Rijksmonumentenregister · Netherlands
Boerderij(M1), Driessenweg 12
Gelselaar, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1905
- Address
- Driessenweg 12, 7275 AD Gelselaar (Berkelland 25)
- Place
- Gelselaar
- Municipality
- Berkelland
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.16923, 6.52393
- Monument number
- 516434
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 304. Vreden." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
T-BOERDERIJ ('Tuns Hoes'), thans als woonhuis in gebruik, daterend uit 1905 en gebouwd in een ambachtelijk-traditionele trant. Met name in de detaillering van de voorgevel is sprake van invloeden van de neorenaissancestijl. Kenmerkend voor deze stijl zijn de banden siermetselwerk, gepleisterde negblokken en de toepassing van diamantkoppen als detaillering.
De markant gelegen boerderij bevindt zich in de dorpskern, met de linker zijgevel aan de Driessenweg en met het achterhuis aan de Van Bevervoordestraat, ten noordwesten van de Hervormde kerk. De boerderij maakt deel uit van de carré-vormige bebouwing om de kerk waarbij de voorhuizen van de boerderijen aan een, de carré omgevend pad zijn gesitueerd. De dorpskern die zich tot kransesdorp heeft ontwikkeld is omgeven door weilanden en kan als een gaaf bewaard voorbeeld van een esdorp worden aangemerkt.
Omschrijving
De één bouwlaag tellende boerderij met (zaad)zolderverdieping is gebouwd op een T-vormige plattegrond en heeft een dwarsgeplaatst voorhuis onder een met gesmoorde Muldenpannen gedekt schilddak. Het met dezelfde pan gedekte achterhuis bezit een afgewolfd zadeldak. De boerderij is opgetrokken in baksteen (kruisverband) en voorzien van een omlopende gecementeerde plint. De gevels van het voorhuis worden afgesloten door een hoofdgestel bestaande uit een architraaflijstje, en vlak fries en een geprofileerde kroonlijst waarin de goot. De zijgevels van het achterhuis zijn voorzien van mastgoten die de afwatering verzorgen; bij het afgewolfde deel bevindt zich een bakgoot op klossen. In het voorschild en in het linkerzijschild van het voorhuis is een schoorsteen geplaatst. De zandstenen put links van de voorgevel van het voorhuis is (volgens een oude foto uit 1950) verplaatst.
De VOORGEVEL van het voorhuis is naar het zuiden gekeerd. De gevel bestaat uit vier vensterassen en een deuropening. De vensters zijn voorzien van T-schuiframen met enkelruits bovenlicht en bezitten alle luiken met kraalprofielen. De ramen rusten op gecementeerde onderdorpels. Geblokte hoeklisenen, die een gekorniste kroonlijst dragen, omvatten de horizontaal gelede gevel die door drie verblendstenen sierbanden wordt geleed. Deze bestaan uit een gele koppenlaag, gevat tussen twee lagen zwarte strekken. Zij sluiten aan op de bovendorpels van de ramen. Alleen op de begane grond komt halverwege de hoogte van het raam een sierband voor. Begane gronds en in de zolderverdieping komen steense segmentbogen voor met in de groen-zwarte gevelvelden gestileerde crème-kleurige bladranken die ten opzichte van elkaar gespiegeld zijn weergegeven. In de eerste bouwlaag worden de bogen met gepleisterde sluitstenen, uitgevoerd als diamantkoppen, afgesloten; in de verdieping rust op de gepleisterde sluitsteen een kleine kroonlijst. Gepleisterde aanzetstenen boven de kleurbanden, flankeren de bogen. De verdieping heeft corresponderende met de begane grond-indeling vijf kleine enkelruits klapraampjes.
De tweede travee van links bezit een in gewijzigde vorm, vernieuwde deur. Het deurkozijn is geplaatst op een hardstenen dorpel en dito neuten. Boven het met diamantkoppen bezette kalf van de deur, is een enkelruits bovenlicht geplaatst. In de plint bevinden zich geheel links twee kelderdraairaampjes die door een steense strek van verblendsteen worden afgesloten.
De LINKER ZIJGEVEL van het achterhuis bezit geheel links een kleine staldeur van kraalschroten. De deur wordt boven afgesloten door een steense strek. Het muurwerk in de linkerhoek is onderbroken t.g.v. verzakking. Twee kleine in beton uitgevoerde, halfronde tweeruits stalraampjes, voorzien van een onderdorpel, flankeren een getoogde staldeur. De overige muuropeningen van deuren en ramen in deze gevel worden alle door een rollaag afgedekt. In het rechter gedeelte van deze gevel dat aan het voorhuis grenst, bevindt zich een toiletraampje, een enkelruits keukenraam met een als bovenlicht uitgevoerd drieruits klapraam, en luiken. De deur is modern, maar bezit nog een drieruits bovenlicht.
De linker zijgevel van het voorhuis bestaat uit drie vensterassen en is op kleine details afwijkend van de voorgevel. In de plint komen geheel rechts twee identieke kelderlichten voor. Het profiel in de daklijst is ter hoogte van de middenas van de gevel gewijzigd. Het muurwerk onder het linker raam is nieuw ingeboet. Dit raam bezit als enige in de gevel een profiel in het kalf zoals dat voorkomt in het deurkalf van de voorgevel.
De ACHTERGEVEL is symmetrisch van opzet. In het midden van de gevel bevindt zich de dubbele naar achter geplaatste deeldeur (met scharnierend boven- en ondergedeelte). In de deuropening bevindt zich een middeler voorzien van X-teken. De linkerdeur bezit in het bovengedeelte een tweeruits raampje. De deuren worden door een 11/2-steens korfboog met gepleisterde sluit- en aanzetstenen boven afgesloten. In een door een rollaag omsloten ruitvorm is boven de deuren een gevelsteen, met vermelding '1905 / 20 juli', aangebracht. Aan weerszijden van de deeldeuren is een klein halfrond afgesloten gietijzeren zevenruits stalraampje met vorktracering geplaatst. Het is gevat tussen een gecementeerde onderdorpel en een rollaag. Zowel links als rechts bezit de gevel een opgeklampte staldeur met kraalschroten die door een blinde segmentboog overeenkomstig als in het voorhuis, wordt beëindigd. Onder de daklijst bevinden zich twee rozetvensters.
De RECHTER ZIJGEVEL is gelegen aan een pad dat de Van Bevervoordestraat verbindt met de pleinvormige ruimte rond de kerk. De zijgevel van het voorhuis, die bestaat uit twee vensterassen, heeft een detaillering die gelijk is aan de voorgevel en daar is beschreven.
Het achterhuis bezit van links naar rechts: een beluikt T-schuifraam dat door een hanekam is afgesloten. Rechts hiervan drie rechthoekige vensters die trapsgewijs ten opzichte van elkaar lager in de gevel zijn geplaatst. Hiervan bevatten het linker en rechter een tweeruits schuifraam. Het middelste venster betreft een (gewijzigd) tweeruits klapraam rustend op onderdorpeltegels. Geheel rechts in de gevel, bevindt zich een halfrond drieruits stalraampje, omgord door een rollaag.
Het INTERIEUR van het voorhuis bezit diverse oorspronkelijke elementen waaronder van verschillende patronen voorziene wandtegels. De kleine keuken bezit een vloer die is belegd met zg. 'kanneschrot' ('potscheur') en een van een betegelde achterwand voorziene schouw met haardplaat. In de grote keuken is de vloer eveneens belegd met in patroon gelegd 'kanneschrot'; deze keuken bevat verder een betegelde achterwand van de schouw, gehoute wandkasten, twee alkoven en een balkenplafond. Een trap leidt vanuit de grote keuken naar de recent beschoten zolder, waar zich nu slaapkamers bevinden. Op de zolder bevonden zich oorspronkelijk rekken t.b.v. het drogen van bonen. Het achterhuis bestaat uit een drie-beukige schuur die door ankerbalkgebinten in drie vakken is onderverdeeld. De taszolder is met slieten bedekt. De grupstal is aan beide zijden gewijzigd en bij het woonhuis getrokken. Een kleine hal tussen midden- en achterhuis is gerealiseerd door plaatsing van een muur evenwijdig aan de ankerbalken. In de hal bevindt zich een trap naar de zolderverdieping.
Waardering
T-boerderij, gebouwd in 1905 in een ambachtelijk-traditionele trant met in de detaillering invloeden van de neorenaissancestijl.
- Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een bijzonder gaaf bewaarde T-boerderij met waardevolle interieuronderdelen. Het objekt valt op door de estethische kwaliteiten in de karakteristieke hoofdvorm en detaillering van bepaalde gevelelementen.
- Van stedenbouwkundig belang vanwege de karakteristieke en markante ligging als onderdeel van de historisch gegroeide (es)bebouwing van Gelselaar en de positionering van de boerderij ten opzichte van de centraal gelegen kerk (N.H). De boerderij maakt deel uit van de ringvormige bebouwing om de kerk waarbij de voorhuizen van de boerderijen aan het kerkpad zijn gesitueerd. In deze aanleg bezit de boerderij in relatie met de andere boerderijen eveneens ensemblewaarde.
- Van cultuurhistorische waarde als onderdeel van een historische gegroeide esbebouwing in het dorp Gelselaar.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
T-FARMHOUSE ('Tuns Hoes'), now in use as a dwelling house, dating from 1905 and built in a craft-traditional manner. In particular the detailing of the front facade shows influences of the neo-Renaissance style. Characteristic of this style are the bands of decorative brickwork, rendered ashlar blocks and the application of diamond points as detailing.
The prominently located farmhouse is situated in the village centre, with the left side facade on the Driessenweg and with the rear house on the Van Bevervoordestraat, to the north-west of the Reformed church. The farmhouse forms part of the square-shaped built environment around the church whereby the front houses of the farmhouses are situated on a path surrounding the square. The village centre, which has developed into a granary village, is surrounded by meadows and can be regarded as a well-preserved example of an esdorp.
Description
The one-storey farmhouse with (seed) attic storey is built on a T-shaped plan and has a transversely placed front house under a hipped roof covered with muted Mulden tiles. The rear house, covered with the same tile, has a half-hipped gabled roof. The farmhouse is constructed in brickwork (cross bond) and provided with a continuous cemented plinth. The facades of the front house are finished with a main cornice consisting of an architrave moulding, a flat frieze and a profiled cornice into which the gutter is set. The side facades of the rear house are provided with gutters which provide drainage; at the half-hipped section there is a gutter on brackets. In the front slope and in the left side slope of the front house a chimney is placed. The sandstone well to the left of the front facade of the front house has been (according to an old photograph from 1950) relocated.
The FRONT FACADE of the front house faces south. The facade consists of four window bays and a door opening. The windows are provided with T-sash windows with single-light fanlights and all have shutters with bead mouldings. The frames rest on cemented sills. Rusticated corner pilasters, which carry a corniced cornice, encompass the horizontally articulated facade which is articulated by three bands of facing brick detailing. These consist of a yellow brick course, set between two courses of black stretchers. They align with the head of the window frames. On the ground storey only, at mid-height of the window is a decorative band. On the ground storey and in the attic storey stone segmental arches occur with in the green-black facade fields stylised cream-coloured leaf scrolls which are shown mirrored in relation to each other. In the first storey the arches are finished with rendered keystones, executed as diamond points; in the storey above the rendered keystone a small cornice is placed. Rendered setting stones above the colour bands flank the arches. The storey has, corresponding to the ground storey arrangement, five small single-light casement windows.
The second bay from the left has a door in modified form, renewed. The door frame is placed on a hardstone sill and likewise reveals. Above the door calf fitted with diamond points, a single-light fanlight is placed. In the plinth at the far left are two basement casement windows which are finished by a stone course of facing brick.
The LEFT SIDE FACADE of the rear house has a small stable door with bead-carved design at the far left. The door is finished above by a stone course. The masonry in the left corner is interrupted due to settlement. Two small, semi-circular two-light stable windows executed in concrete, provided with a sill, flank an arched stable door. All other wall openings of doors and windows in this facade are covered by a roll-moulding. In the right section of this facade that adjoins the front house, there is a toilet window, a single-light kitchen window with a three-light casement window executed as a fanlight, and shutters. The door is modern, but still has a three-light fanlight.
The left side facade of the front house consists of three window bays and is in small details different from the front facade. In the plinth at the far right are two identical basement lights. The profile in the roof-line is modified at the height of the middle bay of the facade. The masonry under the left window has been newly repointed. This window has, alone in the facade, a profile in the calf as occurs in the door calf of the front facade.
The REAR FACADE is symmetrical in design. In the centre of the facade is the double rear-placed split door (with hinged upper and lower section). In the door opening is a mullion provided with an X-mark. The left door has a two-light window in the upper section. The doors are finished above by a 1½-brick curved arch with rendered keystones and setting stones. In a diamond shape enclosed by a roll-moulding, above the doors a facade stone, with the inscription '1905 / 20 July', is placed. On either side of the split doors is a small semi-circular enclosed cast-iron seven-light stable window with fork tracery placed. It is set between a cemented sill and a roll-moulding. Both left and right the facade has a clamped stable door with bead-carved design which is finished by a blind segmental arch in the same manner as in the front house. Below the roof-line are two rose windows.
The RIGHT SIDE FACADE is located on a path connecting the Van Bevervoordestraat with the square-shaped space around the church. The side facade of the front house, which consists of two window bays, has detailing identical to the front facade and described there.
The rear house has from left to right: a shuttered T-sash window finished by a decorative roof tile. To the right of this three rectangular windows which are arranged in a stepped manner in relation to each other lower in the facade. Of these the left and right contain a two-light sash window. The middle window is a (modified) two-light casement window resting on sill tiles. At the far right of the facade is a semi-circular three-light stable window, encircled by a roll-moulding.
The INTERIOR of the front house possesses various original elements including wall tiles provided with different patterns. The small kitchen has a floor laid with so-called 'kanneschrot' ('potsherd') and a fireplace furnished with a tiled back and fire plate. In the large kitchen the floor is likewise laid with patterned 'kanneschrot'; this kitchen further contains a tiled back of the fireplace, timber wall cabinets, two alcoves and a beam ceiling. A staircase leads from the large kitchen to the recently plastered attic, where there are now bedrooms. Originally on the attic were racks for drying beans. The rear house consists of a three-aisle barn which is subdivided into three bays by anchor beam frames. The hay loft is covered with laths. The cattle stall has been modified on both sides and drawn up to the dwelling house. A small hall between middle and rear house has been created by the placement of a wall parallel to the anchor beams. In the hall is a staircase to the attic storey.
Valuation
T-farmhouse, built in 1905 in a craft-traditional manner with in the detailing influences of the neo-Renaissance style.
- Of architectural-historical value as a good example of a particularly well-preserved T-farmhouse with valuable interior components. The object stands out for its aesthetic qualities in the characteristic main form and detailing of certain facade elements.
- Of urban planning significance because of the characteristic and prominent location as part of the historically developed (es) built environment of Gelselaar and the positioning of the farmhouse in relation to the centrally located church (N.H). The farmhouse forms part of the ring-shaped built environment around the church whereby the front houses of the farmhouses are situated on the church path. In this layout the farmhouse also has ensemble value in relation to the other farmhouses.
- Of cultural-historical value as part of a historically developed esbuilding in the village of Gelselaar.
Nearby in the register
- Boerderij(M1), Dorpsstraat 27Boerderijunder 1 mi
- Boerderij(M1), Dorpsstraat 16Boerderijunder 1 mi
- Schuur(M), Slaapdijk 2Boerderijunder 1 mi
- NIJHOFBoerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.