Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Parkstraat 31 A
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1926
- Address
- Parkstraat 31 A, 6828 JC Arnhem (and others)
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98147, 5.91901
- Monument number
- 516830
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1920 map "Kaart van de zuidelijke Veluwezoom : oostelijk gedeelte (Oosterbeek tot Dieren) / lithogr. J. Smulders" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
KERK van de VERENIGING VAN VRIJZINNIG HERVORMDEN met HEKWERK, gebouwd in 1926 naar ontwerp van H.B. van Broekhuizen, werkzaam op het architectenbureau van G. Feenstra, in de stijl van de Nieuwe Haagse School. Het interieur van de kerk vertoont invloed van de Unity Temple in Oak Park, Illinois, van F.L. Wright uit 1904-1906. De glas-in-loodramen in de zijgevels van de kerk zijn ontworpen door de kunstenaar Cees Kuiler. De glas-in-loodramen in de voorgevel zijn afkomstig uit de voormalige kerk van de Remonstrantse Broederschap, die sinds 1979 gebruik maakt van het kerkgebouw. De kerk is ca. 1960 verbouwd door G. Feenstra, die lid was van de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden. De kerk is noord-zuid georiënteerd en opgenomen in de rooilijn van de noordelijke gevelwand van de Parkstraat, een van de belangrijkste straten in het Spijkerkwartier, een grotendeels in het laatste kwart van de 19de eeuw aangelegde woonwijk, waarvan het zuidelijk deel voornamelijk met herenhuizen is bebouwd.
Het kerkgebouw bezit aan de voorzijde een ondiepe tuin begrensd door een smeedijzeren hek en aan de rechterzijde een smalle achterom. De kerk heeft een zij-ingang die toegang geeft tot een aanbouw uit ca. 1960 en die te bereiken is via een doorgang aan de Kastanjelaan.
Omschrijving
KERK op rechthoekige grondplan bestaat uit een betonskelet met gevels, opgetrokken uit geelbruine baksteen, in Vlaams verband gemetseld. De hoofdruimte van de kerk beslaat twee bouwlagen, terwijl de nevenruimten deels uit twee bouwlagen bestaan. De kerk bezit een plat dak.
De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL heeft een sterke horizontale geleding en bestaat uit in verschillende verbanden gemetselde bakstenen vlakken die naar het midden toe steeds iets naar voren springen. De ingangspartij bevindt zich in het midden en bestond oorspronkelijk uit een open portiek afgesloten door een vlakke betonnen luifel met opschrift in losse koperen letters: "Vrijz. Hervormde Kerk". De luifel rust aan weerszijden op zware uitkragende betonblokken, waaronder zich gemetselde lisenen bevinden met aan weerszijden door een rollaag afgesloten gemetselde vlakken. Dit alles in Vlaams verband. De dubbele deur is modern evenals de trap met bordes. De ingangspartij wordt omlijst door verspringende banden van verticaal gemetselde baksteen. Deze omlijsting beslaat een groot deel van de gevel. Hierboven bevindt zich een brede strook van negen vensteropeningen tussen een doorlopende betonnen latei en onderdorpel en van elkaar gescheiden door betonelementen met aan de bovenzijde licht uitspringende betonnen blokjes, als balkkopjes. Aan weerszijden van de omlijsting bevinden zich smalle laddervormige vensters met zevendelig houten kozijn, waarvan de horizontale roeden iets uitsteken. De vensters zijn voorzien van glas-in-loodramen. Het metselwerk van de voorgevel springt bij de hoeken tweemaal terug en wordt aan de bovenzijde bekroond met siermetselwerk. Aan beide zijden bevinden zich vierkante zinken hemelwaterafvoeren met vergaarbakken van beton, waarin de houten bakgoten die langs de zijgevels lopen, uitmonden. De voorgevel wordt afgesloten door een smalle betonnen daklijst. De ondiepe voortuin wordt begrensd door een smeedijzeren HEKWERK met dubbel draaihek tussen vierkante smeedijzeren hekpijlers.
De LINKER ZIJGEVEL is niet zichtbaar, omdat deze gedeeltelijk tegen het buurpand is gebouwd. Ter plekke van de glas-in-loodramen van de liturgische ruimte springt de buitenmuur echter terug, zodat deze ramen licht kunnen krijgen.
De RECHTER ZIJGEVEL is gedeeltelijk zichtbaar vanuit twee doorgangen aan de Kastanjelaan. Van hieruit ziet men de staanders van het betonskelet van de liturgische ruimte. Zij verdelen de zijgevel in traveeën met ieder twee langwerpige verticale vensters. De gevel springt ter plekke van de vensters terug en wordt afgesloten door een uitstekende houten bakgoot. Rechts hiervan bevindt zich een door een smalle betonnen daklijst afgesloten gedeelte met op de verdieping drie door middel van siermetselwerk gekoppelde vensters, waarachter zich het orgelkoor bevindt. Tegen dit bouwvolume is een éénlaags aanbouw geplaatst, die afgezien van de ingangspartij met houten paneeldeur in kozijn op hardstenen neuten, voor het grootste deel uit ca. 1960 stamt.
Het INTERIEUR is nog voor een belangrijk deel in oorspronkelijke staat. De kerk wordt betreden via het oorspronkelijk niet door een deur afgesloten narthex-achtig portiek, waarvan de wanden uit schoon metselwerk bestaan en de vloer is beklinkerd. Links van de portiekopening bevindt zich een hardstenen gedenksteen met opschrift: "DEZE GEDENKSTEEN/ WERD GEPLAATST/ DOOR J. DE GOEVEN/ 20 NOVEMBER 1926/ UW WOORD/ IS EEN/ LAMP VOOR/ MIJN VOET/ EN EEN LICHT/ OP MIJN PAD". Links en rechts geven dubbele houten paneeldeuren met ruiten, voorzien van horizontale roedenverdeling, toegang tot een vestibule, die via twee dubbele deuren weer toegang geeft tot een voorruimte van het hoofdvolume. Tussen portiek, vestibule en voorruimte bevinden zich borstweringen met horizontale stroken van vijf vensters met glas-in-loodramen. Boven deze ruimten bevindt zich een tribune. De tribune bezit in de buitengevel negen vensters met acht gekleurde, van een figuratieve voorstelling voorziene, glas-in-lood ramen, afkomstig uit de oorspronkelijke Remonstrantse kerk en in 1979 hier geplaatst. Op het negende glas-in-loodraam, dat zich in het midden bevindt, wordt dit feit herdacht d.m.v. een tekst.
De rechthoekige liturgische hoofdruimte beslaat twee bouwlagen en is aan beide zijden voorzien van zijbeukachtige ruimtes van één bouwlaag. In de wanden boven de zijbeuken bevinden zich aan weerszijden zeven hoge smalle vensters met ieder vijf glas-in-loodramen in geometrische stijl. De ramen bevatten abstracte en figuratieve voorstellingen met christelijke symboliek en scènes uit het Oude en Nieuwe Testament. Aan de noordzijde bevindt zich het koor ofwel het liturgisch centrum eveneens één bouwlaag hoog, dat begin jaren zestig voorzien is van een meer naar voren geplaatste achterwand en convex gebogen treden. De oorspronkelijke wandbetimmering van het koor en de zijbeuken in de stijl van de Nieuwe Haagse School is in dezelfde tijd verwijderd en vervangen door resp. schoon metselwerk en schrootjes. Een deel van de betimmering bevindt zich in de ruimte achter het koor tegen de oorspronkelijke achterwand. Boven het koor bevindt zich het orgelkoor, een rechthoekige ruimte met paneeldeur met horizontale roedenverdeling en drie rechthoekige vensters voorzien van gekleurde glas-in-loodramen met geometrische motieven.
Het betonskelet is ook binnen zichtbaar o.a. in de balken die de verschillende ruimten overspannen.
De door de architect ontworpen lampen zijn deels nog aanwezig. Het betreft de aan vier kabels opgehangen lampen van metaal en glas in de hoofdruimte en de plafonnières, bestaand uit een vierkante ijzeren plaat met een peertje in het midden, in de vestibule.
Waardering
KERK van de VERENIGING VAN VRIJZINNIG HERVORMDEN met HEKWERK gebouwd in 1926 door H.B. van Broekhuizen.
- Van architectuurhistorisch belang als een goed, gaaf en zeldzaam voorbeeld van een kerk met betonskelet, in de stijl van de Nieuwe Haagse School, waarin de invloed van F.L. Wright zeer duidelijk aanwezig is. Dit geldt ook voor de glas-in-loodramen van Cees Kuiler in de zijgevels. De kerk heeft architectuurhistorische waarde als onderdeel van het oeuvre van H.B. van Broekhuizen, die in 1929 Arnhemse Buitenschool zou bouwen, opgetrokken in gewapend beton en één van de weinige voorbeelden van de Nieuwe Zakelijkheid in Arnhem.
De kerk bezit architectuurhistorische waarde wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp in exterieur en interieur zoals goede verhoudingen, expressief materiaalgebruik en zorgvuldige detaillering.
- Van cultuurhistorische belang vanwege de bestemming en de verschijningsvorm, welke is verbonden met de religieuze ontwikkeling van Arnhem.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CHURCH of the ASSOCIATION OF LIBERAL REFORMED with RAILING, built in 1926 according to a design by H.B. van Broekhuizen, working at the architectural office of G. Feenstra, in the style of the New Hague School. The interior of the church shows the influence of the Unity Temple in Oak Park, Illinois, by F.L. Wright from 1904-1906. The stained-glass windows in the side gables of the church were designed by the artist Cees Kuiler. The stained-glass windows in the front gable come from the former church of the Remonstrant Brotherhood, which has used the church building since 1979. The church was renovated around 1960 by G. Feenstra, who was a member of the Association of Liberal Reformed. The church is oriented north-south and is incorporated in the building line of the northern facade wall of Parkstraat, one of the main streets in the Spijkerkwartier, a residential district largely laid out in the last quarter of the 19th century, of which the southern part is mainly built with mansions.
The church building has a shallow garden at the front bordered by a wrought-iron railing and on the right side a narrow back passage. The church has a side entrance that provides access to an extension from around 1960 and which can be reached via a passageway at Kastanjelaan.
Description
CHURCH on a rectangular plan consisting of a concrete skeleton with facades, constructed of yellow-brown brickwork, laid in Flemish bond. The main space of the church spans two storeys, while the ancillary spaces partly consist of two storeys. The church has a flat roof.
The symmetrically arranged FRONT FACADE has strong horizontal articulation and consists of brickwork surfaces laid in various bonds that step slightly forward toward the centre. The entrance section is located in the middle and originally consisted of an open porch closed off by a flat concrete canopy with an inscription in loose copper letters: "Vrijz. Hervormde Kerk". The canopy rests on either side on heavy cantilever concrete blocks, beneath which are masonry pilasters with masonry surfaces on either side terminated by a course, all in Flemish bond. The double door is modern as well as the staircase with landing. The entrance section is framed by stepped bands of vertically laid brickwork. This framing covers a large part of the facade. Above this is a broad strip of nine window openings between a continuous concrete lintel and sill and separated from each other by concrete elements with slightly projecting concrete blocks at the top, like beam ends. On either side of the framing are narrow ladder-like windows with seven-part wooden frames, the horizontal glazing bars of which project slightly. The windows are fitted with stained-glass windows. The brickwork of the front facade steps back twice at the corners and is crowned at the top with ornamental brickwork. On both sides there are square zinc rainwater pipes with concrete collection trays, into which the wooden gutters running along the side gables empty. The front facade is finished with a narrow concrete cornice. The shallow front garden is bordered by a wrought-iron RAILING with a double swing gate between square wrought-iron gate posts.
The LEFT SIDE FACADE is not visible because it is partially built against the neighbouring building. However, at the location of the stained-glass windows of the liturgical space, the outer wall steps back slightly, allowing these windows to receive light.
The RIGHT SIDE FACADE is partially visible from two passageways at Kastanjelaan. From here you can see the posts of the concrete skeleton of the liturgical space. They divide the side facade into bays, each with two elongated vertical windows. The facade steps back at the location of the windows and is finished with a projecting wooden gutter. To the right of this is a section closed off by a narrow concrete cornice with on the storey three windows coupled by means of ornamental brickwork, behind which is the organ loft. Against this building volume is a single-storey extension, which, apart from the entrance section with wooden panelled door in frame on hardstone thresholds, dates largely from around 1960.
The INTERIOR is still to a significant extent in its original state. The church is entered via the originally un-doored narthex-like porch, the walls of which consist of fair-faced brickwork and the floor is tiled. To the left of the porch opening is a hardstone memorial stone with inscription: "THIS MEMORIAL STONE / WAS PLACED / BY J. DE GOEVEN / 20 NOVEMBER 1926 / YOUR WORD / IS A / LAMP TO / MY FEET / AND A LIGHT / TO MY PATH". On the left and right, double wooden panelled doors with panes, fitted with horizontal glazing bar divisions, provide access to a vestibule, which via two double doors in turn provides access to an anteroom of the main volume. Between porch, vestibule and anteroom are balustrades with horizontal strips of five windows with stained-glass windows. Above these spaces is a gallery. The gallery has in the outer facade nine windows with eight coloured stained-glass panes featuring figurative representations, originating from the original Remonstrant church and placed here in 1979. On the ninth stained-glass pane, which is located in the centre, this fact is commemorated by means of a text.
The rectangular liturgical main space spans two storeys and is provided on both sides with aisle-like spaces of one storey. In the walls above the aisles are on either side seven high narrow windows, each with five stained-glass panes in geometric style. The panes contain abstract and figurative representations with Christian symbolism and scenes from the Old and New Testament. On the north side is the choir, or the liturgical centre, also one storey high, which in the early nineteen-sixties was provided with a more forward-placed rear wall and convex curved steps. The original wall panelling of the choir and aisles in the style of the New Hague School was removed at the same time and replaced by fair-faced brickwork and scrap wood respectively. Part of the panelling is located in the space behind the choir against the original rear wall. Above the choir is the organ loft, a rectangular space with a panelled door with horizontal glazing bar division and three rectangular windows fitted with coloured stained-glass panes with geometric motifs.
The concrete skeleton is also visible inside, for example in the beams that span the various spaces.
The architect-designed lamps are partly still present. These are the metal and glass lamps suspended from four cables in the main space and the ceiling lights, consisting of a square iron plate with a bulb in the middle, in the vestibule.
Valuation
CHURCH of the ASSOCIATION OF LIBERAL REFORMED with RAILING built in 1926 by H.B. van Broekhuizen.
- Of architectural history importance as a good, intact and rare example of a church with a concrete skeleton, in the style of the New Hague School, in which the influence of F.L. Wright is very clearly present. This also applies to the stained-glass windows by Cees Kuiler in the side gables. The church has architectural history value as part of the oeuvre of H.B. van Broekhuizen, who in 1929 would build Arnhemse Buitenschool, constructed in reinforced concrete and one of the few examples of New Objectivity in Arnhem.
The church possesses architectural history value because of the high aesthetic qualities of the design in exterior and interior such as good proportions, expressive use of materials and careful detailing.
- Of cultural history importance because of its function and appearance, which is connected to the religious development of Arnhem.
Nearby in the register
- Woonhuis, Parkstraat 25Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Parkstraat 38Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Parkstraat 39Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Parkstraat 30Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.