Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Harlingerstraatweg 9 A
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927
- Address
- Harlingerstraatweg 9 A, Locatie: Westerparkwijk, 8913 AA Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20393, 5.78541
- Monument number
- 519840
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VILLA, in 1927 door architectenbureau Gros en Heldoorn ontworpen in Interbellum-architectuur aan de Harlingerstraatweg, de oude uitvalsweg die aanvankelijk aan het eind van de negentiende eeuw aarzelend, maar vanaf de jaren twintig van de twintigste eeuw in toenemende mate bebouwd werd met villa's en herenhuizen.
Het huis is in 1927 gebouwd in de tuin van de villa op nummer 11 dat meer dan een generatie eerder was gebouwd voor een telg uit het Wassenaar-geslacht dat grote boerderijen tussen Leeuwarden en Jelsum bezat: de eveneens beschermde, alle omstreeks 1890 gebouwde boerderijen Vijverzathe en Haskerzathe onder Jellum en de naamloze op Mr. P.J. Troelstraweg 193 boven Leeuwarden. Het nieuwe huis Harlingerstraatweg 9a is voor weduwe Tryntje Wassenaar-Hilarius gebouwd die er met een zoon ging wonen. In de achtergevel is naast de openslaande deuren de gevelsteen te vinden: `De Eerste Steen gelegd door Joh. Wassenaar 21 maart 1927'. De volgende bewoners hebben de villa in haar oorspronkelijke vorm en inrichting gerespecteerd.
Het oeuvre van de omstreeks 1930 enkele jaren samenwerkende architecten J.B. Gros en G.A. Heldoorn dat zowel in de woningbouw als voor winkels en andere bedrijfsgebouwen enkele opmerkelijke resultaten bevat, heeft sterk geleden van verbouwingen en sloop. Op deze villa is buitengewoon zorgvuldig gepast en zij kan gelden als een kenmerkend voorbeeld van wat dit architectenkoppel vermocht.
Omschrijving
EXTERIEUR: Blokvormig huis met een sterke asymmetrische detaillering. Twee bouwlagen hoog en voorzien van een hoge schildkap, op een nagenoeg vierkante plattegrond met aan alle zijden erkerachtige uitbouwsels. Het muurwerk is gemetseld van sterk gemêleerde tot gesinterde, dieprode baksteen. Van de aan de achterzijde iets uitgebouwde zijkamer is het muurwerk een nuance donkerder, gevolg van het selecteren van meer gesinterde steen. Alles in Vlaams verband verwerkt met diepe lintvoegen. Aan weerszijden van de toegang en de erker bloembakken van licht gemêleerde bruinrode baksteen, zonder verdiepte voegen. Vele verfijningen in het metselwerk, zoals koppenlagen op de borstweringen en boven de vensters, maar vooral de tweeëneenhalve steen hoge waaier om de rondgesloten ingangspartij en de als zware pilaster uitgewerkte hoek aan de noordwestzijde met om de drie lagen een uitspringende laag. De gevel heeft mede expressie gekregen dankzij de in- en uitspringen kozijnen. De hoge schildkap met bescheiden tweelichtskapellen aan voor- en zijkanten is gedekt met blauw geglazuurde Hollandse golfpannen. Aan de oostzijde is een hoge schoorsteen uitgemetseld. De kap heeft een fors overstek en is voorzien van zinken mastgoten. In de voorgevel is aan de westzijde een trapeziumvormige erker van twee lagen uitgebouwd, beneden met bovenlichten voorzien van glas-in-lood. De iets in oostelijke richting uit het midden verschoven ingangspartij met hardstenen stoep is rondgesloten en bevat een deur voorzien van een in horizontaal lijstwerk opgedeeld licht. Een iets gebolde schijf accentueert de decoratieve asymmetrie. Op de overgang van het gewone metselwerk naar de waaier om de deur twee uitspringende blokjes van zandsteen. Boven de deur een aan vier stangen aan een onder de goot uitstekende balk hangende, schuitvormige buitenlamp in Art Déco vormen; de decoratieve kansen van de constructie zijn ten volle benut. Op oostelijke hoek van de verdieping twee venstergeledigen van de lichtpui van het trappenhuis, dat in de oostelijke gevel met vier venstergeledingen doorloopt, waarvan de achterste ook nog onderlichten hebben en van een bloembak op consoles voorzien is. Al die bovenvensters zijn voorzien van glas-in-lood met steeds aan de rechterzijde een decoratieve strook met rood en geel glas. De oostelijke zijgevel overigens op de begane grond voorzien van kleine garderobe- en toiletvensters en een kruisvenster voor de keuken. Aan de achterzijde de iets uitgebouwde bijkeuken die met muurpenanten, een uitstekend balkje en overstekende goot geaccentueerd is. Hoog in die zijgevels de bovenlichten van de badkamer. De westelijke zijgevel bevat aan de voorzijde beneden en boven enkelvoudige staande vensters met glas-in-lood bovenlichten; boven even voorbij het midden een dubbel venster in deze vorm en helemaal achter een rechthoekige erkeruitbouw met een smal venster met glas-in-lood bovenlicht aan de voorzijde en een lint van drie bovenlichten aan de zijkant. In de achtergevel heeft de salon openslaande deuren met zij- en bovenlichten, de laatste weer met glas-in-lood. De uitgebouwde zijkamer die voor de verdieping een balkon vormt, heeft openslaande deuren met glas-en-lood bovenlichten en kleine, hooggeplaatste lichten in de zijgevels. Op de verdieping een breed venster met zij- en bovenlichten; bij het balkon openslaande deuren met zijlichten. Beneden aan het huis verbonden pergola met zitbank en betegeld terras, een bloembak in het midden en aan de andere zijde een plat afdak als overdekte verbinding met de van een tentdak voorziene garage.
INTERIEUR: De interieurs zijn nog in originele staat. De badkamer is alleen gemoderniseerd. Op de begane grond kamers en suite: schuifdeuren met kleine roeden en kasten aan weerszijden. In de kamers lijsten aan de wanden ter hoogte van de bovendorpels van de deuren, opdat op die stevige randen de collectie schotels en borden konden worden uitgestald. Alle deuren - ook elders in de woning - hebben in lijstjes gevatte lichtjes met glas-in-lood; enkele met brut glas. Ze zijn beplaat en aan de onderzijde van vierkante klosjes voorzien. Vrijwel alle deuren bezitten de oorspronkelijke bakelieten krukken. In de voorkamer een strakke, overhoeks geplaatste marmeren haard; verder in het hele huis centrale verwarming. Aan de achtersalon een betimmerde erker met bank en kastjes; lichtschepping van een zijlicht en glas-in-lood bovenlichten in roze en paars. Keuken met oorspronkelijke inrichting: granito aanrecht met kastjes en met keukenkast met beneden gesloten en boven van glas voorziene deurtjes. Achter de vestibule aan de oostzijde de (trappen)hal met naast de entree garderobe met toilet. Ruime en door grote glas-in-lood vensterpartij overvloedig verlichte trap met bewerkte leuningen. Boven een ruime overloophal naar vier kamers en de (gemoderniseerde) badkamer. Zeer grote, niet tot kamertjes verbouwde zolder.
WAARDERING
De villa is van algemeen historisch, architectuurhistorisch en architectonisch belang
- vanwege de historische samenhang met de andere bouwopdrachten van de welgestelde boerenfamilie Wassenaar;
- vanwege de prominente plaats die het gebouw inneemt in het oeuvre van het architecten Gros en Heldoorn;
- vanwege de verzorgde Interbellum-architectuur met zowel uit- als inwendig verrassende decoratieve elementen in expressionistische trant en Art Déco stijl;
- vanwege de hoogst zeldzame mate van gaafheid van het exterieur en vooral van het interieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
VILLA, designed in 1927 by the architectural practice Gros and Heldoorn in Interbellum architecture on the Harlingerstraatweg, the old exit road that was initially hesitantly built upon at the end of the nineteenth century, but from the nineteen-twenties onwards increasingly developed with villas and mansions.
The house was built in 1927 in the garden of the villa at number 11, which had been built more than a generation earlier for a member of the Wassenaar family who owned large farms between Leeuwarden and Jelsum: the likewise protected farms Vijverzathe and Haskerzathe under Jellum, both built around 1890, and the unnamed one at Mr. P.J. Troelstraweg 193 above Leeuwarden. The new house Harlingerstraatweg 9a was built for widow Tryntje Wassenaar-Hilarius, who went to live there with a son. In the rear facade next to the French doors is the foundation stone to be found: 'The First Stone laid by Joh. Wassenaar 21 March 1927'. The subsequent occupants have respected the villa in its original form and furnishings.
The oeuvre of architects J.B. Gros and G.A. Heldoorn, who collaborated for a number of years around 1930 and produced some remarkable results in both residential building and for shops and other commercial buildings, has suffered greatly from alterations and demolition. This villa has been handled with extraordinary care and can serve as a characteristic example of what this pair of architects was capable of.
Description
EXTERIOR: Blocky house with strong asymmetrical detailing. Two storeys high and furnished with a tall hipped roof, on an almost square floor plan with balcony-like extensions on all sides. The brickwork is laid with heavily mottled to vitrified deep red brick. The brickwork of the side room, which projects slightly at the rear, is a shade darker, a result of selecting more vitrified brick. All laid in Flemish bond with deep mortar joints. On either side of the entrance and the balcony are flower boxes of light mottled brownish-red brick, without recessed joints. Many refinements in the brickwork, such as header courses on the parapets and above the windows, but especially the two-and-a-half stone high fan around the enclosed entrance section and the corner treated as a heavy pilaster on the north-west side with a projecting course every three layers. The facade has gained expression also through the projecting and recessed window frames. The tall hipped roof with modest two-light roof lanterns at front and sides is covered with blue glazed Dutch pantiles. On the east side a tall chimney has been built up. The roof has a substantial overhang and is fitted with zinc gutters. In the front facade on the west side a trapezium-shaped balcony of two storeys projects, below provided with fanlights with leaded glass. The entrance section, slightly offset eastward from the centre, with stone steps is enclosed and contains a door provided with a light subdivided in horizontal moulding. A slightly curved disc accentuates the decorative asymmetry. On the transition from the ordinary brickwork to the fan around the door two projecting blocks of sandstone. Above the door a boat-shaped outdoor lamp in Art Deco forms, hanging from four rods from a beam projecting from beneath the cornice; the decorative possibilities of the construction have been fully exploited. On the eastern corner of the upper storey two window panes of the light wall of the stairwell, which runs through the eastern facade with four window panes, of which the rear ones also have lower lights and are provided with a flower box on consoles. All those upper windows are provided with leaded glass with always a decorative strip with red and yellow glass on the right side. The eastern side facade is otherwise provided on the ground floor with small wardrobe and toilet windows and a cross window for the kitchen. At the rear the slightly projecting scullery, which is accentuated with wall pilasters, a projecting small beam and overhanging gutter. High in those side facades the fanlights of the bathroom. The western side facade contains at the front below and above simple vertical windows with leaded glass fanlights; above just past the centre a double window in this form and far at the back a rectangular balcony extension with a narrow window with leaded glass fanlight at the front and a band of three fanlights on the side. In the rear facade the salon has French doors with side and fanlights, the latter again with leaded glass. The projecting side room, which forms a balcony for the upper storey, has French doors with leaded glass fanlights and small, high-placed lights in the side facades. On the upper storey a wide window with side and fanlights; at the balcony French doors with sidelights. Below at the house a connected pergola with bench seat and tiled terrace, a flower box in the middle and on the other side a flat roof as a covered connection to the garage provided with a tent roof.
INTERIOR: The interiors are still in original condition. The bathroom has only been modernised. On the ground floor rooms en suite: sliding doors with small glazing bars and cupboards on either side. In the rooms lists on the walls at the height of the upper door frames, so that on those sturdy edges the collection of plates and dishes could be displayed. All doors – also elsewhere in the dwelling – have lights mounted in frames with leaded glass; some with frosted glass. They are veneered and provided at the bottom with square blocks. Virtually all doors possess the original bakelite handles. In the front room a taut marble fireplace placed at an angle; furthermore throughout the whole house central heating. At the rear salon a timber-lined balcony with bench seat and cupboards; light created by a sidelight and leaded glass fanlights in pink and purple. Kitchen with original furnishings: granite counter with cupboards and with kitchen cabinet with closed doors below and glass doors above. Behind the vestibule on the east side the (stair) hall with wardrobe and toilet next to the entrance. Spacious and abundantly lit staircase with large leaded glass window sections and worked railings. Above a spacious landing hall leading to four rooms and the (modernised) bathroom. Very large attic not converted into small rooms.
VALUATION
The villa is of general historical, architectural-historical and architectural importance
- because of the historical connection with the other building commissions of the prosperous farming family Wassenaar;
- because of the prominent place the building occupies in the oeuvre of architects Gros and Heldoorn;
- because of the carefully executed Interbellum architecture with both externally and internally surprising decorative elements in Expressionist style and Art Deco;
- because of the exceptionally rare degree of integrity of the exterior and especially of the interior.
Nearby in the register
- Pastorie DominicuskerkKerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Kerk, Harlingerstraat 26Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Harlingerstraatweg 6Woonhuisunder 1 mi
- Villa ZonneweeldeWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.