Rijksmonumentenregister · Netherlands
It Tsiispakhús
Wommels, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Opslag
- Function
- Pakhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1905
- Address
- Ald Hiem 2, 8731 BR Wommels (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Wommels
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.10812, 5.58617
- Part of complex
- 516330
- Monument number
- 516332
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1892 map "Ontwerp tot afsluiting der Zuiderzee over Wieringen met gedeeltelijke indijking binnen die afsluiting" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het langgerekte PAKHUIS voor de opslag van kaas (tegenwoordig museum) en oorspronkelijk behorend bij het woonhuis van de kaashandelaar, werd in opdracht van kaashandelaar Leendert Feitsma gebouwd in 1905, vermoedelijk door de dorpstimmerman Durk Wijma. Het is opgetrokken in een functionele, Ambachtelijk-traditionele bouwstijl. De in een baksteen ingekerfde initialen S.A.Z 1905 doen vermoeden dat S.A. Zandstra de eerste steen heeft gelegd.
De bouw van een dergelijk pakhuis werd noodzakelijk door de toenemende productie van kaas in de zuivelfabrieken. De kazen konden niet langer in het huis van de kaashandelaren worden opgeslagen om te rijpen, waardoor dezen zich genoodzaakt zagen zelfstandige pakhuizen te bouwen. De architectuur van deze pakhuizen week niet af van de gebruikelijke; de inrichting, isolatie- en ventilatie-mogelijkheden wel.
Het pakhuis ligt aan de vaartzijde enigszins teruggerooid ten opzichte van het naastgelegen, eveneens van rijkswege beschermde woonhuis (Terp 35), terwijl aan de wegzijde het (niet van rijkswege beschermde) oostelijke pakhuis en het grote pakhuis op dezelfde rooilijn liggen. Beide pakhuizen zijn van elkaar gescheiden door een (nu gedeeltelijk volgebouwd) steegje.
Het pakhuis is gebouwd op de plaats van een vroegere opvaart en de daaraan gelegen kamerwoningen, die in 1901 werden gesloopt. In 1930 is de houten vloer van de begane grond vervangen door een betonvloer door dorpstimmerman Taeke Hogendorp.
Het pand is tot in de jaren '60 gebruikt als kaaspakhuis, daarna als opslagruimte voor een vervoersmaatschappij. Het pand is in 1985 verkocht, gerestaureerd (waarbij de gevel is gegritstraald) en ingericht als museum.
Het INTERIEUR is niet meer oorspronkelijk en valt derhalve buiten de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
Het kaaspakhuis heeft een rechthoekige plattegrond met een oppervlak van 6 x 18 m. Het is opgetrokken in twee bouwlagen uit gele baksteen, verlevendigd met rode, strengpersbaksteen als neggeblokken en strekbogen of rollagen, respectievelijk in de voor- en zijgevel boven de licht- en deuropeningen. Het metselwerk in staand verband is afgevoegd met een dagstreep. Het pand wordt gedekt door een zadeldak tussen topgevels; de dakschilden zijn belegd met gesmoorde, gegolfde Friese pannen, waarbij in het zuidelijk dakschild in roodbruine, gegolfde Friese pannen het woord KAASHANDEL is aangebracht.
De voorgevel is symmetrisch ingedeeld: de middenas bestaat uit (boven elkaar geplaatst): de toegangsdeur, een deur op de verdieping en een halfrond gebogen gietijzeren raam in de zolderverdieping. De deuren hebben aan weerszijden een getoogd H-venster met diefijzers in boven en onderramen. De houten deur- en raamkozijnen zijn gebiljoend en de deurpanelen hebben een diagonale beplanking.
De topgevel heeft een gemetselde waterlijst, die rust op een gemetselde bloklijst van rode strengpersbaksteen.
In de zuidelijke zijgevel zijn op regelmatige afstand acht lichtopeningen aangebracht in de eerste en twee bouwlaag. De houten kozijnen zijn gebiljoend en de ramen hebben diefijzers, met uitzondering van de twee meest westelijke vensters op de verdieping met een vierruits roedenverdeling.
De achtergevel is identiek aan de voorgevel ingedeeld: de middenas bestaat uit (boven elkaar geplaatst): een dubbele deur; een deur op de verdieping en een halfrond gebogen gietijzeren raam in de zolderverdieping. In twee kopse bakstenen, imitatie neggeblok, aan de rechterzijde van de dubbele deur zijn in baksteen de opschriften gekerfd: S.A.Z. 1905. De deuren hebben aan weerszijden een getoogd H-venster met diefijzers in boven en onderramen. De houten deur- en raamkozijnen zijn gebiljoend en de deurpanelen hebben een diagonale beplanking.
In de noordgevel zitten op regelmatige afstand van elkaar en voor zover niet oversneden door aanbouwen, 10 gietijzeren, getoogde negenruits venster, waarvan het bovenste gedeelte kantelbaar is.
Waardering
Het kaaspakhuis (tegenwoordig museum) gebouwd in 1905 in opdracht van Leendert Feitsma, kaashandelaar, vermoedelijk door de dorpstimmerman Durk Wijma, in een functionele, Ambachtelijk-traditionele architectuur, is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling, namelijk de bloei van de kaashandel in het begin van de 20ste eeuw als gevolg van de opkomst van de zuivelfabrieken;
- als voorbeeld van de traditionele, ambachtelijke pakhuisarchitectuur;
- vanwege de bijzondere situering, verbonden met een ontwikkeling in het dorp Wommels, namelijk de kaashandel;
- als essentieel object deel uitmakend van een historisch gegroeid complex;
- vanwege de historisch-ruimtelijke relatie van het pakhuis met land- en waterwegen, in het bijzonder door de ligging bij de loskade;
- vanwege de redelijke mate van herkenbaarheid van het exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The elongated WAREHOUSE for the storage of cheese (nowadays a museum) and originally belonging to the dwelling house of the cheese merchant, was built on the commission of cheese merchant Leendert Feitsma in 1905, presumably by the village carpenter Durk Wijma. It is constructed in a functional, Craft-traditional building style. The initials S.A.Z 1905 carved into a brick suggest that S.A. Zandstra laid the foundation stone.
The construction of such a warehouse became necessary due to increasing cheese production in the dairy factories. The cheeses could no longer be stored in the houses of the cheese merchants to mature, which forced them to build independent warehouses. The architecture of these warehouses did not differ from the usual; the interior fittings, insulation and ventilation possibilities did.
The warehouse is situated on the waterfront side somewhat set back in relation to the adjacent, also nationally protected dwelling house (Terp 35), while on the street side the (not nationally protected) eastern warehouse and the large warehouse are on the same building line. Both warehouses are separated from each other by an (now partially built-up) alley.
The warehouse was built on the site of a former loading quay and the adjoining tenement rooms, which were demolished in 1901. In 1930 the wooden floor of the ground floor was replaced by a concrete floor by village carpenter Taeke Hogendorp.
The building was used as a cheese warehouse until the 1960s, thereafter as storage space for a transport company. The building was sold in 1985, restored (whereby the facade was grit-blasted) and converted into a museum.
The INTERIOR is no longer original and therefore falls outside national protection.
Description
The cheese warehouse has a rectangular floor plan with an area of 6 x 18 m. It is constructed in two storeys of yellow brick, enlivened with red, stiff-mud brick as rowlock courses and arch rings or roll courses, respectively in the front and side facade above the light and door openings. The masonry in stretcher bond is struck with a weathered joint. The building is covered by a gabled roof between stepped gables; the roof tiles are laid with dampened, corrugated Frisian tiles, whereby in the southern roof tile the word KAASHANDEL is rendered in reddish-brown, corrugated Frisian tiles.
The front facade is symmetrically arranged: the central axis consists of (placed one above the other): the entrance door, a door on the upper floor and a semi-circular curved cast iron window on the attic storey. The doors have an arched H-window on both sides with theft bars in upper and lower frames. The wooden door and window frames are moulded and the door panels have diagonal boarding.
The stepped gable has a masonry drip moulding, which rests on a masonry block course of red stiff-mud brick.
In the southern side facade, eight light openings are arranged at regular intervals in the first and second storey. The wooden frames are moulded and the windows have theft bars, with the exception of the two westernmost windows on the upper floor with a four-pane glazing bar division.
The rear facade is identically arranged to the front facade: the central axis consists of (placed one above the other): a double door; a door on the upper floor and a semi-circular curved cast iron window on the attic storey. In two header bricks, imitation rowlock course, on the right side of the double door are carved inscriptions in brick: S.A.Z. 1905. The doors have an arched H-window on both sides with theft bars in upper and lower frames. The wooden door and window frames are moulded and the door panels have diagonal boarding.
In the north facade, at regular intervals and insofar as not intersected by extensions, are 10 cast iron, arched nine-pane windows, of which the upper part is tilting.
Valuation
The cheese warehouse (nowadays a museum) built in 1905 on the commission of Leendert Feitsma, cheese merchant, presumably by the village carpenter Durk Wijma, in a functional, Craft-traditional architecture, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of a socio-economic development, namely the flourishing of the cheese trade at the beginning of the 20th century as a result of the rise of the dairy factories;
- as an example of traditional, craft warehouse architecture;
- because of its particular location, connected with a development in the village of Wommels, namely the cheese trade;
- as an essential object forming part of a historically developed complex;
- because of the historical-spatial relationship of the warehouse with land and waterways, in particular through its location at the landing stage;
- because of the reasonable degree of recognisability of the exterior.
Nearby in the register
- Woonhuis, Terp 35Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Keatsebaen 10Woonhuisunder 1 mi
- WilhelminaboomErfscheidingunder 1 mi
- Kerk, Terp 19Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.