Rijksmonumentenregister · Netherlands
Boerderij(M1), Dorpsstraat 16
Gelselaar, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1850 - 1900
- Address
- Dorpsstraat 16, 7275 AC Gelselaar (Berkelland 25)
- Place
- Gelselaar
- Municipality
- Berkelland
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.16806, 6.52578
- Monument number
- 516433
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUtrecht University LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1843 map "Netherlands, Belgium." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
BOERDERIJ met aangebouwde schuren, waarschijnlijk gebouwd in de tweede helft 19de eeuw. De driekapsboerderij is ten zuidoosten van de dorpskern van Gelselaar aan de Dorpsstraat gelegen die vanuit Geesteren als toegangsweg naar de dorpskern leidt. Op het erf staan nog een houten schuur, garage en stal, die niet onder de rijksbescherming vallen.
Omschrijving
De BOERDERIJ heeft een samengestelde plattegrond. De boerderij met voor- en achterhuis is van het type T-boerderij, waarbij aan de linkerzijde twee schuren zijn aangebouwd, die evenals het achterhuis bestaan uit een afgewolfd schilddak en in delen zijn belegd met riet of voorzien van varianten van o.a. gesmoorde en rode (oud) Hollandse pan. De gevels zijn in baksteen opgetrokken (kruisverband), waarbij de achtergevels van de schuren naar de weg zijn gekeerd. De hier en in de zijgevels voorkomende typen stalraampjes, getoogd en gedeeld, rustend op uitgemetselde lekdorpel en boven voorzien van een rollaag, zijn alle in beton uitgevoerd. Op de nokas van het voorhuis bevindt zich aan beide zijden een schoorsteen, in het voorschild zijn twee dakkapellen (met houten wangstukken) elk met aangekapt zadeldak, aangebracht. Het dak van het achterhuis bestaat uit een wolfseind met een door een gevelteken bekroond uilebord en is deels met riet en gesmoorde Muldenpannen gedekt. De afwatering van hemelwater wordt door een (niet oorspronkelijke) goot verzorgd, tussen de aangrenzende kappen zijn zakgoten aangebracht. De achtergevels van de aangekapte schuren bevatten alle gesneden windveren. Onderaan de gevels een omlopende gecementeerde plint.
De VOORGEVEL van het voorhuis dat van een met gesmoorde verbeterde Hollands pan belegd schilddak is voorzien, bezit vijf vensterassen waarvan de deuropening door een venster en een als stolpraam uitgevoerd kelderlicht van de rechterhoek wordt gescheiden. De beluikte vensters met 2x3-ruits ramen met gewijzigde, roede-indeling, vormen het standaardtype in het voorhuis. De vensters rusten op gecementeerde lekdorpels en worden ontlast door 11/2-steens strekken. De opgeklampte deur bezit een houten dorpel en het kozijn dat een gedeeld bovenlicht bevat, rust op cementstenen neuten. De gevel wordt boven afgesloten door de regelmatige plaatsing van staaf-muurankers en een uitgemetselde koppenlaag.
De twee dakkapellen zijn voorzien van een stolpraam met gedeelde ruiten. De geveltop van de dakkapellen zijn beschoten en worden door windveren afgesloten.
Van de twee vensters in de LINKERZIJGEVEL is het linker uitgevoerd als stolpraam met tweeruits bovenlicht. In het dakschild is een deel van het dak door kunststof platen gedekt. In de RECHTERZIJGEVEL van het voorhuis zijn twee identieke ramen (boven een kelderlicht) als beschreven in de voorgevel, geplaatst. De ACHTERGEVEL van het voorhuis dat aan de rechterzijde niet wordt ingesloten door aangrenzende schuren, bezit één vensteras met een raam van het standaardtype.
De RECHTER ZIJGEVEL van het achterhuis bevat een keuken en aangrenzende moderne melkkamer onder een plat dak dat in het dakschild is gestoken. Van links naar rechts gezien komt een opgeklampte deur met twee ruiten voor, een (modern) enkelruits raam. De melkkamer bezit een enkelruits steekraam met daaronder een ventilatierooster en rechts daarvan (moderne) dubbele deuren met enkele ruiten. De zijgevel van het achterhuis bezit vervolgens twee, betonvensters en twee door een rollaag eveneens halfrond afgesloten staldeurtjes.
De ACHTERGEVEL bezit dubbele deeldeuren (onderschoer) en middeler met X-teken. In de plint zijn in de neggen natuurstenen schampstenen opgenomen. Beide deeldeuren zijn voorzien van tweemaal drie ruiten, waarvan de bovenste drie door een halfboogvorm worden afgesloten en gezamenlijk een segmentboog vormen. Een korfboog met 11/2-steens strek waarin zich gepleisterde sluit- en aanzetstenen met initialen en jaartal bevinden sluit de deuren boven af. De sluitsteen vermeldt: 'EB/JB/JB/1882' en de aanzetstenen links en rechts resp: 'JB' en 'HmB'. In de rechter deeldeur is een kleine draaideur opgenomen. Ter weerszijden van de deuren bevindt zich een gietijzeren rondboogvenster met door roeden verdeelde dubbele lancetramen. De vensters bevatten een gecementeerde lekdorpel en worden door gepleisterde blokken omgeven: één als sluitsteen in de halfsteense korfboog en twee aan weerszijden in de neggen. In het linker gedeelte van de gevel komt een door vier gepleisterde blokken omgeven en halfrond afgesloten opgeklampte staldeur voor, terwijl in het rechter gedeelte er zich twee deuren bevinden. De linkse sluitsteen vermeldt: 'GJB/1882'. Hiertussen is een betonvenster van het standaardtype geplaatst. De gevel wordt door een sierlijst bestaande uit een dubbele rij muizetanden onder de dakrand beëindigd. Tegen de LINKER ZIJGEVEL is een schuur gebouwd. Evenwijdig aan de achtergevel van het woonhuis en aangrenzend het schilddak van het achterhuis, is een tussenlid voorzien van een klein zadeldak, geplaatst.
De AANGRENZENDE SCHUREN worden vanuit de voorgevel linksom als één massa beschreven. De middelste van de drie schuren wordt door een geknikt schilddak met gesmoorde Muldenpannen gedekt. De ten opzichte van het woonhuis naar achter geplaatste VOORGEVEL bevat een opgeklampte deur geflankeerd door twee 3x(1+2) ramen, waarvan het bovenlicht als valraam is uitgevoerd. Ramen en deur worden door een doorlopende strek ontlast. Op de zolderverdieping bevindt zich een zesruits raam onder een strek. De meest linkse schuur ligt, gezien vanuit de voorgevel van het woonhuis hiermee gelijk en wordt door rode Hollandse verbeterde pan gedekt, terwijl het linkerdakvlak is belegd met gesmoorde gegolfde Friese pan. De VOORGEVEL bevat dubbele deeldeuren met ruiten die eveneens voorkomen in de achtergevel van het achterhuis en aldaar zijn beschreven. Links van de door een korfboog afgesloten deuropening een betonnen stalraampje van het standaardtype. In het rechter gedeelte van de gevel is een identiek 3x(1+2)-ruits raam geplaatst als hiervoor beschreven. Een kleine opgeklampte staldeur, ontlast door een rollaag, is geheel rechts geplaatst. In het wolfseind is een hoge schoorsteen gesitueerd. De LINKERZIJGEVEL bezit vijf identieke opgeklampte tweedelige staldeuren onder een rollaag, waartussen in totaal vier betonnen stalraampjes van het standaardtype. De symmetrisch ingedeelde ACHTERGEVEL van de linker schuur heeft dubbele deeldeuren die in het verlengde liggen van die in de voorgevel. De deuropening wordt afgesloten door een 11/2-steens korfboog, voorzien van gepleisterde sluit- en aanzetstenen. De sluitsteen vermeldt het jaar '1930'. Aan weerszijden is een klein venster waarin dubbele lancetramen, zoals dat ook in de achtergevel van het achterhuis voorkomt. In de hoeken van de gevel bevinden zich twee betonnen stalraampjes van het standaardtype.
De ACHTERGEVEL van de middelste schuur, met gewijzigd muurwerk, bevat een door een korfboog (met 11/2-steens strek) afgesloten deuropening met twee opgeklampte deuren. Links hiervan bevinden zich twee betonnen stalraampjes van het standaardtype. Op de zolderverdieping is een luik met opgeklampte dubbele deuren opgenomen, rustend op een uitgemetselde lekdorpel en afgesloten door een getoogde rollaag.
In het INTERIEUR zijn enkele onderdelen nog in oorspronkelijke staat aanwezig. In de bijkeuken bevinden zich de paneeldeuren met drie ruiten en de houten schouw. De grote keuken bezit twee alkoven, paneeldeuren en portlandvloer. Onder het schrotenplafond bevinden zich de balken evenals in de zg. 'mooie kamer'.
Het achterhuis telt vier gebintvakken en heeft een wijziging ondergaan middels een moderne toegevoegde muur. De middelste schuur is in gebruik als koeiestal en bevat bovendien het voerhok voor varkens, waarbij kookplaats en schouw nog aanwezig zijn.
De linkerschuur, eveneens van het hallehuistype, met hooizolder telt vier ankerbalkgebinten. Aan weerszijde van de deel bevinden zich ligstallen voor jongvee.
Waardering
BOERDERIJ uit tweede helft van de 19de eeuw.
- Van architectuurhistorische belang als goed voorbeeld van de funktionele en typologische ontwikkeling van het voor deze streek weinig voorkomende meerkap-type.
- Van stedenbouwkundig belang als onderdeel van de historisch gegroeide dorpskern van Gelselaar en speelt daarin door de situering aan de belangrijke toegangsweg naar de dorpskern een grote beeldbepalende rol. De boerderij bezit in samenhang met de aan de overzijde van de Dorpsstraat gelegen boerderij, ook van het meerkap-type, een ensemblewaarde. De boerderij neemt een belangrijke plaats in in de, nog in hoge mate het oorspronkelijke agrarische karakter weerspiegelende, bebouwing van Gelselaar.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege zijn bijzondere verschijningsvorm, die is verbondenmet een agrarische ontwikkeling. De boerderij geeft een goed beeld van het agrarische leven en het agrarische bedrijf in de Achterhoek in de periode 1850-1940.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
FARMHOUSE with adjoining barns, probably built in the second half of the 19th century. The three-bay farmhouse is situated to the southeast of the village centre of Gelselaar on the Dorpsstraat, which leads from Geesteren as the access road to the village centre. On the farmyard there are still a wooden barn, garage and stable, which are not under national monument protection.
Description
The FARMHOUSE has a composite floor plan. The farmhouse with front and rear house is of the T-farmhouse type, with two barns adjoining on the left side, which like the rear house have an arched hipped roof and are partly covered with thatch or provided with variants of, among others, dark-glazed and red (old) Dutch tile. The gables are constructed in brick (English bond), with the rear gables of the barns facing the road. The types of stable windows occurring here and in the side gables, arched and divided, resting on mortared drip edge and above provided with a roll moulding, are all executed in concrete. On the roof ridge of the front house there is a chimney on both sides, and in the front roof slope two roof dormers (with wooden cheeks) each with an attached gabled roof have been installed. The roof of the rear house consists of a half-hipped roof with an owl-board crowned by a gable sign and is partly covered with thatch and dark-glazed Mulde tiles. The drainage of rainwater is provided by a (not original) gutter, valley gutters have been installed between the adjoining roof slopes. The rear gables of the adjoining barns all contain cut wind braces. At the foot of the gables an encircling cemented plinth.
The FRONT GABLE of the front house, which has a hipped roof covered with dark-glazed improved Dutch tile, has five window bays, of which the door opening is separated by a window and a cellar light executed as a pivot window from the right corner. The shuttered windows with 2x3-pane frames with modified glazing bar division form the standard type in the front house. The windows rest on cemented drip edge and are relieved by 1½-brick stretches. The clamped door has a wooden threshold and the frame, which contains a divided fanlight, rests on cement stone jowls. The gable is closed above by the regular placement of rod wall anchors and a mortared brick course.
The two roof dormers are provided with a pivot window with divided panes. The gable tops of the roof dormers are boarded and are closed off by wind braces.
Of the two windows in the LEFT SIDE GABLE, the left one is executed as a pivot window with two-pane fanlight. In the roof slope part of the roof is covered with plastic plates. In the RIGHT SIDE GABLE of the front house two identical frames (above a cellar light) as described in the front gable are placed. The REAR GABLE of the front house, which on the right side is not enclosed by adjoining barns, has one window bay with a frame of the standard type.
The RIGHT SIDE GABLE of the rear house contains a kitchen and adjoining modern milking room under a flat roof set into the roof slope. From left to right as seen there is a clamped door with two panes, a (modern) single-pane frame. The milking room has a single-pane casement window with below it a ventilation grille and to the right of it (modern) double doors with single panes. The side gable of the rear house then has two concrete windows and two stable door panes likewise closed off above by a roll moulding with a semicircular shape.
The REAR GABLE has double divided doors (lower rail) and mullion with X-sign. In the plinth natural stone corner stones are incorporated in the angles. Both divided doors are provided with two rows of three panes, of which the upper three are closed off by a semi-arch shape and together form a segment arch. A segmental arch with 1½-brick stretch in which mortared closing and setting stones with initials and year are located closes the doors above. The closing stone states: 'EB/JB/JB/1882' and the setting stones left and right respectively: 'JB' and 'HmB'. In the right divided door a small swing door is incorporated. On either side of the doors there is a cast iron semicircular window with double lancet panes divided by glazing bars. The windows contain a cemented drip edge and are surrounded by mortared blocks: one as closing stone in the half-brick segmental arch and two on either side in the angles. In the left part of the gable there is a clamped stable door surrounded by four mortared blocks and closed off semicircularly, while in the right part there are two doors. The left closing stone states: 'GJB/1882'. Between these a concrete window of the standard type is placed. The gable is terminated by a moulded string consisting of a double row of brick dentils under the eave. A barn is built against the LEFT SIDE GABLE. Parallel to the rear gable of the dwelling house and adjoining the hipped roof of the rear house, an intermediate section with a small gabled roof is provided.
The ADJOINING BARNS are described from the front gable turning left as one mass. The middle of the three barns is covered by a bent hipped roof with dark-glazed Mulde tiles. The FRONT GABLE, positioned behind in relation to the dwelling house, contains a clamped door flanked by two 3x(1+2) frames, of which the fanlight is executed as a pivot window. Frames and door are relieved by a continuous stretch. On the loft storey there is a six-pane window under a stretch. The leftmost barn is, as seen from the front gable of the dwelling house, aligned with this and is covered with red Dutch improved tile, while the left roof slope is covered with dark-glazed corrugated Frisian tile. The FRONT GABLE contains double divided doors with panes which also occur in the rear gable of the rear house and are described there. To the left of the door opening closed off by a segmental arch a concrete stable window of the standard type. In the right part of the gable an identical 3x(1+2)-pane frame as previously described is placed. A small clamped stable door, relieved by a roll moulding, is placed at the far right. In the half-hipped roof a tall chimney is situated. The LEFT SIDE GABLE has five identical clamped two-part stable doors under a roll moulding, between which in total four concrete stable windows of the standard type are placed. The symmetrically arranged REAR GABLE of the left barn has double divided doors which are in line with those in the front gable. The door opening is closed off by a 1½-brick segmental arch, provided with mortared closing and setting stones. The closing stone states the year '1930'. On either side is a small window with double lancet panes, as also occurs in the rear gable of the rear house. In the corners of the gable there are two concrete stable windows of the standard type.
The REAR GABLE of the middle barn, with altered brickwork, contains a door opening closed off by a segmental arch (with 1½-brick stretch) with two clamped doors. To the left of this there are two concrete stable windows of the standard type. On the loft storey a hatch with clamped double doors is incorporated, resting on a mortared drip edge and closed off by an arched roll moulding.
In the INTERIOR some components are still in original condition. In the scullery there are panelled doors with three panes and the wooden hood. The large kitchen has two alcoves, panelled doors and Portland floor. Under the groined ceiling the beams are located, as well as in the so-called 'best room'.
The rear house has four timber frames and has undergone modification through a modern added wall. The middle barn is used as a cattle shed and also contains the pig fodder room, where a cooking place and hood are still present.
The left barn, also of the hall-house type, with hay loft has four anchor beam frames. On either side of the passage there are lying stalls for young cattle.
Assessment
FARMHOUSE from the second half of the 19th century.
- Of architectural historical importance as a good example of the functional and typological development of the multi-bay type, which occurs rarely in this region.
- Of urban planning importance as part of the historically developed village centre of Gelselaar and plays a major role in it through its location on the important access road to the village centre. The farmhouse, in conjunction with the farmhouse located on the opposite side of the Dorpsstraat, also of the multi-bay type, has ensemble value. The farmhouse occupies an important place in the buildings of Gelselaar, which still largely reflect the original agricultural character.
- Of cultural historical value because of its particular appearance, which is connected with agricultural development. The farmhouse provides a good picture of agricultural life and agricultural enterprise in the Achterhoek in the period 1850-1940.
Nearby in the register
- Boerderij(M1), Dorpsstraat 27Boerderijunder 1 mi
- Boerderij(M1), Driessenweg 12Boerderijunder 1 mi
- Schuur(M), Slaapdijk 2Boerderijunder 1 mi
- NIJHOFBoerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.