Rijksmonumentenregister · Netherlands
Wester Enzelens
Garrelsweer, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1883
- Address
- Wijmersweg 2, 9918 PA Garrelsweer (Eemsdelta 20)
- Place
- Garrelsweer
- Municipality
- Eemsdelta
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.31354, 6.76999
- Monument number
- 517377
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
DWARSHUISBOERDERIJ met aangebouwde BIJSCHUUR, genaamd `Wester Enzelens'. Deze naam werd in 1983 aan de boerderij gegeven; de boerderij is vernoemd naar de terp gelegen aan de achterzijde van de boerderij die in 1880-1885 werd afgegraven. De boerderij werd in 1883 ontworpen door architect Oeds de Leeuw Wieland uit Loppersum in opdracht van J. Kraak in een Ambachtelijk-Traditionele stijl met Eclectische elementen. In 1947 werden van voorhuis en hals de zesruits vensters vervangen door H-vensters met nieuw glas-in-lood. In 1958 werd de hoofdschuur deels opnieuw opgetrokken en aan de noordzijde voorzien van betonramen. Tevens werden in de bijschuur nieuwe spanten geplaatst. Aan de noordzijde werden in 1972 golfplaten op de hals en de schuur gelegd en werd de bijschuur vernieuwd. Omstreeks 1980 werden in de hoofdschuur en bijschuur nieuwe schuurdeuren geplaatst.
De boerderij is opvallend gelegen aan de linkerzijde van de snelweg van Groningen naar Delfzijl op een ruim stuk grond dat deels is omhaagd en omgracht. Toen in 1957 de snelweg werd aangelegd, werd de Wijmers die voor de boerderij liep gedempt ten gunste van een afrit.
Omschrijving
DWARSHUISBOERDERIJ bestaande uit een DWARSHUIS, HALS, HOOFDSCHUUR en aangebouwde BIJSCHUUR.
Het anderhalf bouwlaag hoge, geheel onderkelderde DWARSHUIS op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rode baksteen op een gepleisterd trasraam met blokmotieven en wordt gedekt door een schilddak waarop zwarte geglazuurde Friese golfpannen; twee gemetselde schoorstenen met kap op de nokken; houten kroonlijst. De gevels worden geleed door getoogde H- vensters met een decoratieve gepleisterde omlijsting.
De entree bevindt zich in de middenrisaliet, omlijst door gepleisterde pilasters met blokmotieven, van de voorgevel (westzijde). De entree bestaat uit twee houten paneeldeuren waarin decoratieve gietijzeren panelen en getoogd bovenlicht; vijf treden hoge natuurstenen stoep; in de linker gevelsteen `J.K. 18', in de rechter `M.H. 83'. Boven de entree is de gevel doorgetrokken; twee openslaande houten deuren waarin glas met halfronde bovenlichten, waarvoor een bloembak met decoratieve gietijzeren rand. Aan weerszijden van de entree twee H-vensters, twee getoogde zaadvensters en in het trasraam twee getoogde keldervensters.
Aan de noordzijde drie H-, drie zaad- en drie keldervensters.
Aan de oostzijde is de hals aangebouwd.
Aan de zuidzijde drie H-, drie zaad- en drie keldervensters.
De HALS op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rode baksteen en wordt gedekt door een zadeldak waarop zwarte Hollandse pannen (aan de noordzijde niet-originele golfplaten); twee gemetselde schoorstenen; houten kroonlijst. De gevels worden geleed door getoogde H-vensters onder een strek.
In de westgevel zowel links als rechts een getoogd H-venster. Aan de noordzijde twee H-vensters. Aan de zuidzijde twee H-vensters en een houten paneeldeur waarin een gietijzeren paneel met getoogd bovenlicht; gemetselde stoep afgedekt met granito.
De HOOFDSCHUUR op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rode baksteen en wordt gedekt door een schilddak met wolfeind waarop zwarte Hollandse pannen (aan de noordzijde niet-originele golfplaten); houten uilebord, makelaars en gootlijst; goot op klossen; muurankers; gemetselde schoorsteen met kap op het dakvlak aan de noordzijde.
Aan de noordzijde in de eerste krimp een houten paneeldeur waarin een gietijzeren paneel met getoogd tweeruits bovenlicht en een getoogd H-venster met tweeruits bovenlicht, alle onder strek. In de tweede krimp aan de voorzijde een getoogd venster onder rollaag; aan de zijkant drie getoogde zesruits vensters onder rollaag en niet-originele betonvensters.
In de achtergevel (oostzijde) twee niet-originele schuurdeuren, centraal een opgeklampte houten schuurdeur onder strek waarboven een gevelsteen waarin gegraveerd `J. Kraak M. Hofstede gebouwd 1983'; drie getoogde vierruits vensters en vijf getoogde tweeruits zaadvensters, alle onder strek.
Aan de zuidzijde een niet-origineel vensters. In de krimp aan de voorzijde een staand zesruits venster onder strek; aan de zijkant acht getoogde vierruits vensters onder rollaag en een houten latwerk voor sier- en leibessen. Aan deze zijde is de bijschuur aangebouwd.
De aangebouwde BIJSCHUUR op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rode baksteen en wordt gedekt door een schilddak met wolfeinden waarop zwarte Hollandse pannen; goot op klossen; houten makelaars en uileborden; twee houten windwijzers; muurankers Aan de westzijde twee getoogde vierruits vensters onder rollaag. Aan de noordzijde een niet-originele schuurdeur en een getoogde opgeklampte houten deur onder strek. Aan de oostzijde vier getoogde vierruits vensters onder rollaag. Aan de zuidzijde een opgeklampte houten deur en vier getoogde vierruits vensters onder rollaag.
In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de decoratieve plafonds van papiermaché, in de rechter voorkamer de marmeren schouw waarboven pilasters, in de hal de tochtdeuren en tegelvloer met diamantkopmotief.
Waardering
Dwarshuisboerderij met aangebouwde bijschuur van algemeen belang vanwege architectuur- en cultuurhistorische waarde:
- als voorbeeld van een dwarshuisboerderij uit 1883 in de provincie Groningen
- vanwege de sobere vormgeving en bijzondere detaillering
- vanwege de redelijke mate van gaafheid van zowel exterieur als delen van het interieur
- als vroeg voorbeeld van het oeuvre van architect Oeds de Leeuw Wieland
- vanwege de zeer beeldbepalende en opvallende ligging langs de snelweg van Groningen naar Delfzijl
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CROSS-HOUSE FARMSTEAD with attached AUXILIARY SHED, named 'Wester Enzelens'. This name was given to the farmstead in 1983; the farmstead is named after the terp situated at the rear of the farmstead which was excavated in 1880-1885. The farmstead was designed in 1883 by architect Oeds de Leeuw Wieland from Loppersum on behalf of J. Kraak in a Crafts-Traditional style with Eclectic elements. In 1947 the six-light windows of the front house and hals were replaced by H-windows with new leaded glass. In 1958 the main barn was partly rebuilt and provided on the north side with concrete frames. Likewise, new roof trusses were placed in the auxiliary shed. On the north side, corrugated sheets were laid on the hals and the shed in 1972 and the auxiliary shed was renewed. Around 1980, new barn doors were placed in the main barn and auxiliary shed.
The farmstead is remarkably sited on the left side of the motorway from Groningen to Delfzijl on a spacious plot of land which is partly hedged and surrounded by a moat. When the motorway was constructed in 1957, the Wijmers which ran in front of the farmstead was filled in in favour of an exit ramp.
Description
CROSS-HOUSE FARMSTEAD consisting of a CROSS-HOUSE, HALS, MAIN BARN and attached AUXILIARY SHED.
The one-and-a-half storey high, entirely cellared CROSS-HOUSE on rectangular plan is constructed in red brick on a rendered ashlar base with block motifs and is covered by a hipped roof with black glazed Frisian corrugated tiles; two mortared chimneys with caps on the ridges; wooden cornice. The facades are articulated by arched H-windows with decorative rendered surrounds.
The entrance is located in the central risalit, framed by rendered pilasters with block motifs, of the front facade (west side). The entrance consists of two wooden panel doors with decorative cast-iron panels and arched fanlight; five-step high natural stone stoop; in the left facade stone 'J.K. 18', in the right 'M.H. 83'. Above the entrance the facade continues; two casement wooden doors with glass with semi-circular fanlights, in front of which a flower box with decorative cast-iron rim. On either side of the entrance two H-windows, two arched seed windows and in the ashlar base two arched cellar windows.
On the north side three H-, three seed and three cellar windows.
The hals is attached on the east side.
On the south side three H-, three seed and three cellar windows.
The HALS on rectangular plan is constructed in red brick and is covered by a gabled roof with black Dutch tiles (on the north side non-original corrugated sheets); two mortared chimneys; wooden cornice. The facades are articulated by arched H-windows under a lintel.
In the west facade both left and right an arched H-window. On the north side two H-windows. On the south side two H-windows and a wooden panel door with a cast-iron panel with arched fanlight; mortared stoop topped with granito.
The MAIN BARN on rectangular plan is constructed in red brick and is covered by a hipped roof with half-hipped end with black Dutch tiles (on the north side non-original corrugated sheets); wooden owl board, corbels and gutter moulding; gutter on brackets; wall anchors; mortared chimney with cap on the roof surface on the north side.
On the north side in the first bay a wooden panel door with a cast-iron panel with arched two-light fanlight and an arched H-window with two-light fanlight, all under a lintel. In the second bay on the front a arched window under a relieving arch; on the side three arched six-light windows under a relieving arch and non-original concrete windows.
In the rear facade (east side) two non-original barn doors, centrally a fixed wooden barn door under a lintel above which a facade stone inscribed 'J. Kraak M. Hofstede built 1883'; three arched four-light windows and five arched two-light seed windows, all under a lintel.
On the south side a non-original window. In the bay on the front an upright six-light window under a lintel; on the side eight arched four-light windows under a relieving arch and a wooden lattice for ornamental and tile kilns. The auxiliary shed is attached on this side.
The attached AUXILIARY SHED on rectangular plan is constructed in red brick and is covered by a hipped roof with half-hipped ends with black Dutch tiles; gutter on brackets; wooden corbels and owl boards; two wooden weathervanes; wall anchors. On the west side two arched four-light windows under a relieving arch. On the north side a non-original barn door and an arched fixed wooden door under a lintel. On the east side four arched four-light windows under a relieving arch. On the south side a fixed wooden door and four arched four-light windows under a relieving arch.
In the INTERIOR are notably: the decorative papier-mâché ceilings, in the right front room the marble chimney breast above which pilasters, in the hall the draught doors and tile floor with diamond-head motif.
Valuation
Cross-house farmstead with attached auxiliary shed of general importance for architectural and cultural-historical value:
- as an example of a cross-house farmstead from 1883 in the province of Groningen
- for its sober design and special detailing
- for the reasonable degree of integrity of both exterior and parts of the interior
- as an early example of the oeuvre of architect Oeds de Leeuw Wieland
- for its very visually distinctive and striking location along the motorway from Groningen to Delfzijl
Nearby in the register
- Verkeersbrug, Stadsweg bij 116Brugunder 1 mi
- Pastorie(F), Kerkepad 2Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Begraafplaats en -onderdelen, Stadsweg bij 31Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Kerk, Stadsweg 31Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.