (uit 1922 en 1955).
Het onderkelderde bakstenen pand beslaat een samengestelde plattegrond en telt een twee- en een eenlaags bouwvolume met kapverdiepingen onder een samengesteld dak. Op het tweelaags volume een met blokleien in Maasdekking gedekt schilddak, bekroond met twee pironnen op de nokeinden. Op het eenlaags volume een met leien in Maasdekking gedekt afgeplat, omlopend schilddak. In de dakschilden diverse kapellen onder overstekend plat met vensters voorzien van kleine roedenverdeling. De gevels worden plaatselijk verhoogd door middel van dakopbouwen onder met mastiek en grind gedekt plat en diverse topgevels onder aankappende, eveneens met leien gedekte zadeldaken. Verder aan diverse gevels rechthoekige eenlaags uitbouwen onder met koper en blokleien gedekte lessenaardaken en een vijfzijdige eenlaags serre-uitbouw met bovenliggend balkon.
Aan de dakvoet een verspringende, overstekende goot op geprofileerde klossen. Het met geknipte voeg in kruisverband gemetselde pand wordt verlevendigd en geleed door het gebruik van zandsteen voor lekdorpels, aanzet- en sluitstenen, speklagen, sierlijsten, afdeklagen, gevelornamenten, lateien en voor sierkolommen rond de entree en op de noordwestelijke hoek; verder hardsteen voor de traptreden en dorpels van de entree; giet- en smeedijzer voor de balkonbalustrade, het tuinhek en enkele rozetankers. Vensters en deuren onder rechte en gebogen lateien of onder rondboog, met enkelvoudige en meerdelige kozijnen waarin schuif-, draai- en vaste vensters voorzien van bovenlichten met kleine roedenverdeling en gebrandschilderd glas-in-lood of kathedraalglas. De vensters van het trappenhuis zijn in hun geheel voorzien van kleine roeden. In de noordgevel ook een ovaal kozijn met driedelig venster. De noordgevel aan de Capucijnenlaan telt zes traveeën. De eerste en vierde travee risaleren en worden bekroond met een topgevel. Tweede travee met secundaire entree. Derde travee met dakopbouw. Aan de voet van de vierde travee, waarin zich het trappenhuis bevindt, een eenlaags uitbouw onder lessenaardak. In de zesde travee een gebogen tweedelig erkervenster onder koepelsegmentvormig dak. In de vijfde travee de hoofdentree met toegangsdeur onder rondboog, omzoomd met vensters voorzien van kleine roeden en gekleurd glas-in-lood. In het bovenlicht de spreuk 'SALVE'. Ondiep entreeportaal onder lessenaardak met aankappend houten rondbogig dak op decoratief bewerkte zandstenen kolommen.
De aan het Julianaplein gelegen westgevel telt vier traveeën. De rechtse twee risaleren en worden bekroond met een topgevel waarin een vierdelig venster met detaillering als voornoemd. Op de begane grond een gebogen vijfdelig erkervenster onder plat. In de eerste travee een gebogen tweedelig erkervenster als voornoemd.
De zuidgevel telt zes traveeën. Aan de eerste twee traveeën een vijfzijdige serre-uitbouw onder plat met bovenliggend balkon voorzien van smeedijzeren balustrade tussen bakstenen pijlertjes met in stijl gedecoreerde koppen. In de bovenlichten gekleurd glas-in-lood. Aan de derde travee een eenlaags uitbouw onder lessenaardak. Vierde en vijfde travee met dakopbouw. Vijfde en zesde travee met in 1916 en 1991 gewijzigde entrees.
De centrale travee in de oostgevel is in 1991 weggebroken ten behoeve van de uitbreiding. Belendende traveeën met dakopbouw. In de rechter travee van de oostgevel een in later tijd in de muur gemetselde gepolychromeerde memoriesteen van Onze Lieve Vrouwe van Den Bosch. De opzet van de plattegrond is redelijk herkenbaar bewaard gebleven. Hoofdvolume met vestibule, centrale hal en trappenhuis, waaromheen diverse voorname vertrekken zijn gesitueerd. Secundair volume met middengang vanuit de hal naar de aanbouw aan de oostgevel met aan weerszijden voormalige dienstruimten en secundaire ingangen.
Van het interieur zijn onder andere van belang: meerdelige, onder het grootste deel van het pand gelegen kelder met toogbogen en keldertrap met eenvoudige houten balusters; vestibule met marmeren lambrisering, een vierdelig graatgewelf en een rondbogig tochtportaal met kleine roedenverdeling; hal met manshoge houten lambrisering voorzien van panelen en kroonlijst, marmeren pseudo-schouw met zuilenstelling, parketvloer met keperverband en balkenplafond met moer- en kinderbalken voorzien van sierlijk gesneden sleutelstukken; trappenhuis met markante bordestrap voorzien van sierlijk gesneden balusters, klimmende lambrisering en parketvloer met gebrandschilderd glas-in-loodvenster op het bordes; gang met versoberde groen-grijze tegelvloer voorzien van geometrisch mozaïekpatroon in zwart-wit en marmeren plinten. Verder diverse vertrekken (in uiteenlopende stijlen gedetailleerd) met onder andere: paneeldeuren met kroonlijsten; muur- en hoekkasten met (deels) kleine roeden waaroverheen guirlandes; wanden met lijstwerk, hoekpilasters en lambriseringen; zolderingen met stucplafonds voorzien van lijsten, medaillons en festoenen en balkenplafonds met florale schilderingen tussen de balken; parketvloeren; schuifdeur met kleine raamroeden; bovenlichten met (gebrandschilderd) glas-in-lood, met name in de boogvormig of recht- dan wel veelhoekig uitgebouwde erkers en serre; diverse marmeren schouwen, soms met gietijzeren roosters ter afdekking van de haard en met decoratieve boezembetimmeringen.
Waardering.
De voormalige villa met siertuin is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarden daar het als voorbeeld van een villa voor de zeer welgestelde inwoners (Bossche zakenman De Gruyter). Verder omdat het object als onderdeel van de eerste stadsuitbreiding buiten de wallen een belangrijke fase vertegenwoordigt in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Den Bosch. Het object heeft daarnaast cultuurhistorische waarde vanwege het belang voor de typologische ontwikkeling van villa's. Het object heeft architectuurhistorische waarden vanwege het belang van de gehanteerde Engelse landhuisstijl, met de kenmerkende vensters en deuren met kleine roedenverdeling, voor de architectuurgeschiedenis. Verder vanwege het belang van deze bouwstijl en de uiteenlopendeinterieurstijlen voor het oeuvre van architect Welsing. Daarnaast vanwege de esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp. Bovendien vanwege de afwisselende, zeer verzorgde detaillering en bijzondere ornamentiek van met name het interieur, dat de wensen en status van de opdrachtgever representeert. De sociale status is ook nauw verbonden met de situering in stedenbouwkundige context. Het object heeft ensemblewaarden als onderdeel van een representatief ensemble van vrijstaande villa's aan de oostzijde van het Julianaplein en een deel van de Koningsweg, beide hoofdwegen binnen de wijk Het Zand.
Het object is van belang wegens de herkenbaar bewaard gebleven hoofdvorm en de gaafheid van de vele, zeer diverse elementen uit het interieur en draagt bij tot de visuele en structurele gaafheid van de wijk Het Zand.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
Completely free-standing former VILLA with ornamental garden in the district Het Zand, located at the corner of the Capucijnenlaan and Julianaplein. The villa was built in 1910 by architect W.G. Welsing (Arnhem) for Den Bosch entrepreneur J. de Gruyter in a style showing elements of the English country house style. The eclectic interior mixes elements of Art Deco, Neo-Classicism and Neo-Gothic. As house architect for De Gruyter, Welsing also designed various shop premises for the family's large retail business.
The villa is now used as an office. The east facade, which had already undergone significant alterations in 1916, was extended in 1991 with a semi-circular, cellar-level glazed extension under a flat roof. At the same time, the cellar windows on the west, north and south facades were sealed with glass bricks. The interior has been slightly modernised.
The district Het Zand was laid out from around 1890 in an area between the old inner city and the railway and takes its name from the necessary raising of the terrain that had been excavated for military inundations. The houses were built by private initiative and acquired primarily by wealthy Den Bosch residents. From the Stationsweg, the primary main axis of Het Zand, the richness of ornamentation of the buildings decreases in northern and southern directions, corresponding with the original land prices and the social status of the former owners and residents. An exception to this is a representative ensemble of free-standing villas on the east side of the Julianaplein and part of the Koningsweg, including the present object.
Description.
The former villa stands in the middle of a triangular plot with rounded corner at the Julianaplein. On that side a small ornamental garden. The grounds are separated from the street by an iron diamond-patterned ornamental fence dating from 1922 between brick piers with cemented capitals (from 1922 and 1955).
The cellar-level brick building has a composite ground plan and comprises a two-storey and a single-storey building volume with roof chambers under a composite roof. On the two-storey volume a hipped roof covered with roof tiles in Dutch bond, crowned with two finials at the ridge ends. On the single-storey volume a flat roof covered with tiles in Dutch bond, an encircling hipped roof. In the roof slopes various roof chambers under overhanging flat roof with windows furnished with small glazing bars. The facades are locally heightened by means of roof structures under flat roof covered with mastic and gravel, and various gables under abutting, likewise tile-covered gabled roofs. Further on various facades rectangular single-storey extensions under lean-to roofs covered with copper and roof tiles and a five-sided single-storey conservatory extension with overlying balcony.
At the roof edge an offset, overhanging gutter on moulded brackets. The building laid in cut jointing in English bond is enlivened and articulated by the use of sandstone for drip moulds, set-back and closing stones, string courses, mouldings, cappings, facade ornaments, lintels and for ornamental columns around the entrance and on the north-west corner; further ashlar for the steps and sills of the entrance; cast and wrought iron for the balcony balustrade, the garden fence and some ornamental wall anchors. Windows and doors under straight and curved lintels or under a round arch, with single and multi-part frames containing sliding, casement and fixed windows furnished with fanlights with small glazing bars and stained glass or cathedral glass. The staircase windows are entirely furnished with small glazing bars. In the north facade also an oval frame with three-part window. The north facade on the Capucijnenlaan comprises six bays. The first and fourth bays project and are crowned with a gable. Second bay with secondary entrance. Third bay with roof structure. At the base of the fourth bay, which contains the staircase, a single-storey extension under a lean-to roof. In the sixth bay a curved two-part oriel window under a segmental vault roof. In the fifth bay the main entrance with entrance door under a round arch, bordered with windows furnished with small glazing bars and coloured stained glass. In the fanlight the motto 'SALVE'. Shallow entrance porch under a lean-to roof with abutting wooden round-arched roof on decoratively worked sandstone columns.
The west facade on Julianaplein comprises four bays. The right two project and are crowned with a gable in which a four-part window with detailing as mentioned above. On the ground floor a curved five-part oriel window under flat roof. In the first bay a curved two-part oriel window as mentioned above.
The south facade comprises six bays. At the first two bays a five-sided conservatory extension under flat roof with overlying balcony furnished with wrought iron balustrade between brick piers with decoratively worked capitals in style. In the fanlights coloured stained glass. At the third bay a single-storey extension under a lean-to roof. Fourth and fifth bays with roof structure. Fifth and sixth bays with entrances altered in 1916 and 1991.
The central bay in the east facade was demolished in 1991 for the extension. Adjacent bays with roof structure. In the right bay of the east facade a polychrome commemorative stone of Our Lady of Den Bosch set into the wall at a later date. The layout of the ground plan is reasonably well preserved. Main volume with vestibule, central hall and staircase, around which various principal rooms are situated. Secondary volume with central passage from the hall to the extension on the east facade with former service rooms and secondary entrances on either side.
Among the notable features of the interior are: multi-part cellar extending beneath most of the building with barrel vaults and cellar stairs with simple wooden balusters; vestibule with marble wainscoting, a four-part groin vault and a round-arched porch with small glazing bars; hall with man-high wooden wainscoting furnished with panels and cornice, marble pseudo-mantelpiece with column arrangement, parquet floor with herringbone pattern and beam ceiling with principal and secondary beams furnished with decoratively carved keystones; staircase with prominent flight of stairs furnished with decoratively carved balusters, climbing wainscoting and parquet floor with stained glass window on the landing; corridor with restrained grey-green tiled floor furnished with geometric black-and-white mosaic pattern and marble skirting. Further various rooms (detailed in differing styles) with among others: panelled doors with cornices; wall and corner cabinets with (partly) small glazing bars over which garlands; walls with mouldings, corner pilasters and wainscotings; ceilings with stucco plasterwork furnished with mouldings, medallions and festoons and beam ceilings with floral paintings between the beams; parquet floors; sliding door with small window glazing bars; fanlights with (stained) glass-in-lead, particularly in the bow-shaped or straight or polygonal extended bays and conservatory; various marble mantlepieces, sometimes with cast iron fire surrounds and with decorative mantelpiece woodwork.
Valuation.
The former villa with ornamental garden is of general importance. The object possesses cultural-historical values as it exemplifies a villa for the very wealthy residents (Den Bosch businessman De Gruyter). Furthermore because the object, as part of the first urban expansion outside the walls, represents an important phase in the urban development of Den Bosch. The object additionally has cultural-historical value because of its importance for the typological development of villas. The object has architectural-historical values because of the importance of the English country house style employed, with its characteristic windows and doors with small glazing bars, for architectural history. Further because of the importance of this building style and the various interior styles for the oeuvre of architect Welsing. Additionally because of the aesthetic qualities of the architectural design. Moreover because of the varied, carefully detailed and special ornamentation of particularly the interior, which represents the wishes and status of the patron. The social status is also closely connected with the positioning in urban context. The object has ensemble values as part of a representative ensemble of free-standing villas on the east side of Julianaplein and part of Koningsweg, both main roads within the district Het Zand.
The object is of importance because of the recognisably preserved principal form and the integrity of the many, highly diverse elements of the interior and contributes to the visual and structural integrity of the district Het Zand.
Nearby in the register
- Woonhuis, Julianaplein 10Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, van der Does de Willeboissingel 13Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Julianaplein 19Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Julianaplein 11Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.