Rijksmonumentenregister · Netherlands
Mercurius
Wormer, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Pellerij
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1893
- Address
- Lassiestraat 1, 1531 MG Wormer (Wormerland 27)
- Place
- Wormer
- Municipality
- Wormerland
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.49140, 4.80043
- Part of complex
- 522168
- Monument number
- 522169
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Gefaseerd tot stand gekomen FABRIEKsensemble, deel uitmakend van het pellerijcomplex 'Mercurius' en uitgevoerd in een sobere utilitaire trant met kenmerken van de Overgangsarchitectuur. Het ensemble bestaat uit vijf gekoppelde onderdelen: de stoomgortpellerij 'Mercurius' uit 1893, de gerstpellerij 'Mercurius' uit 1900-1901, het gebouw voor de gerstreiniging uit 1906, de gerstsilo uit 1908, en de havermoutfabriek uit 1910-1911. De als een architectonische eenheid te beschouwen onderdelen zijn ontworpen en gebouwd door de gebroeders Gorter (de architect en aannemer van de gerstsilo zijn onbekend). Het ensemble bestaat in hoofdvorm uit vier rechthoekige blokken naast elkaar, in tweede linie achter de direct aan de Zaan gelegen bebouwing. Achter het pakhuis 'Koningsbergen' ligt 'Mercurius' bestaande uit twee delen met een vierkante (de gerstpellerij) en rechthoekige plattegrond (de gortpellerij). De andere twee rechthoekige delen, respectievelijk het gebouw voor de gerstreiniging (nu technische dienst) en de havermoutfabriek (nu kokerij) liggen achter 'Donau' respectievelijk 'Lassie' en verspringen beide in noordelijke richting ten opzichte van 'Mercurius'. De oostelijke zijgevel en de noordelijke lange gevels zijn zichtbaar, de overige zijden zijn ingebouwd. Het gebouw van de gerstsilo is naderhand gerealiseerd in de smalle ruimte tussen 'Koningsbergen' en 'Mercurius'.
N.B. De tussen de silo en de havermoutfabriek gelegen pletterij 'De Zwaan' uit 1951 en het daarmee verbonden fabrieksgedeelte 'De Duif' vallen buiten de bescherming.
Omschrijving
Alle bouwlichamen van het ensemble zijn gepleisterd, hebben een uniforme gevelgeleding over vijf verdiepingen en een met kiezels en mastiek gedekt plat dak. De getoogde, ijzeren kozijnen hebben overwegend een zestienruits roedenverdeling -op de bovenste verdieping twintigruits- en bevinden zich onder in de pleisterlaag aangegeven segmentbogen. De onderste kozijnen in de spaarvelden hebben gekoppelde lekdorpels als afzaat. De gepleisterde noordelijke gevels hebben een borstwering.
De op een vierkante plattegrond opgetrokken vijflagige gerstpellerij 'Mercurius' heeft een symmetrische oostelijke zijgevel met daarnaast een iets lagere travee van één vensteras breed, de tegen 'Koningsbergen' aangebouwde gerstsilo. De oostgevel van de gerstpellerij heeft in de middenas op de verdiepingen vier paar glasdeuren onder segmentbogen, het bovenste paar met een vierruits roedenverdeling en een getoogd vijfruits bovenlicht, de overige deuren met zesruits roedenverdeling. Op de begane grond tienruits glasdeuren. De bovenste twee paar deuren zijn met de hijsbalk in een getoogd spaarveld geplaatst. Aan weerszijden van de middenas twee identieke vensterassen met op de begane grond segmentboog-spaarvelden met daarin twee segmentboogvormige ramen. Op de eerste en tweede verdieping rechthoekige spaarvelden met dezelfde ramen als op de begane grond, terwijl de spaarvelden op de bovenste twee verdiepingen getrapt versmallen en weer getoogd zijn. Alle ramen hebben een zestienruits roedenverdeling behalve die op de vierde verdieping met een twintigruits roedenverdeling.
De lagere travee van de gerstsilo tussen 'Mercurius' en 'Koningsbergen' heeft op de begane grond een paar drieruits glasdeuren. Op de eerste en tweede verdieping een rechthoekig spaarveld en over de bovenste twee bouwlagen een spaarveld met een fries. Op de eerste en vierde verdieping een raam, de andere verdiepingen zijn blind. De symmetrische noordgevel van de gerstpellerij heeft aan weerszijden van de middelste vensteras twee identieke vensterassen met op de begane grond een segmentboogvormig spaarveld en daarboven twee rechthoekige spaarvelden. Op alle vijf bouwlagen bevinden zich in alle vijf vensterassen ramen. Rechts hiervan bevindt zich enigszins teruggerooid de op rechthoekig grondplan gebouwde gortpellerij 'Mercurius', waarvan alleen de noordelijke gevel zichtbaar is. Deze heeft vijf vensterassen en geen spaarvelden. De derde en vierde verdieping zijn ongepleisterd en worden niet door een borstwering afgesloten. Op de bovenste verdieping in iedere travee een twintigruits raam; in de overige bouwlagen zestienruits ramen.
Het gebouw van de gerstreiniging heeft in de oostgevel een vergelijkbare verdeling in spaarvelden als de oostgevel van de gerstpellerij maar zonder middenas. Op de begane grond uitgebouwde kasten, op de eerste en tweede verdieping van de linker travee een zestienruits raam en verder blind. De asymmetrische, noordelijke gevel heeft in de hoofdas op de begane grond en de vierde verdieping vierruits glasdeuren onder een vijfruits getoogd bovenlicht, op de eerste, tweede en derde verdieping zesruits glasdeuren, en bovenin een hijsbalk. Links op de begane grond twee ramen en een eenvoudige dubbele deur in een rechthoekig spaarveld. Hierboven twee eveneens rechthoekige spaarvelden met elk zes ramen (op de vierde verdieping twintigruits, de overige zestienruits). Rechts van de hoofdas een vergelijkbare indeling, maar één vensteras breed (in de hoek rechts een liftschacht).
De havermoutfabriek (thans kokerij) met borstwering, heeft in de oostelijke gevel spaarvelden over twee verdiepingen, de meest linkse gedeeltelijk aan het oog onttrokken door de liftschacht. In de rechter spaarvelden bevinden zich op alle bouwlagen twee ramen met een roedenverdeling als genoemd.
De noordelijke symmetrische hoofdgevel van de havermoutfabriek heeft in de middenas dezelfde indeling als de noordelijke middenas van de gerstpellerij, alleen op de begane grond vierruits deuren onder een vijfruits bovenlicht. Aan weerszijden vier vensterassen, op de verdiepingen per twee gekoppeld in een tweelagig spaarveld. De vensters op de onderste vier bouwlagen zijn zestienruits, die op de vierde bouwlaag twintigruits.
In het interieur bevinden zich ijzeren kolommen, per verdieping verjongend, met aangegoten consoles, op de bovenste bouwlaag hoger opgetrokken en minder talrijk. Tegen de muren zijn opengewerkte ijzeren consoles geplaatst. De kolommen en de consoles dragen houten balken. De roldeuren zijn van ijzer met asbest.
Waardering
Het gefaseerd tot stand gekomen fabrieksensemble 'Mercurius' is van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde als historisch-functioneel onderdeel van het gelijknamige pellerijcomplex en als voor de bouwtijd kenmerkend en grotendeels gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een eind negentiende-eeuws en vroeg twintigste-eeuws bedrijfsgebouw ten dienste van de voedingsindustrie. Tevens van belang als beeldondersteunend onderdeel van het industrielandschap langs de Zaan waarin de overgang van wind- naar stoomkracht wordt gemarkeerd door omvangrijke pakhuizen en pellerijen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Phased factory ensemble, part of the pellery complex 'Mercurius' and executed in a sober utilitarian manner with characteristics of Transitional Architecture. The ensemble consists of five coupled components: the steam barley pellery 'Mercurius' from 1893, the barley pellery 'Mercurius' from 1900-1901, the barley cleaning building from 1906, the barley silo from 1908, and the oatmeal factory from 1910-1911. The components, to be regarded as an architectural unit, were designed and built by the brothers Gorter (the architect and contractor of the barley silo are unknown). The ensemble consists in its main form of four rectangular blocks side by side, in second line behind the buildings directly bordering the Zaan. Behind the warehouse 'Koningsbergen' lies 'Mercurius' consisting of two parts with a square (the barley pellery) and rectangular floor plan (the barley pellery). The other two rectangular parts, respectively the barley cleaning building (now technical service) and the oatmeal factory (now cookery) lie behind 'Donau' and 'Lassie' respectively and both step back in a northerly direction relative to 'Mercurius'. The eastern side facade and the northern long facades are visible, the other sides are built in. The barley silo building was subsequently realized in the narrow space between 'Koningsbergen' and 'Mercurius'.
N.B. The crushing mill 'De Zwaan' from 1951 located between the silo and the oatmeal factory and the associated factory part 'De Duif' fall outside the protection.
Description
All building bodies of the ensemble are plastered, have uniform facade articulation over five storeys and a flat roof covered with pebbles and mastic. The arched, iron window frames have predominantly a sixteen-pane glazing bars –on the top storey twenty-pane– and are located under segmental arches indicated in the plaster layer. The lower window frames in the spandrels have coupled drip mouldings as a continuation. The plastered northern facades have a parapet.
The five-storey barley pellery 'Mercurius' built on a square floor plan has a symmetrical eastern side facade with next to it a slightly lower bay one window axis wide, the barley silo built against 'Koningsbergen'. The east facade of the barley pellery has in the central axis on the storeys four pairs of glass doors under segmental arches, the uppermost pair with a four-pane glazing bars and an arched five-pane fanlight, the other doors with six-pane glazing bars. On the ground floor ten-pane glass doors. The uppermost two pairs of doors are placed with the hoist beam in an arched spandrel. On either side of the central axis two identical window axes with on the ground floor segmental arch-spandrels with two segmental arch-shaped windows. On the first and second storey rectangular spandrels with the same windows as on the ground floor, while the spandrels on the uppermost two storeys step back and are arched again. All windows have a sixteen-pane glazing bars except those on the fourth storey with a twenty-pane glazing bars.
The lower bay of the barley silo between 'Mercurius' and 'Koningsbergen' has on the ground floor a pair of three-pane glass doors. On the first and second storey a rectangular spandrel and over the uppermost two building layers a spandrel with a frieze. On the first and fourth storey a window, the other storeys are blind. The symmetrical north facade of the barley pellery has on either side of the central window axis two identical window axes with on the ground floor a segmental arch-shaped spandrel and above it two rectangular spandrels. On all five building layers there are windows in all five window axes. To the right of this is somewhat set back the barley pellery 'Mercurius' built on a rectangular floor plan, of which only the northern facade is visible. This has five window axes and no spandrels. The third and fourth storey are unplastered and are not closed off by a parapet. On the top storey in each bay a twenty-pane window; in the other building layers sixteen-pane windows.
The barley cleaning building has in the east facade a similar division in spandrels as the east facade of the barley pellery but without a central axis. On the ground floor built-out cabinets, on the first and second storey of the left bay a sixteen-pane window and otherwise blind. The asymmetrical northern facade has in the main axis on the ground floor and the fourth storey four-pane glass doors under a five-pane arched fanlight, on the first, second and third storey six-pane glass doors, and above a hoist beam. To the left on the ground floor two windows and a simple double door in a rectangular spandrel. Above this two equally rectangular spandrels each with six windows (on the fourth storey twenty-pane, the others sixteen-pane). To the right of the main axis a similar layout, but one window axis wide (in the corner to the right a lift shaft).
The oatmeal factory (now cookery) with parapet, has in the eastern facade spandrels over two storeys, the leftmost partly hidden from view by the lift shaft. In the right spandrels there are on all building layers two windows with a glazing bars arrangement as mentioned.
The northern symmetrical main facade of the oatmeal factory has in the central axis the same layout as the northern central axis of the barley pellery, only on the ground floor four-pane doors under a five-pane fanlight. On either side four window axes, on the storeys coupled per two in a two-storey spandrel. The windows on the lowest four building layers are sixteen-pane, those on the fourth building layer twenty-pane.
In the interior there are iron columns, tapering per storey, with cast-on consoles, on the uppermost building layer extended higher and less numerous. Against the walls are open-worked iron consoles placed. The columns and the consoles carry wooden beams. The rolling doors are of iron with asbestos.
Valuation
The phased factory ensemble 'Mercurius' is of general interest owing to architectural and cultural-historical value as a historical-functional component of the similarly named pellery complex and as a largely well-preserved example characteristic of the building period of a late nineteenth-century and early twentieth-century industrial building in service of the food industry. Also of importance as an image-supporting component of the industrial landscape along the Zaan in which the transition from wind to steam power is marked by extensive warehouses and pelleries.
Nearby in the register
- DonauOpslagunder 1 mi
- De KievitHandel en kantoorunder 1 mi
- KoningsbergenOpslagunder 1 mi
- LassieOpslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.