Rijksmonumentenregister · Netherlands
Haskerazathe
Jelsum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Akkerbouwboerderij
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Haskedyk 2, 9057 LB Jelsum (Leeuwarden 21)
- Place
- Jelsum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.22775, 5.78324
- Part of complex
- 515441
- Monument number
- 515442
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1630 map "Frisia Occidentalis." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De fraaie BOERDERIJ, genaamd Haskerazathe, wordt in het Register van nieuwe, veranderde of gesloopte gebouwen in de Kadastrale Gemeente Hijum (Gemeentearchief Leeuwarden) vermeld in mei 1893 met de mededeling "afbreken en herbouw boerderij door Boyen Wassenaar". Volgens mededeling van de bewoners zou alleen het voorhuis van de voormalige boerderij zijn afgebroken en herbouwd. Daarvoor pleit het feit dat de achtergevel van de schuur karakteristiek is voor het akkerbouwbedrijf (gemengd bedrijf met als hoofdtak akkerbouw). De achtergevel heeft namelijk niet de voor een veeteeltbedrijf zo karakteristieke inspringing ten behoeve van de toegang naar de deel (skuor-reed). Bovendien betekende de vestiging van B. Wassenaar de omschakeling naar een melkveebedrijf. Door bepleistering zijn de gevels van het schuurgedeelte aan het oog onttrokken. Indien de bepleistering als aanwijzing mag worden opgevat voor de aanwezigheid van ouder muurwerk dan is inderdaad een groot gedeelte van de oude boerderij blijven staan. Daarop wijzen ook de kadastrale kaarten vóór en na de bouw: op nagenoeg dezelfde plaats als de huidige boerderij staat in 1832 een kop-hals-romp boerderij getekend. Inpandig is van een dergelijke samenstelling geen overduidelijke bevestiging te vinden. De kapitale boerderij heeft een voorhuis met de allure van een stadsvilla en is grotendeels omgracht. De ontwerper en de aannemer van de boerderij, die onder Eclectische architectuur met Neo-Renaissance elementen werd ontworpen, zijn niet bekend. De interieuronderdelen zijn stilistisch beïnvloed door de Art Nouveau. Boyen Arjens Wassenaar had zich in 1891 vanuit St. Annaparochie op een kop-hals-romp boerderij ten zuiden van Jelsum gevestigd. Drie gebroeders Wassenaar, waaronder Boyen hadden in de jaren 1889-1900 elk voor zichzelf, maar in elkaars nabijheid een kapitale boerderij gesticht. De twee andere boerderijen zijn respectievelijk de te Leeuwarden aan de Mr. P.J. Troelstraweg 193 gelegen boerderij en de eveneens beschermde boerderij Vijverzathe te Jelsum aan de Langhústerdyk 1 (Vijverzathe). Een tuinaanleg is niet herkenbaar; in de voortuin staan enkele solitairen.
De loopstal op het perceel komt niet in aanmerking voor de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
De boerderij bestaat uit een woonhuis, een tussenlid of hals en een schuur.
Het woonhuis heeft een complexe plattegrond en lijkt te zijn samengesteld uit verschillende bouwvolumes van hoofdzakelijk één bouwlaag, die corresponderen met de functionele indeling van het woonhuis. Het woonhuis is opgetrokken in bruine bakstenen op een gemetselde plint en verlevendigd met gepleisterde banden langs de wissel- en bovendorpel. Op de wisseldorpel versiering met diamantkoppen. Onder de dakvoet een gevellijst, verdeeld in panelen, die corresponderen met de raamopeningen met diamantkoppen in het midden. De H-vensters zijn onder een getoogde streklaag met sluit- en aanzetstenen. De schilden van het samengestelde dak zijn belegd met Lucas IJs-brandpannen. De noordgevel is drieledig met van links naar rechts de keuken met twee H-vensters; een voorportaal; een hoekkamer thans woonkeuken met aan de noordgevel één en aan de westgevel twee H-vensters. Aan deze zijde een dubbele koekoek voor de provisiekelderramen. Het voorportaal is als een zelfstandig element gedetailleerd: het heeft een hoekkolom met aan beide zijden rondbogen. Op het ingezwenkte, steile schilddak een zinken bekroning. De deur heeft gefacetteerd glas, boven- en zijlichten. Op de noordelijke dakschilden twee dakkapellen. De westgevel is tweeledig: het linker gedeelte heeft één bouwlaag, het rechter gedeelte twee bouwlagen met een serre, waarop een balkon met een houten balustrade. Op de verdieping een dubbele balkondeur met zij- en bovenlichten. In het linkergedeelte van het dak een houten dakkapel met ingezwenkte, zinken dakbedekking. De zuidgevel is tweeledig: het linker gedeelte heeft twee bouwlagen met een serre, waarop een balkon met een houten balustrade; het rechter gedeelte heeft één bouwlaag. De bovenlichten van de serre hebben gekleurd glas-in-lood. Op de verdieping een dubbele balkondeur met zij- en bovenlichten. In het rechter gedeelte twee H-venster en in het dakschild een houten dakkapel. Het tussenlid of de hals heeft een afgeknot dak met matgeglazuurde verbeterde Hollandse pannen. Aan de noordzijde een ingang met gietijzeren roosters in de deurpanelen. Het bovenlicht heeft een getoogde streklaag. De schuur heeft een rechthoekige grondslag met een schilddak gedekt met riet, golfplaten op het dakschild aan de zuidzijde en zwarte keramische pannen op het dakschild aan de westzijde. De noordgevel is opgetrokken in bruine bakstenen en heeft 23 getoogde ijzeren stalramen. De achtergevel is gepleisterd en heeft imitatievoegen. Van links naar rechts bevinden zich in de gevel dubbele inrijdeuren, acht getoogde, ijzeren stalramen en een staldeur met bovenlichten onder een getoogde, imitatie-streklaag met diamantkoppen en siermetselwerk in het trommelveld. De zuidgevel is gepleisterd en heeft imitatievoegen en getoogde ramen. De westgevel is gepleisterd en heeft imitatievoegen en enkele ramen.
De indeling van het INTERIEUR van het woonhuis is gaaf en bevat onder meer de volgende waardevolle interieuronderdelen: in de kamers gestucadoorde plafonds met eikenbladmotief en in de gang met in zweepslag gestileerde, bloemen gesigneerd S-M; paneeldeuren met omlijstingen, marmeren haarden en versierde dubbele hardgebakken vloertegels in de gangen en een fraaie trap in de hal.
Waardering
De boerderij Haskerazathe uit 1893 is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling, namelijk van de overgang van akkerbouw naar veeteelt binnen deze gemeente in de periode 1875-1900,
- als bijzondere expressie van de welstand van de veehouders in deze periode,
- vanwege de redelijke mate van betekenis door de esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege de zeer hoge mate van architectonische gaafheid van het interieur,
- vanwege de hoge mate van gaafheid van de ornamentiek van het woonhuisinterieur,
- vanwege de ligging nabij twee boerderijen van verwanten en nabij de stad Leeuwarden, die voor de bedrijfsvoering van groot economisch belang was,
- vanwege de redelijke mate van gaafheid van het exterieur,
- vanwege de bijzondere betekenis van het object voor het aanzien van het dorp en de landschappelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The handsome FARMHOUSE, called Haskerazathe, is mentioned in the Register of new, altered or demolished buildings in the Cadastral Municipality of Hijum (Municipal Archives Leeuwarden) in May 1893 with the notice "demolish and rebuild farmhouse by Boyen Wassenaar". According to information from the residents, only the front house of the former farmhouse was demolished and rebuilt. This is supported by the fact that the rear gable of the barn is characteristic of the arable farming business (mixed business with arable farming as the main branch). Namely, the rear gable does not have the inset characteristic of a livestock farming business for access to the threshing floor (skuor-reed). Moreover, the establishment of B. Wassenaar meant a shift to dairy farming. Through rendering, the gables of the barn section have been concealed from view. If the rendering is to be interpreted as an indication of the presence of older masonry, then indeed a large part of the old farmhouse has remained standing. This is also suggested by the cadastral maps before and after the construction: at approximately the same location as the current farmhouse, a head-neck-body farmhouse is drawn in 1832. Internally, no clear confirmation of such a composition can be found. The substantial farmhouse has a front house with the character of a town villa and is largely surrounded by a moat. The designer and contractor of the farmhouse, which was designed under Eclectic architecture with Neo-Renaissance elements, are unknown. The interior components are stylistically influenced by Art Nouveau. Boyen Arjens Wassenaar settled in 1891 from St. Annaparochie on a head-neck-body farmhouse south of Jelsum. Three Wassenaar brothers, including Boyen, each established a substantial farmhouse for themselves, but in close proximity to each other, in the years 1889-1900. The two other farmhouses are respectively the farmhouse located in Leeuwarden at Mr. P.J. Troelstraweg 193 and the likewise protected farmhouse Vijverzathe in Jelsum at Langhústerdyk 1 (Vijverzathe). A garden layout is not recognizable; several specimen trees stand in the front garden.
The milking shed on the plot is not eligible for national protection.
Description
The farmhouse consists of a dwelling house, a middle section or neck and a barn.
The dwelling house has a complex floor plan and appears to be composed of different building volumes of mainly one storey, which correspond with the functional layout of the dwelling house. The dwelling house is constructed in brown brickwork on a masonry plinth and enlivened with rendered bands along the intermediate beam and upper beam. On the intermediate beam decoration with diamond heads. Below the eaves a gable list, divided into panels, which correspond with the window openings with diamond heads in the centre. The H-windows are under a segmental course with locking and setting stones. The roofslopes are covered with Lucas Ijs-fired bricks. The north gable is threefold with from left to right the kitchen with two H-windows; an entrance vestibule; a corner room now kitchenette with one H-window on the north gable and two H-windows on the west gable. On this side a double cuckoo for the provision cellar windows. The entrance vestibule is detailed as an independent element: it has a corner column with round arches on both sides. On the drawn-in, steep hipped roof a zinc coping. The door has faceted glass, fanlights and sidelights. On the northern roof slopes two roof dormers. The west gable is twofold: the left section has one storey, the right section has two storeys with a conservatory, on which a balcony with a wooden balustrade. On the upper floor a double balcony door with sidelights and fanlight. In the left section of the roof a wooden roof dormer with drawn-in, zinc roof covering. The south gable is twofold: the left section has two storeys with a conservatory, on which a balcony with a wooden balustrade; the right section has one storey. The fanlights of the conservatory have coloured leaded glass. On the upper floor a double balcony door with sidelights and fanlight. In the right section two H-windows and in the roof slope a wooden roof dormer. The middle section or neck has a truncated roof with matt-glazed improved Dutch tiles. On the north side an entrance with cast-iron grilles in the door panels. The fanlight has a segmental course. The barn has a rectangular ground plan with a hipped roof covered with thatch, corrugated iron on the roof slope on the south side and black ceramic tiles on the roof slope on the west side. The north gable is constructed in brown brickwork and has 23 segmental iron stable windows. The rear gable is rendered and has imitation joints. From left to right, the gable contains double entrance doors, eight segmental iron stable windows and a stable door with fanlights under a segmental, imitation course with diamond heads and decorative brickwork in the drum field. The south gable is rendered and has imitation joints and segmental windows. The west gable is rendered and has imitation joints and several windows.
The layout of the INTERIOR of the dwelling house is intact and contains among others the following valuable interior components: in the rooms stuccoed ceilings with oak leaf motif and in the hallway with stylized flowers in whip-lash, signed S-M; panelled doors with surrounds, marble fireplaces and decorated double fired floor tiles in the hallways and a fine staircase in the hall.
Valuation
The farmhouse Haskerazathe from 1893 is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of a socio-economic development, namely the transition from arable farming to livestock farming within this municipality in the period 1875-1900,
- as a particular expression of the prosperity of the livestock farmers in this period,
- for the reasonable degree of significance through the aesthetic quality of the design,
- for the very high degree of architectural integrity of the interior,
- for the high degree of integrity of the ornamentation of the residential interior,
- for the location near two farmhouses of relatives and near the city of Leeuwarden, which was of great economic importance for the operation of the business,
- for the reasonable degree of integrity of the exterior,
- for the particular significance of the object for the appearance of the village and the surrounding landscape.
Nearby in the register
- HaskerazatheBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- VijverzatheBoerderijunder 1 mi
- VijverzatheTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Veehouderij, Mr. P.J. Troelstraweg 193Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.