Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sluiswachterswoning (C), Sluisplein 15
IJmuiden, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Sluiswachterswoning (C)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1875
- Address
- Sluisplein 15, 1975 AE IJmuiden (Velsen 27) (and others)
- Place
- IJmuiden
- Municipality
- Velsen
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.46337, 4.59106
- Monument number
- 520710
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Bij het zeesluizencomplex van het Noordzeekanaal gelegen blok van één SLUISMEESTERSWONING en zeven SLUISWACHTERSWONINGEN, in 1875 gebouwd in opdracht van de Amsterdamsche Kanaal Maatschappij. Oorspronkelijk had dit aan de zuidzijde van het Sluisplein gesitueerde blok dat tesamen met de naastgelegen commiezenwoningen de eerste bebouwing van IJmuiden vormde een symmetrische opzet bestaande uit een rij van tien sluiswachterswoningen tussen twee grotere sluismeesterswoningen. De vier oostelijke woningen zijn echter tijdens de Tweede Wereldoorlog gesloopt. In een van de gesloopte woning was een eerste steen ingemetseld met het volgende opschrift: "AMSTERDAMSCHE KANAAL MAATSCHAPPPIJ De eerste steen van IJmuiden gelegd door Alida Smakman oud 7 jaren 19 augustus 1875" (deze eerste steen is overgebracht naar het stadhuis). Het zadeldak van de sluiswachterswoningen is in 1906 vervangen door een mansardedak, waarbij de borstwering van de zolder enigszins verhoogd is. In datzelfde jaar maakten de houten klompenhokken tegen de achtergevel plaats voor grotere gemetselde aanbouwen die inmiddels verbouwd of vervangen zijn. De ijzeren dakramen uit 1906 (twee per woning) zijn in 1956 vervangen door bescheiden dakkapellen voorzien van een stolpraam.
Aan de oostzijde van Visseringstraat staat een bijbehorende opslagruimte die deel uit maakt van de bescherming.
N.B. De aanbouwen tegen de achtergevel vallen evenals de grote dakkapellen (uit 1971) op de voormalige sluismeesterswoning buiten de bescherming.
Omschrijving
Op rechthoekig grondplan gebouwd blok van zeven woningen met een hoogte van één bouwlaag onder een mansardedak met de noklijn evenwijdig aan de weg en een dekking van gesmoorde OVH-pannen. Tegen de kopse westgevel hiervan sluit een groter risalerend hoekpand aan voorzien van een nagenoeg vierkante plattegrond, één bouwlaag, en een zadeldak met gesmoorde kruispannen en dezelfde nokrichting. Op de nok van het mansardedak staan vier schoorstenen van rode baksteen, halverwege de nok van het zadeldak één dito schoorsteen. De (na WOII witgesausde) buitengevels zijn boven een gecementeerde plint opgetrokken in rode handvormsteen waalformaat in kruisverband met snijvoeg. De borstwering van de zolder is gemetseld in rode machinale waalsteen (hetzelfde metselverband en voegwerk). In de voorgevel (N) bevinden zich banden van gele verblendsteen en muurankers ter hoogte van de zoldervloer. De gevel wordt door lisenen geleed in paren aan elkaar gespiegelde woningen en bovenaan afgesloten door een lijstgoot op getrapt uitkragende metsellagen. Elke woning heeft aan de voorzijde twee (zesruits) schuifvensters met gekeperd bovenlicht, en een voordeur (XXb) onder een dito (tweeruits) bovenlicht. De keperbogen zijn voorzien van een wigvormige sluitsteen. De risalerende voor- en achtergevel van de sluismeesterswoning (nr.22) wordt door drie lisenen in twee traveeën geleed. De twee traveeën van de voorgevel zijn elk voorzien van twee zesruits schuifvensters met gekeperd bovenlicht (de vensters en deuren in de achtergevel zijn gewijzigd). Vóór de linker travee bevindt zich een gemetselde kelderkoekoek waarin twee kelderramen. De rechterzijgevel (W) van de sluismeesterswoning heeft links een zesruits schuifvenster en in het midden een kleine rechthoekige uitbouw voorzien van een plat dak, hoeklisenen, in de noordzijde een deur, in de westgevel een zesruits schuifvenster met gekeperd bovenlicht en in de zuidkant een wc-raampje. Ter hoogte van de verdiepingsvloer zijn twee muurankers aangebracht (de bovengevel is gewijzigd). In de linkerzijgevel (O) van de sluismeesterswoning bevindt zich ter weerszijden van de aansluitende sluiswachterswoning een zesruits schuifvenster met gekeperd bovenlicht.
De sluiswachterswoningen hebben aan de achterzijde (Z) één zesruits schuifvenster (merendeels gewijzigd) met gekeperd bovenlicht, en een door de latere aanbouw aan het oog onttrokken achterdeur. Het INTERIEUR van de sluiswachterswoningen bevatten nog enkele elementen uit de bouwtijd waaronder een bij de vroegere achterdeur gesitueerde scheluwe trap naar de zolderverdieping. De laatste heeft een borstwering en een met kraalschroten beschoten gordingenkap. Achter de (paneel)deur aan het einde van de gang beneden leidt een trap (onder de genoemde trap) naar de kelder onder de achterste helft van de woning. Onder het verlaagde plafond van woning nr. 20 bevindt zich een sober stucplafond met zowel in de voormalige voor- als achterkamer een cirkelvormig middenornament. De vroegere achterkamer van deze woning heeft tegen de zijmuur twee originele legkasten met paneeldeur (links hiervan bevond zich de schouw; de door een dubbele schuifdeur van de achterkamers gescheiden voorkamers hadden aan de gangzijde een bedstede en geen schouw). Het interieur van de sluismeesterswoning verkeert nog grotendeels in de oorspronkelijke staat en is onder meer voorzien van ruime middengang die vanuit de uitgebouwde vestibule toegankelijk is via een glas-in-looddeur met getoogd tweeruits bovenlicht. In de gang geven paneeldeuren toegang tot de aangrenzende vertrekken. De twee kamers en suite aan de voorzijde worden gescheiden door een dubbele schuifdeur waarin glas in lood (XXb). Beide voorkamers hebben aan de gangzijde van de schuifdeur een hoekschouw en aan de ander kant een kast (in de kamer linksvoor een legkast, in de kamer rechtsvoor een vitrinekast met glas in lood). De kamer rechtsachter en de keuken linksachter zijn elk voorzien van een gewijzigde schouw met intacte bovenboezem en ter weerszijden een kast. Achter de twee paneeldeuren aan het einde van de gang bevindt zich een spiltrap waarvan de linker leidt naar de zolder en de rechter naar de kelder. De door een korfboogdoorgang in tweeën gedeelde kelder heeft een met rode baksteen bestrate vloer en gepleisterde wanden. De zolder is voorzien van een met brede delen beschoten kap.
De aan de Visseringstraat gelegen opslagruimte heeft een rechthoekige plattegrond en één bouwlaag onder een zadeldak met de nok evenwijdig aan deze straat. Op het dak liggen gesmoorde Hollandse pannen. Halverwege de voorste helft van de nok staat een kleine vierkante schoorsteen van rode waalsteen. De buitengevels zijn boven een gecementeerde plint opgetrokken in rode machinale waalsteen in kruisverband met snijvoeg en voorzien van een omgaande sierband van gele verblendsteen ter hoogte van de wisseldorpels van de vensters (de voor- en zijgevels zijn naderhand witgesausd). De op het Sluisplein gerichte voorgevel (N) heeft een symmetrische opzet met een door zesruits schuifvensters met gekeperd bovenlicht geflankeerde deur onder een eveneens gekeperd tweeruits bovenlicht. De hoeklisenen van de voorgevel gaan over in een klimmend keperboogfries. Beide zijgevels worden door vier lisenen in drie traveeën geleed en hebben bovenaan een bakgoot op klossen. In de middentravee van de symmetrische linkerzijgevel (O) bevindt zich een opgeklampte dubbele deur van kraalschroten, in beide zijtraveeën een zesruits schuifvenster met gekeperd bovenlicht. De rechterzijgevel (W) is gesloten. In het midden van de achtergevel (Z) bevindt zich een dichtgezet venster onder een keperboog van gele verblendsteen. De hoeklisenen van de achtergevel gaan over in een uitgemetselde band onderlangs de dakrand.
Waardering
Het blok van zeven sluiswachterswoningen en één sluismeesterswoning met bijbehorende interieuronderdelen en met de opslagruimte is van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde als relatief gaaf bewaard gebleven rij dienstwoningen uit de jaren '70 van de 19de eeuw behorend bij het zeesluizencomplex in het Noordzeekanaal, en als oudste bebouwing van IJmuiden. Tevens hebben de woningen en de opslagruimte ensemblewaarde in relatie tot de naastgelegen voormalige commiezenwoning en het vroegere telefoonkantoor Visseringstraat 2, vanwege de historische samenhang van deze bebouwing met de sluizen en het Noordzeekanaal.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
At the sea lock complex of the Noordzeekanaal a block of one LOCKMASTER'S HOUSE and seven LOCK KEEPER'S HOUSES, built in 1875 on commission of the Amsterdamsche Kanaal Maatschappij. Originally this block, situated on the south side of the Sluisplein, together with the adjacent clerk's houses formed the first development of IJmuiden with a symmetrical layout consisting of a row of ten lock keeper's houses between two larger lock master's houses. However, the four eastern houses were demolished during the Second World War. In one of the demolished houses a foundation stone was set in the mortar with the following inscription: "AMSTERDAMSCHE KANAAL MAATSCHAPPPIJ The first stone of IJmuiden laid by Alida Smakman aged 7 years 19 August 1875" (this foundation stone has been transferred to the town hall). The gabled roof of the lock keeper's houses was replaced in 1906 by a mansard roof, whereby the parapet of the attic was raised slightly. In that same year the wooden clog sheds against the rear facade were replaced by larger brick extensions which have since been rebuilt or replaced. The iron roof windows from 1906 (two per house) were replaced in 1956 by modest roof dormers fitted with a skylight.
On the east side of Visseringstraat stands an associated storage space which forms part of the protection.
N.B. The extensions against the rear facade as well as the large roof dormers (from 1971) on the former lock master's house are outside the protection.
Description
Built on a rectangular footprint a block of seven houses with a height of one storey under a mansard roof with the ridge line parallel to the road and a covering of recessed clay tiles. Against the gable end west facade a larger projecting corner building adjoins it furnished with an almost square floor plan, one storey, and a gabled roof with recessed cross tiles and the same ridge direction. On the ridge of the mansard roof stand four chimneys of red brick, halfway along the ridge of the gabled roof one likewise chimney. The outer facades (whitewashed after WWII) are built above a cemented plinth in red hand-moulded brick in Flemish bond with joint tooling. The parapet of the attic is laid in red machine brick in Flemish bond (the same bonding and joint work). In the front facade (N) there are bands of yellow decorative brick and ornamental wall anchors at the level of the attic floor. The facade is divided by pilasters in pairs of symmetrically mirrored houses and closed at the top by a moulded gutter on stepped projecting brickwork. Each house has on the front two (six-paned) sash windows with chamfered fanlight, and a front door (XXb) beneath a likewise (two-paned) fanlight. The chamfered arches are fitted with a wedge-shaped keystone. The projecting front and rear facades of the lock master's house (no. 22) are divided by three pilasters into two bays. The two bays of the front facade are each fitted with two six-paned sash windows with chamfered fanlight (the windows and doors in the rear facade have been altered). In front of the left bay is a brick cellar opening containing two basement windows. The right side facade (W) of the lock master's house has on the left a six-paned sash window and in the middle a small rectangular extension furnished with a flat roof, corner pilasters, on the north side a door, on the west facade a six-paned sash window with chamfered fanlight and on the south side a toilet window. At the level of the floor of the storey two ornamental wall anchors have been installed (the upper facade has been altered). In the left side facade (E) of the lock master's house on either side of the adjoining lock keeper's house is a six-paned sash window with chamfered fanlight.
The lock keeper's houses have on the rear side (S) one six-paned sash window (mostly altered) with chamfered fanlight, and a rear door hidden from view by the later extension. The INTERIOR of the lock keeper's houses still contain some elements from the period of construction including a narrow staircase to the attic storey situated at the former rear door. The latter has a parapet and a roof truss structure lined with bead scratchings. Behind the (panelled) door at the end of the corridor below leads a staircase (below the aforesaid staircase) to the basement beneath the rear half of the house. Below the lowered ceiling of house no. 20 is a plain stucco ceiling with a circular central ornament in both the former front and rear room. The former rear room of this house has against the side wall two original shelving cupboards with panelled door (to the left of this was the hearth; the front rooms separated from the rear rooms by a double sliding door had a bed cupboard on the corridor side and no hearth). The interior of the lock master's house still remains largely in the original state and is furnished among other things with a spacious central corridor accessible from the built-out vestibule through a stained glass door with a arched two-paned fanlight. In the corridor panelled doors give access to the adjoining rooms. The two rooms en suite at the front are separated by a double sliding door with stained glass (XXb). Both front rooms have on the corridor side of the sliding door a corner hearth and on the other side a cupboard (in the room front left a shelving cupboard, in the room front right a display cupboard with stained glass). The room back right and the kitchen back left are each fitted with an altered hearth with intact upper bosom and on either side a cupboard. Behind the two panelled doors at the end of the corridor is a spiral staircase of which the left leads to the attic and the right to the basement. The basement divided into two by a barrel vault passage has a floor paved with red brick and plastered walls. The attic is furnished with a roof truss structure lined with wide boards.
The storage space situated on Visseringstraat has a rectangular footprint and one storey under a gabled roof with the ridge parallel to this street. On the roof lie recessed Dutch tiles. Halfway along the front half of the ridge stands a small square chimney of red Flemish brick. The outer facades above a cemented plinth are built in red machine brick in Flemish bond with joint tooling and fitted with a surrounding decorative band of yellow decorative brick at the level of the alternating brickwork of the windows (the front and side facades have subsequently been whitewashed). The front facade (N) facing the Sluisplein has a symmetrical layout with a door flanked by six-paned sash windows with chamfered fanlight beneath likewise chamfered two-paned fanlight. The corner pilasters of the front facade continue into a climbing chamfered arch frieze. Both side facades are divided by four pilasters into three bays and have at the top a gutter on brackets. In the middle bay of the symmetrical left side facade (E) is a clamped double door of bead scratchings, in both side bays a six-paned sash window with chamfered fanlight. The right side facade (W) is blank. In the middle of the rear facade (S) is a closed window beneath a chamfered arch of yellow decorative brick. The corner pilasters of the rear facade continue into a mortared band below the roof edge.
Valuation
The block of seven lock keeper's houses and one lock master's house with associated interior components and with the storage space is of general importance due to architectural and cultural-historical value as a relatively well-preserved row of service houses from the 1870s belonging to the sea lock complex in the Noordzeekanaal, and as the oldest development of IJmuiden. Furthermore the houses and the storage space have ensemble value in relation to the adjacent former clerk's house and the former telephone office Visseringstraat 2, on account of the historical connection of this development with the locks and the Noordzeekanaal.
Nearby in the register
- Ned. BelltelefoonOverheidsgebouwunder 1 mi
- Commiezenhuis, Sluisplein 24Overheidsgebouwunder 1 mi
- Kust- en oevermarkering, Vuurtorenstraat 16Kust- en oevermarkeringunder 1 mi
- Nutsbedrijf, Dokweg 35Industrieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.