TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Eerste Kanaalsbrug

Leeuwarden, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Brug
Function
Verkeersbrug
Category
onroerend gebouwd
Built
1894 - 1895
Address
Nieuwe Kanaal, Oranjewijk Leeuwarden
Place
Leeuwarden
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.19944, 5.80270
Monument number
519866

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

DRAAIBRUG gebouwd in 1895 naar ontwerp van de directeur der gemeentewerken J.E.G. Noordendorp met assistentie van civiel-ingenieur L. van Krimpen. De brug verbindt de binnenstad met het Nieuwe Kanaalgebied. De brug is geslagen op de plaats, waar in 1894 nog een aaneengesloten rij herenhuizen stond. Zeven huizen moesten onmiddellijk worden afgebroken. De brug is vervaardigd door de Koninklijke Nederlandsche Grofsmederij te Leiden. Het type is een gelijkarmige draaibrug met handbediening. Aanvankelijk werd de brug afgesloten met kettingen. In de jaren '20 kwamen er afsluitbomen, die thans ook weer vervangen zijn. Bewaard bleven de vier monumentale gietijzeren lantarens in eclectische stijl. Ze dragen de opschriften `ANNO' en `1895'. De firmanaam is te lezen op een rolwerkcartouche aan de oostzijde van de brug en aan de westzijde is het stadswapen van Leeuwarden aangebracht. In 1906 werd er een brugwachterswoning gebouwd op de hoek van de Zuidergrachtswal en de Kanaalstraat. Eind jaren '20 werd op het zuidelijke landhoofd een klein bedieningshuisje gezet. In de jaren zeventig voldeed de nog steeds handmatig bediende brug niet meer, maar vervanging stuitte op verzet van Monumentenzorg en buurtbewoners. In 1983-'84 werd de brug ingrijpend gerestaureerd en in 1996 werden de oorspronkelijke kleuren hersteld. Het bedieningshuisje werd in oude vormen hersteld.

Omschrijving

De handbediende gelijkarmige DRAAIBRUG staat op een gemetselde centrale pijler van gele klinkers. De landhoofden zijn van hetzelfde materiaal en voorzien van afdekplaten en hoekblokken van hardsteen en Niedermentlinger basaltlava. De bovenbouw bestaat uit twee hoofdliggers onder de rijvloer met volle wanden, die onderling verbonden worden door dwarsliggers en windkruisen van geklonken plaat- en hoekijzer. De rijvloer rust op eikenhouten stroken en heeft een onderdek van eiken- en een bovendek van grenenhout. Te weerszijden van de hoofdliggers bevinden zich verhoogde dekken voor voetgangers, rustend op consoles en voorzien van een eiken dek. Rijvloer en voetgangerspaden zijn thans voorzien van een laag asfalt. Het draaiwerk bestaat uit een ijzeren spil, geplaatst in een gietijzeren spilhouder, een raderwerk en een tandring. De open vakwerkhekken op de brug zijn nog origineel, de hekken op de walhoofden zijn vervangen door balusterhekken en verder doorgetrokken langs de kade dan de voorgangers. De vier gietijzeren lantaarns hebben vierkante sokkels met afgeschuinde hoeken, ingezwenkte zijkanten en gepaneelde velden. De daarop staande lantaarnpalen hebben rijkbewerkte bases voorzien van vier leeuwenkoppen boven acanthusbladeren en afgewisseld met bloemen. De schachten zijn omwonden met bladeren en worden beëndidg door composiete kapitelen. Aanvankelijk waren ze ingericht voor gasverlichting, maar zijn later geëlektrificeerd. Het bedieningshuisje op vierkante grondslag heeft een tentdak en is bij de restauratie geheel vernieuwd.

Waardering

DRAAIBRUG van algemeen architectuurhistorisch, techniekhistorisch, cultuurhistorisch en stedenbouwkundig belang:

- vanwege de hoge mate van gaafheid;

- vanwege de zeldzaamheid, zowel voor Leeuwarden als landelijk, van een handbediende draaibrug;

- vanwege de architectonische aankleding in de vorm van vier monumentale gietijzeren lantaarns in kandelabervorm en de twee gedenkplaten;

- vanwege de ligging op de overgang van de binnenstad en het begin van het Nieuwe Kanaalgebied.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

SWING BRIDGE built in 1895 to a design by the Director of Municipal Works J.E.G. Noordendorp with the assistance of civil engineer L. van Krimpen. The bridge connects the city centre with the New Canal District. The bridge was constructed at the site where in 1894 a continuous row of townhouses still stood. Seven houses had to be immediately demolished. The bridge was manufactured by the Koninklijke Nederlandsche Grofsmederij in Leiden. The type is an equal-armed swing bridge with manual operation. Initially the bridge was closed off with chains. In the 1920s closing booms were installed, which have since been replaced again. Four monumental cast-iron lanterns in eclectic style were preserved. They bear the inscriptions 'ANNO' and '1895'. The firm name is legible on a scrollwork cartouche on the eastern side of the bridge and the city coat of arms of Leeuwarden is displayed on the western side. In 1906 a bridge keeper's house was built on the corner of the Zuidergrachtswal and Kanaalstraat. At the end of the 1920s a small control house was placed on the southern abutment. In the 1970s the still manually operated bridge no longer met requirements, but replacement met with resistance from Monument Conservation and local residents. In 1983-'84 the bridge underwent major restoration and in 1996 the original colours were restored. The control house was restored in the original style.

Description

The manually operated equal-armed SWING BRIDGE stands on a masoned central pier of yellow bricks. The abutments are of the same material and provided with coping stones and corner blocks of hard stone and Niedermentlinger basalt lava. The superstructure consists of two main girders under the deck with solid webs, which are interconnected by cross-members and wind braces of riveted plate and angle iron. The deck rests on strips of oak and has an underside of oak and an upper surface of pine wood. On either side of the main girders are raised decks for pedestrians, resting on consoles and provided with an oak deck. Deck and pedestrian paths are now provided with a layer of asphalt. The swing mechanism consists of an iron spindle, placed in a cast-iron spindle holder, gearing and a toothed ring. The open lattice railings on the bridge are still original; the railings on the abutments have been replaced by balustrade railings and extended further along the quay than their predecessors. The four cast-iron lanterns have square bases with bevelled corners, inswept sides and panelled fields. The lantern posts mounted on them have richly worked bases provided with four lion heads above acanthus leaves and alternating with flowers. The shafts are wrapped with leaves and are terminated by composite capitals. Initially they were equipped for gas lighting, but were later electrified. The control house on a square base has a tent roof and was completely renewed in the restoration.

Valuation

SWING BRIDGE of general architectural-historical, technical-historical, cultural-historical and urban-planning significance:

- because of the high degree of integrity;

- because of the rarity, both for Leeuwarden and nationally, of a manually operated swing bridge;

- because of the architectural embellishment in the form of four monumental cast-iron candelabrum-form lanterns and the two commemorative plaques;

- because of its location at the transition between the city centre and the beginning of the New Canal District.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map