TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Bankgebouw, Beursplein 3 tr Leeuwarden (and others)

Leeuwarden, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Handel en kantoor
Function
Bankgebouw
Category
onroerend gebouwd
Built
1936 - 1937
Address
Beursplein 3 tr Leeuwarden (and others)
Place
Leeuwarden
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.19910, 5.79520
Monument number
519898

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Verklaring van het algemeen nut der onteigening ten behoeve van den aanleg van eene spoorweghaven te Leeuwarden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

BANKGEBOUW MET AANGEBOUWDE CONCIERGEWONING in 1936-1937 gebouwd door A. Baart sr. m.m.v. J.E. Wiersma in Traditionalistische architectuur voor de Coöperatieve Zuivelbank. Deze bank, opgericht in 1912, opende in 1913 in een pand aan de Willemskade. Na enkele maanden verhuisde men naar het Landbouwhuis aan de Baljeestraat. In 1914 kocht men het café de Beurs op het Zaailand aan, in 1918 gevolgd door het naastgelegen pand. Na nog enkele uitbreidingen volgde onderhavige nieuwbouw op dezelfde plaats. In 1970 veranderde de naam in Friesland Bank omdat de doelgroep was uitgebreid tot algemene bank. Het beeldhouwwerk aan de gevels is van Willem Valk, het schilderij in de vergaderzaal is van Ids Wiersma. Voorts is er glas-in-lood van een onbekende maker. In de publiekshal is het lokettenfront ongewijzigd behouden.

Omschrijving

EXTERIEUR: Bankgebouw met conciërgewoning. Hoofdgebouw op L-vormige plattegrond om thans volgebouwde binnentuin met aangebouwde woning, uitgevoerd in rode handvormbaksteen met granieten details. De noordgevel telt negen traveeën, de oostgevel tien. Er zijn twee bouwlagen en een kap. De hoge granieten plint wordt op de hoek en in de noordgevel onderbroken voor ingangen. De overhoekse hoofdingang is bereikbaar door poorten in de noord- en oostgevel. Dit portiek op vierkante grondslag is overwelfd met een gedrukt graatgewelf. Boven de getoogde ingangen zijn de traveeën gesloten behoudens een smal, hoog venster in natuurstenen omlijsting. De overige traveeën worden van elkaar gescheiden door pilasterachtige lisenen op granieten postamenten. De gevels worden afgesloten door een smalle natuurstenen band, die tussen de lisenen voorzien is van een tandlijst. De ver uitkragende gootlijst is eveneens van natuursteen. De stalen ramen hebben op de benedenverdieping bronzen hekken met daarin vermeld in vrijstaande letters de verschillende diensten, die de bank te bieden heeft. Op de basementen van de lisenen bevinden zich beeldhouwwerken van Willem Valk betrekking hebbende op de landbouw en de zuivelbereiding. De hoekpartij is voorzien van een beeld van een boer, die in de toekomst kijkt. Er is een met pannen belegde, afgeknotte schildkap met enkele kleine dakvensters. De kapconstructie is geheel in beton uitgevoerd.

De lagere conciërgewoning heeft twee traveeën en drie bouwlagen onder een flauw hellend zadeldak met pannen. De begane grond heeft een lage granieten plint en is verder gesloten. Hier werd een gevelsteen uit 1662 ingemetseld, voorstellende een boterton in hoogreliëf, die in 1918 gevonden werd in een der aangekochte panden. Links van dit bouwvolume bevindt zich een één bouwlaag tellende ingangspartij. Op de verdieping zitten twee erkers over twee verdiepingen op geprofileerde granieten uitkragingen.

INTERIEUR: In de lokettenhal bleef de balie in vrijwel ongerepte staat bewaard. Deze bestaat uit een witmarmeren onderbouw, waarop een bronzen hekwerk in geometrische vormen. Boven ieder loket bevinden zich borden met in reliëf het nummer en de functie van het loket. Het plafond van de zaal werd verlaagd, het tochtportaal in moderne materialen verbouwd. Van de plaats van de hoofdkassier bleef de marmeren onderbouw gespaard. Nagenoeg ongerept bewaard zijn het trappenhuis en de kluiskelder, verrassenderwijs uitgevoerd in een stijl die zeer nauw aansluit bij het interieur van het stadhuis van Hilversum van Dudok. Het trappenhuis is uitgevoerd in wit marmer, afgezet met banden in zwart marmer. De wandbekleding bestaat uit platen marmer à livre ouvert. De kluiskelder is een langwerpig vertrek met aan de korte zijde de deur naar de safeloketten en aan de lange zijde een reeks deuren naar de couponkamers. Ook dit vertrek is bekleed met marmerplaten. Op de eerste verdieping heeft het trappenhuis en de aangrenzende hal een glas-in-loodwand met motieven ontleend aan de landbouw en de wapens van de friese waterschappen. Het merendeel van de oorspronkelijke deuren bleef bewaard. In enkele vertrekken werd een verlaagd plafond aangebracht. De grote vergaderzaal werd bij de herinrichting tot kantoorruimte grotendeels ontdaan van de oorspronkelijke ornamentiek. Aan de korte zijde hangt een schilderij van Ids Wiersma van 1.40m hoog en ong. 6m lang, voorstellende het veehouderij- en akkerbouwbedrijf. De encadrering van het schilderij werd vereenvoudigd.

Waardering

Bankgebouw met aangebouwde conciërgewoning van algemeen architectuurhistorisch, cultuurhistorisch en bedrijfshistorisch belang:

- vanwege de traditionalistische architectuur van het exterieur en de daarmee contrasterende op Dudok geïnspireerde architectuur van het interieur;

- vanwege de ongereptheid van het exterieur en de bewaard gebleven interieuronderdelen o.a. de verfijnd vormgegeven publieksbalie, het trappenhuis, het glas-in-lood, de ongerepte kluiskelder en de originele elementen op de verdieping;

- vanwege het iconografische programma van het beeldhouwwerk van Willem Valk, betrekking hebbend op de zuivelindustrie en de landbouw, de oorspronkelijke doelgroep van de bank, benevens het schilderij van Ids Wiersma met hetzelfde onderwerp.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

BANK BUILDING WITH ATTACHED CARETAKER'S DWELLING built in 1936-1937 by A. Baart sr. with the assistance of J.E. Wiersma in Traditionalist architecture for the Coöperatieve Zuivelbank. This bank, founded in 1912, opened in 1913 in a premises on the Willemskade. After a few months it moved to the Landbouwhuis on the Baljeestraat. In 1914 the café de Beurs on the Zaailand was purchased, followed in 1918 by the adjacent premises. After several further expansions, the present new building was constructed on the same site. In 1970 the name changed to Friesland Bank because the target group had expanded to become a general bank. The sculptural work on the facades is by Willem Valk, the painting in the meeting room is by Ids Wiersma. Furthermore there is stained glass by an unknown maker. In the public hall, the counter front has been preserved unaltered.

Description

EXTERIOR: Bank building with caretaker's dwelling. Main building on an L-shaped floor plan around a now fully built-upon courtyard with attached dwelling, executed in red handmade brick with granite details. The north facade comprises nine bays, the east facade ten. There are two storeys and a roof truss structure. The high granite plinth is interrupted at the corner and in the north facade for entrances. The corner main entrance is accessed through doorways in the north and east facades. This portico on a square base is vaulted with a depressed groined vault. Above the arched entrances the bays are closed except for a narrow, tall window in natural stone surround. The remaining bays are separated from each other by pilaster-like lisenes on granite bases. The facades are terminated by a narrow natural stone band, which between the lisenes is provided with a dentil moulding. The far projecting eaves cornice is also of natural stone. The steel windows have on the ground floor bronze screens with lettering in separated letters indicating the various services offered by the bank. On the bases of the lisenes are sculptural works by Willem Valk relating to agriculture and dairy production. The corner section is provided with an image of a farmer looking into the future. There is a half-hipped roof clad with tiles with a few small roof windows. The roof truss structure is entirely executed in concrete.

The lower caretaker's dwelling has two bays and three storeys under a shallow-pitched gabled roof with tiles. The ground floor has a low granite plinth and is otherwise closed. Here a facing stone from 1662 was set into the masonry, depicting a bastion in high relief, which was found in 1918 in one of the purchased premises. To the left of this building volume is an entrance section comprising one storey. On the upper floor are two bays over two storeys on moulded granite corbels.

INTERIOR: In the counter hall the teller counter has been preserved in virtually pristine condition. This consists of a white marble base, on which a bronze screen in geometric forms. Above each teller window are boards with in relief the number and function of the teller. The ceiling of the hall was lowered, the draught vestibule refurbished in modern materials. Of the chief cashier's station the marble base was preserved. The staircase and the safe vault have been preserved almost entirely unaltered, surprisingly executed in a style that closely follows the interior of Hilversum Town Hall by Dudok. The staircase is executed in white marble, set off with bands in black marble. The wall cladding consists of marble slabs à livre ouvert. The safe vault is an elongated room with at the short side the door to the safe deposit boxes and at the long side a series of doors to the coupon rooms. This room too is clad with marble slabs. On the first floor the staircase and the adjacent hall have a stained glass wall with motifs derived from agriculture and the coats of arms of the Frisian waterschappen. Most of the original doors have been preserved. In some rooms a lowered ceiling was introduced. The large meeting room was largely stripped of its original ornamentation when it was converted to office space. On the short side hangs a painting by Ids Wiersma 1.40m high and approximately 6m long, depicting stock farming and arable farming operations. The framing of the painting was simplified.

Valuation

Bank building with attached caretaker's dwelling of general architectural-historical, cultural-historical and business-historical significance:

- because of the Traditionalist architecture of the exterior and the contrasting Dudok-inspired architecture of the interior;

- because of the pristine condition of the exterior and the preserved interior components including the finely designed public counter, the staircase, the stained glass, the unaltered safe vault and the original elements on the upper floor;

- because of the iconographic programme of the sculptural work by Willem Valk, relating to the dairy industry and agriculture, the original target group of the bank, as well as the painting by Ids Wiersma with the same subject.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map