Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Bolwerk-Zuid 134
Bergen op Zoom, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1928
- Address
- Bolwerk-Zuid 134, 4611 DX Bergen op Zoom
- Place
- Bergen op Zoom
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.49888, 4.28619
- Part of complex
- 517063
- Monument number
- 517064
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "49 Bergen op Zoom" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
De GEREFORMEERDE KERK is gebouwd in Expressionistische stijl in 1928 naar ontwerp van B.T. Boeyinga. Het in Bergen op Zoom gerealiseerde ontwerp is een versoberde versie van de in 1925-1926 uitgevoerde kerk te Haarlem. Er werden voorzieningen getroffen voor de bouw van galerijen, maar deze werden niet verwerkelijkt. In de Tweede Wereldoorlog is het merendeel van de glas-in-loodramen van de kerk verwoest en in de jaren vijftig vervangen door glaspanelen. In de jaren zestig is de kleurstelling van het interieur gewijzigd, door vrijwel alles te witten. De oorspronkelijke leien in maasdekking op het kerkdak zijn in 1974 vervangen door shingles.
Omschrijving.
De kerk heeft een waaiervormige plattegrond en is opgetrokken uit machinale baksteen met horizontale uitspringende sierbanden. Het hoge dakvolume bestaat uit twee zadel- en schilddaken die elkaar kruisen, met in het midden een vierzijdige spits waarop een Expressionistische torenhaan. De naar de hoek van de straat gekeerde gevel is een hoge puntgevel met vlechtingen en een reeks klimmende spleetvensters. Aan weerszijden hiervan bevinden zich twee tweelaagse gebouwen onder plat dak. Aan de achterzijde hiervan bevinden zich de beide uitgangen onder een zware doorlopende latei. Onder de gootlijst is een reeks langwerpige smalle vensters geplaatst. Aan beide zijden volgt hierachter het transept, met kleine smalle vensters waarin deels oorspronkelijk geometrisch glas-in-lood op de begane grond en daar boven als lichtbeuk, vensters als bij de uitgangen. De gevel wordt hier geleed door horizontale banden op de begane grond en verdiepte sleuven boven de vensters, eindigend in sierblokjes tussen de lichtbeukramen. Rechts en links van het transept bevinden zich beide ingangen met vernieuwde paneeldeuren. De ingangen worden geaccentueerd door uitgemetselde blokken met natuursteen afdekking waartussen een houten luifel met de naam: Gereformeerde kerk. Boven de luifel zijn drie langwerpige smalle vensters gezet. Deze eenlaagse entrees komen qua hoogte overeen met de beide aangebouwde lokalen. De achtergevel van de kerk is tenslotte weer een puntgevel. Middenachter is er een tweelaagse uitbouw onder schilddak met stookkelder en aan weerskanten een uitbouw onder plat dak, waaronder een keukenruimte.
Op de viering staat de vierzijdige spitse toren, op een trommel met galmgaten en eenvoudige geometrische decoratie. De beide aanbouwen naast de beide ingangen worden gekenmerkt door de raampartijen. Bij het verenigingslokaal annex vergaderzaal naast de kosterswoning zijn vijf hoge vensters geplaatst met in het vooruitspringende bovendeel een achtruits verdeling. Bij de kerkeraadskamer naast de predikantenwoning met daarachter de catechisatieruimte zijn vier van deze vensters geplaatst. Links, rechts en achter de kerk om loopt een gangenstelsel dat toegang geeft tot de kerkruimte zelf en tot bovengenoemde aangebouwde vertrekken. Bij de ingang aan de Bolwerkzijde is in de gang een gevelsteen geplaatst, d.d. 25 april 1928 met de namen van de bouwmeester B.T. Boeyinga, de aannemer M.J. Scheffelaar en een spreuk van Nehemia 2:20.
De kerkruimte zelf heeft een centraliserende plattegrond met aan drie zijden houten banken. De grote houten kap wordt aan het oog onttrokken door witte plafondplaten met donker geschilderde houten gewelfribben. Alle banken zijn gericht naar het podium waar ruimte is voor een avondmaalstafel, een dooppodium met doopvont en daarachter de hoog oprijzende kansel, waarboven een polygonaal klankbord. Hierop is het niet van rijkswege beschermde orgel, een vervanger voor dat ontworpen door Boeyinga, geplaatst. Vrijwel alle decoratieve elementen zijn in hout uitgevoerd als geometrische ornamenten in de gewelfribben, kolommen en kapitelen, de kansel en het doopvont. Uitspringende horizontale banden, vroeger contrasterend gekleurd, vormen onder de vensters een visuele verbinding van het geheel. Het doopvont is van tropisch hardhout, de doopschaal wordt omvat door een spinnewebmotief. Door de huidige overschilderingen heen zijn de oorspronkelijke Expressionistische abstracte beschilderingen nog zichtbaar. Zowel in de uitgangen als in de kerkruimte zelf is aan elementen als hoog in de wand geplaatste deuren en aanzetten in steen zichtbaar dat de bouw van galerijen tot de mogelijkheden behoorde.
Waardering.
De kerk is van algemeen belang. Het gebouw is van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van de ontwikkeling de gereformeerde religie in een katholieke regio en tevens als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de centraalbouw in het interbellum. Architectuurhistorisch is het gebouw waardevol vanwege de stijl en de plaats in het oeuvre van de architect. De kerk heeft ensemblewaarde als essentieel onderdeel van een groter geheel, dat stedebouwkundig van nationaal belang is. De kerk heeft bijzondere betekenis vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling en uitbreiding van de stad. Het godshuis is belangrijk vanwege de gaafheid van ex- en interieur en in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The REFORMED CHURCH was built in Expressionist style in 1928 to a design by B.T. Boeyinga. The design realized in Bergen op Zoom is a simplified version of the church built in Haarlem in 1925-1926. Provisions were made for the construction of galleries, but these were not realized. During the Second World War, most of the stained-glass windows of the church were destroyed and replaced by glass panels in the 1950s. In the 1960s the colour scheme of the interior was altered by whitewashing virtually everything. The original slates in Maas-style covering on the church roof were replaced by shingles in 1974.
Description.
The church has a fan-shaped floor plan and is built of machine-made brick with horizontal projecting ornamental bands. The high roof volume consists of two gabled roofs and two hipped roofs that intersect, with at the centre a four-sided spire topped by an Expressionist weathervane. The gable facing the street corner is a high pointed gable with brickwork patterns and a series of climbing slit windows. On either side of this are two two-storey buildings with flat roofs. Behind these are both exits under a heavy continuous lintel. Below the gutter line is a series of long narrow windows. On both sides transepts follow behind this, with small narrow windows containing partly original geometric stained glass on the ground floor and above as a light aisle, windows as at the exits. The gable is articulated here by horizontal bands on the ground floor and recessed slots above the windows, ending in ornamental blocks between the light aisle windows. To the right and left of the transept are both entrances with renewed panel doors. The entrances are accentuated by mortared blocks with natural stone capping between which is a wooden canopy with the name: Gereformeerde kerk. Above the canopy are three long narrow windows. These single-storey entries correspond in height to both adjoining rooms. The rear gable of the church is finally a pointed gable. In the middle at the back is a two-storey extension with hipped roof containing a stokehold and on either side an extension with flat roof, including a kitchen space.
At the crossing stands the four-sided spire, on a drum with sound holes and simple geometric decoration. Both extensions beside both entrances are characterized by the window arrangements. At the members' room annex meeting room next to the caretaker's dwelling are five tall windows placed with in the projecting upper section an eight-pane glazing. At the church council chamber next to the minister's dwelling with the catechesis room behind it are four of these windows placed. To the left, right and behind the church runs a corridor system that provides access to the church space itself and to the above-mentioned adjoining rooms. At the entrance on the Bolwerkzijde side is a foundation stone placed in the corridor, dated 25 April 1928 with the names of the master builder B.T. Boeyinga, the contractor M.J. Scheffelaar and a verse from Nehemiah 2:20.
The church space itself has a centralizing floor plan with wooden pews on three sides. The large wooden roof is hidden from view by white ceiling boards with dark-painted wooden vault ribs. All pews are oriented towards the platform where space is provided for a communion table, a baptism platform with baptismal font and behind it the tall rising pulpit, above which a polygonal sounding board. On this is the organ, a replacement for the one designed by Boeyinga, placed; it is not protected by national heritage listing. Virtually all decorative elements are executed in wood as geometric ornaments in the vault ribs, columns and capitals, the pulpit and the baptismal font. Projecting horizontal bands, formerly contrasting in colour, form a visual connection below the windows. The baptismal font is of tropical hardwood, the baptismal basin is encircled by a cobweb motif. Through the present over-painting, the original Expressionist abstract paintings are still visible. Both in the exits and in the church space itself, elements such as doors placed high in the wall and stone abutments show that gallery construction was within the possibilities.
Valuation.
The church is of general importance. The building is of cultural-historical importance as an example of the development of the Reformed religion in a Catholic region and also as an example of the typological development of the central-plan church in the interwar period. From an architectural-historical perspective, the building is valuable because of its style and place in the architect's oeuvre. The church has ensemble value as an essential component of a larger whole, which is of national importance from an urban planning perspective. The church has particular significance because of its siting, linked to the development and expansion of the city. The house of worship is important because of the integrity of exterior and interior and in relation to the structural and visual integrity of the urban surroundings.
Nearby in the register
- Kerk en kerkonderdeel, Bolwerk-Zuid 136Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Drabbestraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Faurestraat 41Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Noordsingel 95Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.