Rijksmonumentenregister · Netherlands
Parochiekerk, Kapelstraat 1
Molenschot, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Parochiekerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1887
- Address
- Kapelstraat 1, 5124 RL Molenschot (Gilze en Rijen 30)
- Place
- Molenschot
- Municipality
- Gilze en Rijen
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.57297, 4.88206
- Part of complex
- 516947
- Monument number
- 516948
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1875 map "Niederlande Und Belgien." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Kapelstraat 1 onderdeel I de kerk Gilze-Rijen (Molenschot)
Inleiding.
De H. ANNAKERK werd in 1887 gebouwd in Neogotische stijl naar ontwerp van architect J.J. van Langelaar. In de Tweede Wereldoorlog raakte de kerk beschadigd, waarna de torenspits negen meter verlaagd werd. Tussen 1953-1958 werden in overeenkomstige stijl zijbeuken aangebouwd.
Omschrijving.
De driebeukige door de verbouwing tot een pseudobasiliek omgevormde kruiskerk is voorzien van een vierkante toren, een schip van drie traveeën, een rechtgesloten transept, een achtkantige dakruiter en een vijfzijdig gesloten koor. De gevels zijn opgetrokken uit machinale baksteen en hebben steunberen met afzaten. Op de zadel- en lessenaardaken liggen leien in maasdekking. De ingang van de kerk is naar de weg gericht op het noorden en bevindt zich in de centraal geplaatste vierkante toren van vier geledingen. Deze uitkragende toren wordt links geflankeerd door een kapel met schilddak en spitsboograampjes en rechts door een polygonaal traptorentje met spits dak. De toren is op de hoeken versterkt met liseenachtige steunberen.
De ingang bevindt zich in een spitsboogportiek met wit stenen hoek, aanzet- en sluitstenen. De eikenhouten vleugeldeuren zijn voorzien van sierbeslag. Het spitsbogige bovenlicht heeft een wit stenen driepastracering met glas-in-loodrozetten. Hierboven een getrapt sierlijstje, waarboven een hoge spitsboogomlijsting die behalve een raam ook twee spitsboognissen met siermetselwerk omrandt. Vervolgens een fries van vier spitsboognissen, waarboven een rand van siermetselwerk en een natuurstenen cordonlijst. Tenslotte volgt de klokke-geleding met aan elke zijde twee spitsbogige galmgaten en een ronde wijzerplaat. Op het vierzijdige tentdak staan smeedijzeren krullen, waaronder een kruis en een weerhaan. De daken van de zijbeuken lopen bijna over in het zadeldak van het schip. Tussen de steunberen bevinden zich drie vakken met elk twee spitsboogvensters. Het rechtgesloten transept is voorzien van een groot en breed spitsboograam. De zijkapellen hebben hooggeplaatste spitsboogvensters, evenals het koor. Het metselwerk wordt verlevendigd door een sierband onder de afgeschuinde dorpels van de ramen en een sierlijst onder de gootrand. Op de viering staat een opengewerkte dakruiter met ingezwenkt achtzijdig torenspitsje, waarop evenals op het koor een siersmeedwerk bekroning is aangebracht. De dakvlakken van schip, transept en koor worden doorbroken door dakkapellen met spitse zadeldakjes met pironnen. Deze dakkapellen worden afgesloten door houten luiken; in de topgevel is een driepas gesneden.
De sacristie aan de achterzijde, op het zuid-westen, heeft een rechthoekige plattegrond met zadeldak. De gevels zijn voorzien van rollagen, siermetselwerk en gekrulde smeedankers. De paneeldeur heeft een bovenlicht met natuursteen tracering. De smalle spitsboogramen zijn voorzien van glas-in-lood. In het midden springt de gevel ter hoogte van de schouw vooruit en wordt bekroond door een achtzijdige gemetselde schoorsteen. Inwendig is de kerk deels uitgevoerd in schoon metselwerk, licht met rode accenten, namelijk bij het koor, en deels gepleisterd, vooral in het schip en bij de ingang. De binnendeuren zijn rijk bewerkt met in de boogtrommels schilderingen van Christus. De lambrizering bestaat uit geglazuurde veelkleurige betegeling, waarnaast wijwaterbakjes van Naamse steen met driepas-afwerking. Het ingangsportaal en de ruimte boven de orgelgalerij hebben een gemetseld ribgewelf met een grote sluitring met luik als sierrozet. Het schip bezit een houten tongewelf met trekstangen. Het gewelf is beschilderd met sterren en bladmotieven. De scheibogen hebben de vorm van een spitsboog op vierkante pijlers. De zijkapellen hebben een kruisribgewelf van metselwerk. In het koor bevinden zich nog blinde spitsbogen als geleding en schalken met loofwerk kapitelen die de opgaande lijn van het bouwwerk accentueren. De kerk heeft een bijzonder rijk interieur.
Daartoe behoren de glas-in-loodramen uit de bouwtijd met scènes uit het leven van Anna en Maria, zoals onder meer de Annunciatie. Deze bevinden zich in de zijkapellen en in het koor. Voorts zijn er de veelkleurige muurschilderingen, deels op linnen gespannen in boogvelden geplaatst, waarop leven en werken van Christus staan afgebeeld. Zeer opvallend is de staalkaart aan tegels waaruit de bevloering bestaat. Zo zijn er mozaïektegels en tegels waarvan er vier een patroon vormen, met vissen, esdoornbladeren en wijnranken. Griffioenen, een eenhoorn, een hert en de symbolen van de Evangelisten vinden er ook een plaats. In het middenpad vallen grote tegelpatronen op tussen neogotische tegels. Bij de betreffende tegeltableaux, zoals St. Joris en de Draak, is de omlijning verdiept aangebracht. Dit geldt ook voor de terracotta- en crèmekleurige tegels met eveneens verdiepte neogotische patronen rondom de preekstoel. Tot de neogotische inventaris behoren een hoogaltaar met goudkleurig ingevulde afbeeldingen en diverse heiligenbeelden van Anna en Maria op sokkels met driepasjes. Gaaf is de preekstoel op hardstenen voetstuk en marmeren zuiltjes en een vijfzijdige eikenhouten kuip. Hierop staan de Bergrede, Christus in de Tempel, de Zending der Apostelen en de Predikende Petrus afgebeeld. De trap naar de preekstoel heeft een smeedijzeren leuning; het rijkbewerkte eikenhouten klankbord met tekstrand. Hierbij staan zes oorspronkelijke kerkbanken met rijk snijwerk. Deze valt te dateren eind negentiende, begin twintigste eeuw. Bijzonder gaaf zijn de eikenhouten biechtstoelen uit dezelfde periode, evenals de eikenhouten orgelgalerij op vier kolommen, voorzien van snijwerk en beelden van musicerende engelen.
Het terrein van de kerk is afgezet door een ijzeren hek met een dubbele pijlpuntenrij; dit hek loopt door aan weerskanten naar de ingang van de kerk. Aan de straatzijde is dit hek versterkt met een deel waarin spiraalkrullen en vierpassen zijn opgenomen.
Waardering.
De kerk is van algemeen belang.
De kerk heeft cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een kleinschalige ontwikkeling van kerkelijke architectuur in een kleine dorpskern. Architectuurhistorisch is het gebouw van belang vanwege de stijl, de plaats in het oeuvre van de architect J.J. van Langelaar, de ornamentiek en het materiaalgebruik. De kerk is van bijzondere betekenis vanwege de situering van het gebouw, verbonden met de ontwikkeling van het gehucht. Bovendien is het van bijzonder belang voor het aanzien van de streek. De kerk is waardevol vanwege de gaafheid van het in- en exterieur en in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Kapelstraat 1 component I the church Gilze-Rijen (Molenschot)
Introduction.
The H. ANNAKERK was built in 1887 in Neogothic style to the design of architect J.J. van Langelaar. During the Second World War the church was damaged, after which the spire was lowered by nine metres. Between 1953-1958 side aisles were added in the corresponding style.
Description.
The three-aisled cruciform church, transformed by the renovation into a pseudo-basilica, is provided with a square tower, a nave of three bays, a straight-closed transept, an octagonal roof turret and a five-sided closed choir. The facades are built of machine-made brick and have buttresses with set-offs. On the gabled and lean-to roofs lie slates in Maas covering. The entrance to the church faces the road on the north and is located in the centrally placed square tower of four stages. This projecting tower is flanked on the left by a chapel with hipped roof and pointed arch windows and on the right by a polygonal staircase turret with pitched roof. The tower is strengthened at the corners with pilaster-like buttresses.
The entrance is in a pointed arch portico with white stone corner, springer and closing stones. The oak-wood doors are provided with decorative metalwork. The pointed arch fanlight has a white stone three-lobed tracery with leaded glass rosettes. Above this a stepped decorative moulding, above which a high pointed arch surround that frames not only a window but also two pointed arch niches with decorative brickwork. Subsequently a frieze of four pointed arch niches, above which a band of decorative brickwork and a natural stone stringcourse. Finally follows the bell stage with on each side two pointed arch sound holes and a round clock face. On the four-sided tent roof stand wrought-iron curls, beneath which a cross and a weathervane. The roofs of the side aisles run almost into the gabled roof of the nave. Between the buttresses are three bays each with two pointed arch windows. The straight-closed transept is provided with a large and wide pointed arch window. The side chapels have high-placed pointed arch windows, as does the choir. The brickwork is enlivened by a decorative band below the chamfered sills of the windows and a decorative moulding below the eaves line. On the crossing stands an open-work roof turret with inserted octagonal spire turret, on which, as on the choir, decorative wrought-iron cresting has been applied. The roof surfaces of the nave, transept and choir are pierced by roof dormers with pointed saddle rooflets with finials. These roof dormers are closed by wooden shutters; in the gable apex a three-lobed opening is cut.
The sacristy at the rear, on the south-west, has a rectangular plan with gabled roof. The facades are provided with stone courses, decorative brickwork and curled wrought-iron anchors. The panel door has a fanlight with natural stone tracery. The narrow pointed arch windows are provided with leaded glass. In the middle the facade projects at the height of the chimney and is crowned by an octagonal brick chimney. Internally the church is partly executed in fair-faced brickwork, light with red accents, namely at the choir, and partly plastered, especially in the nave and at the entrance. The interior doors are richly worked with paintings of Christ in the arch soffits. The wainscoting consists of glazed multi-coloured tiling, alongside which stoup basins of Namur stone with three-lobed finishing. The entrance portico and the space above the organ gallery have a brick-ribbed barrel vault with a large closing ring with shutter as decorative rosette. The nave possesses a wooden barrel vault with tie rods. The vault is painted with stars and leaf motifs. The transverse arches have the form of a pointed arch on square piers. The side chapels have a cross-ribbed vault of brickwork. In the choir there are still blind pointed arches as articulation and corbels with foliated capitals which accentuate the ascending line of the building. The church has a particularly rich interior.
This includes the leaded glass windows from the time of construction with scenes from the life of Anna and Mary, such as among others the Annunciation. These are located in the side chapels and in the choir. Furthermore there are the multi-coloured wall paintings, partly stretched on linen in arch fields, on which the life and works of Christ are depicted. Particularly striking is the steel chart of tiles of which the flooring consists. So there are mosaic tiles and tiles of which four form a pattern, with fish, maple leaves and vine scrolles. Griffins, a unicorn, a stag and the symbols of the Evangelists also find a place. In the centre aisle large tile patterns stand out between Neogothic tiles. At the respective tile tableaux, such as St. George and the Dragon, the surround is set back. This also applies to the terracotta and cream-coloured tiles with similarly recessed Neogothic patterns around the pulpit. The Neogothic furnishings include a high altar with gold-coloured filled-in images and various saint figures of Anna and Mary on plinths with three-lobed finishing. Intact is the pulpit on sandstone pedestal and marble columns and a five-sided oak-wood case. On this the Sermon on the Mount, Christ in the Temple, the Sending of the Apostles and the Preaching Peter are depicted. The staircase to the pulpit has a wrought-iron handrail; the richly worked oak-wood sounding board with text border. Alongside this are six original church benches with rich carving. This can be dated to the late nineteenth, early twentieth century. Particularly intact are the oak-wood confessionals from the same period, as well as the oak-wood organ gallery on four columns, provided with carving and figures of music-making angels.
The church grounds are enclosed by an iron fence with a double row of arrowheads; this fence continues on both sides to the church entrance. On the street side this fence is reinforced with a section in which spiral curls and four-lobed openings are incorporated.
Valuation.
The church is of general interest.
The church has cultural-historical importance as an example of a small-scale development of ecclesiastical architecture in a small village nucleus. Architecturally the building is of importance because of the style, the place in the oeuvre of architect J.J. van Langelaar, the ornamental details and the use of materials. The church is of particular significance because of the siting of the building, connected with the development of the hamlet. Moreover it is of particular importance for the appearance of the region. The church is valuable because of the completeness of the interior and exterior and in relation to the structural and visual integrity of the village surroundings.
Nearby in the register
- Pastorie(F), Kapelstraat 3Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- St. AnnakapelKapelunder 1 mi
- Gedenkteken(D6), Kapelstraat bij 2Gedenktekenunder 1 mi
- Kapel, Kapelstraat bij 2Kapelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.