Rijksmonumentenregister · Netherlands
Vijverzathe
Jelsum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Veehouderij
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1890
- Address
- Langhústerdyk 1, 9057 RJ Jelsum (Leeuwarden 21)
- Place
- Jelsum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.23056, 5.77902
- Part of complex
- 515438
- Monument number
- 515439
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De fraai in een wandeltuin gelegen kapitale BOERDERIJ uit 1890, in Eclectische stijl met uitbundige Neo-Renaissance ornamenten, is gesticht door de echtelieden Jan Arjens Wassenaar en Antje Beerts Bos. Jan Arjens Wassenaar, landbouwer en veefokker, vestigde zich vanuit St. Annaparochie in 1890 in Jelsum. Zijn bedrijf was beroemd vanwege het Friese Stamboekrundvee. Drie gebroeders Wassenaar hebben in de jaren 1889-1900 elk voor zichzelf, maar in elkaars nabijheid een kapitale boerderij gesticht. De twee andere boerderijen zijn respectievelijk de te Leeuwarden aan de Mr. P.J. Troelstraweg 193 gelegen boerderij en de eveneens beschermde boerderij Haskerazathe te Jelsum aan de Haskedyk 2. De eerstgenoemde boerderij wordt toegeschreven aan de Leeuwarder architect H.H. Kramer (1850-1934). Deze architect, die mede door zijn uitbundige Neo-renaissancestijl rond de eeuwwisseling zeer in trek was bij de gegoede burgerij, zou evengoed verantwoordelijk kunnen zijn geweest voor het ontwerp van Vijverzathe.
Het bedrijfsgedeelte van de boerderij heeft aan de achterzijde de karakteristiek van een veeteelt bedrijf, namelijk teruggerooide mendeuren naar de deel. De boerderij is vermoedelijke enige malen verbouwd. De serre aan de zuidzijde is vermoedelijk een uitbreiding; mogelijk is in de dertiger jaren het bedrijfsgedeelte gemoderniseerd: het plafond is gemetseld in holle bakstenen en in de dakschilden zijn panelen aangebracht met bouwglas van het merk VERA-LUX, type R-24 uit Leerdam. De aanbouw aan de noordzijde van de hals is voor de bescherming van ondergeschikt belang. Recentelijk zijn bij het herstel van de kap de ventilatiekisten op de nok verwijderd.
Omschrijving
De boerderij bestaat uit een blokvormig voorhuis en een schuurgedeelte, gescheiden door een kort tussenlid. Het woonhuis heeft globaal een vierkante plattegrond met twee afgesnoten hoeken; het bedrijfsgedeelte heeft een rechthoekige plattegrond. De gevels zijn opgetrokken in bruine bakstenen: de voorgevel op een borstwering van natuursteen, de zijgevels met een gepleisterde plint.
De gevels zijn verlevendigd door kunststenen speklagen en worden afgesloten door een gevellijst met tandlijst. Het afgeknotte dak is belegd met keramische daktegels en op drie hoeken is een schoorsteen met dekbord. De voorgevel van de boerderij, aan de westzijde, is symmetrisch ingedeeld: in het midden de entree met een viertreeds stoep, een inpandig portiek met gepleisterde wanden en gecanneleerde pilasters, een deuromlijsting met kuif. Op de risalerende muurdammen diamantpanelen en consoles waarop een balkon rust. Het balkon heeft een ijzeren balustrade. De gemetselde erker boven de entree heeft gepleisterde wangen, gecanneleerde pilasters met ionische kapitelen; dubbele balkondeuren met omlijsting. Op de gevellijst een opzetstuk in kunststeen met voluten, timpaan en obelisk; op het middenvlak een ovalen omlijsting met het opschrift ANNO 1890. Aan weerszijden van het opzetstuk een obelisk. Aan weerszijden van de entree een getoogd tweelichtvenster, gepaard door een kroonlijst; de penant tussen beide H-vensters is een gecanneleerde halfzuil. De beide afgesnoten hoeken hebben een getoogd H-venster onder een kroonlijst. Op de dakvoet een houten dakkapel met aan weerszijden een fragment van de sneeuwhekken, voluten en een gebogen fronton met schelpmotief. Op het fronton een obelisk en daarnaast twee bollen.
De noordgevel van het woonhuis heeft drie getoogde H-vensters onder een kroonlijst. Tussen de twee rechter ramen is de gedenksteen ingemetseld met het opschrift: Dit gebouw is gesticht door Jan Arjens Wassenaar en Antje Beerts Bos in het jaar 1890. Onder de twee linker ramen twee provisiekelderramen met diefijzers onder een rollaag en koekoek. Aan de zuidgevel is een serre toegevoegd op een bakstenen voet met een houten stijl en regelwerk en onder een zinken aankapping. De bovenlichten hebben gekleurd glas-in-lood. In de zuidgevel twee getoogde H-vensters onder een streklaag. In de oostgevel van het woonhuis, globaal tussen de bovenste speklagen een getoogd tweelichtvenster met gekleurd glas-in-lood, onder een rollaag. De hals heeft aan de zuidzijde een dienstingang met viertreeds stoep. De gevels van de schuur zijn gemetseld in bruine bakstenen onder een schilddak. Het dak is gedekt met riet, met uitzondering van het westelijke dakschild waarop verbeterde Hollandse pannen en enkele regels aan de onderzijde van de dakschilden: aan de noordzijde gesmoorde Friese golfpannen, aan de oost- en zuidzijde keramische daktegels. Aan de schuur aan de zuidzijde zijn muurtjes gemetseld met doorgangen, die de begrenzing markeren van het stalgedeelte. In de zijgevel twaalf rondboog stalramen met een gevorkte, ijzeren tracering, onder een rollaag. In de oostgevel van links naar rechts: een staldeur onder korfboog met rollaag, twee rondboogvensters met gevorkte tracering, een staldeur, een rondboogvenster met gevorkte tracering, de teruggerooide mendeuren. In de noordgevel zes rondboogvensters met gevorkte tracering, en een zijdeur. In de westgevel de dubbele deuren van het inpandige koetshuis; de middenpanelen hebben gietijzeren roosters met een kopje in het midden.
Het INTERIEUR van de boerderij is structureel oorspronkelijk en in de detaillering nagenoeg gaaf.
Het bedrijfsgedeelte van de boerderij heeft een Hollandse stal en de 56 koeboxen zijn van beton en stalen balken met I-profiel, gemerkt "HWR NP 18 Germany". De binnenmuren zijn gestucadoord en beschilderd in de kleuren rood en wit. Het plafond is gemetseld en in de dakschilden zijn panelen aangebracht met VERA-LUX bouwglas. Het schuurgedeelte heeft een traditionele gebintconstructie. Het interieur van het woonhuis is structureel en in de detaillering nagenoeg ongewijzigd. Kamers zijn aan weerszijden van de middengang gesitueerd, waarop haaks een dwarsgang met dienstingang. De gang is met terrazzowerk, waarin een meandermotief is verwerkt, bevloerd en gelambriseerd; de dwarsgang is eenvoudiger uitgevoerd. De entree heeft een bovenlicht met een gebrandschilderde voorstelling met een gezicht op de kerk van Jelsum; het balkenplafond rust op consoles. Naar de achtergang is een deur met een geëtste voorstelling van een jachttrofee. Het interieur bezit waardevolle interieuronderdelen, waaronder: de noordelijke kamer-en-suite met een gestucadoord en geschilderd plafond met symbolische voorstellingen met instrumenten (muziek), kunstschildersuitrusting (schilderkunst), boek (literatuur) en een buste (filosofie?), verder een marmeren schouw en gebogen vensterbanken; naar de suite schuifdeuren en eveneens een stucplafond met geschilderde druiventrossen op de hoeken. De kamer aan de andere zijde van de gang heeft een houten wandbetimmering met kooflijst en een marmeren schouw. Een van de kamers is ingericht als badkamer met gedeeltelijk een contemporaine inrichting.
Waardering
De boerderij Vijverzathe is van algemeen cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling, namelijk van de welstand van de veehouders in de huidige gemeente Leeuwarderadeel,
- als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling, in het bijzonder van het stalgedeelte dat ingericht was voor het fokken van topvee,
- vanwege de hoge mate van betekenis door de esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege de hoge mate van belang van de ornamentiek van het woonhuis zowel van het exterieur als het interieur,
- vanwege de ligging nabij twee boerderijen van verwanten en nabij de stad Leeuwarden, die voor de bedrijfsvoering van groot economisch belang was,
- vanwege de zeer hoge mate van architectonische gaafheid van het interieur,
- vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur,
- vanwege de hoogwaardige kwaliteit van de boerderij en de bijbehorende tuinaanleg,
- vanwege de bijzondere betekenis van het object voor het aanzien van het dorp en de landschappelijke omgeving,
- vanwege de hoge mate van zeldzaamheid op provinciale schaal.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The splendid farmhouse VIJVERZATHE from 1890, located in a walking garden, in Eclectic style with exuberant Neo-Renaissance ornaments, was founded by the married couple Jan Arjens Wassenaar and Antje Beerts Bos. Jan Arjens Wassenaar, farmer and cattle breeder, settled in Jelsum in 1890 from St. Annaparochie. His enterprise was renowned for Frisian Studbook cattle. Three Wassenaar brothers each established, for themselves but in each other's vicinity, a substantial farmhouse in the years 1889-1900. The two other farmhouses are respectively the farmhouse located in Leeuwarden at Mr. P.J. Troelstraweg 193 and the equally protected farmhouse Haskerazathe in Jelsum at Haskedyk 2. The first-mentioned farmhouse is attributed to the Leeuwarden architect H.H. Kramer (1850-1934). This architect, who through his exuberant Neo-Renaissance style around the turn of the century was much in demand among the well-to-do bourgeoisie, could equally well have been responsible for the design of Vijverzathe.
The business section of the farmhouse has on the rear side the characteristic feature of a livestock operation, namely recessed driveway doors to the barn. The farmhouse is presumed to have been rebuilt several times. The conservatory on the south side is presumably an extension; possibly in the 1930s the business section was modernised: the ceiling is laid with hollow bricks and in the roof panels are fitted with VERA-LUX building glass, type R-24 from Leerdam. The extension on the north side of the neck is of secondary importance for the protection. Recently, during roof repairs, the ventilation boxes on the ridge were removed.
Description
The farmhouse consists of a block-shaped main house and a barn section, separated by a short connecting section. The dwelling house has a roughly square floor plan with two cut-off corners; the business section has a rectangular floor plan. The facades are built in brown bricks: the front facade on a stone plinth, the side facades with a rendered plinth.
The facades are enlivened by ashlar courses in stone and are finished with a cornice with dentil moulding. The hipped roof is covered with ceramic roof tiles and on three corners is a chimney with cap board. The front facade of the farmhouse, on the west side, is symmetrically arranged: in the middle the entrance with a four-step step, an internal porch with rendered walls and fluted pilasters, a door frame with canopy. On the projecting wall sections diamond panels and consoles on which a balcony rests. The balcony has an iron balustrade. The rendered bay window above the entrance has rendered sides, fluted pilasters with Ionic capitals; double glazed doors with frame. On the cornice a stone ornament with volutes, pediment and obelisk; on the central section an oval frame with the inscription ANNO 1890. On either side of the ornament an obelisk. On either side of the entrance an arched two-light window, paired by a cornice; the pendant between both H-windows is a fluted half-column. The two cut-off corners have an arched H-window under a cornice. At the roof edge a wooden dormer with on either side a fragment of the snow guards, volutes and a curved pediment with shell motif. On the pediment an obelisk and next to it two spheres.
The north facade of the dwelling house has three arched H-windows under a cornice. Between the two right windows the memorial stone is set in with the inscription: This building was founded by Jan Arjens Wassenaar and Antje Beerts Bos in the year 1890. Below the two left windows two provision cellar windows with antitheft bars under a roll moulding and ventilation grate. On the south side a conservatory is added on a brick base with timber framing and crosswork and under a zinc coping. The fanlights have coloured leaded glass. In the south facade two arched H-windows under a stretcher course. In the east facade of the dwelling house, roughly between the upper ashlar courses an arched two-light window with coloured leaded glass, under a roll moulding. The neck has on the south side a service entrance with four-step step. The facades of the barn are built in brown bricks under a hipped roof. The roof is thatched, with the exception of the western roof slope which has improved Dutch tiles and some rows at the bottom of the roof slopes: on the north side stifled Frisian pantiles, on the east and south sides ceramic roof tiles. On the barn on the south side are walls built with passages, which mark the boundary of the stable section. In the side facade twelve round-arch stable windows with forked iron tracery, under a roll moulding. In the east facade from left to right: a stable door under basket arch with roll moulding, two round-arch windows with forked tracery, a stable door, a round-arch window with forked tracery, the recessed driveway doors. In the north facade six round-arch windows with forked tracery, and a side door. In the west facade the double doors of the internal coach house; the centre panels have cast iron grilles with a head in the middle.
The INTERIOR of the farmhouse is structurally original and in detailing nearly intact.
The business section of the farmhouse has a Dutch-style stable and the 56 cow boxes are of concrete and steel beams with I-profile, marked "HWR NP 18 Germany". The interior walls are rendered and painted in red and white colours. The ceiling is laid in brick and in the roof panels are fitted with VERA-LUX building glass. The barn section has a traditional timber-frame roof truss structure. The interior of the dwelling house is structurally and in detailing nearly unchanged. Rooms are situated on either side of the central corridor, onto which at right angles a cross corridor with service entrance runs. The corridor is floored and wainscoted with terrazzo work, in which a meander motif is worked; the cross corridor is more simply executed. The entrance has a fanlight with a stained glass representation depicting a view of the church of Jelsum; the beam ceiling rests on consoles. Towards the rear corridor is a door with an etched representation of a hunting trophy. The interior possesses valuable interior components, including: the northern suite of rooms with a rendered and painted ceiling with symbolic representations with instruments (music), artist's equipment (painting), book (literature) and a bust (philosophy?), further a marble fireplace and curved window seats; to the suite sliding doors and also a stucco ceiling with painted grape clusters at the corners. The room on the other side of the corridor has wooden wall panelling with cornice and a marble fireplace. One of the rooms is fitted as a bathroom with partly contemporary fittings.
Valuation
The farmhouse Vijverzathe is of general cultural-historical and architectural-historical value:
- as a particular expression of a socio-economic development, namely of the prosperity of cattle breeders in the current municipality of Leeuwarderadeel,
- as a particular expression of a typological development, in particular of the stable section which was set up for breeding top-quality cattle,
- because of the high degree of significance through the aesthetic quality of the design,
- because of the high degree of importance of the ornamentation of the dwelling house both of the exterior and the interior,
- because of the location near two farmhouses of relatives and near the city of Leeuwarden, which was of great economic importance for the business operation,
- because of the very high degree of architectural integrity of the interior,
- because of the high degree of integrity of the exterior,
- because of the high-quality standard of the farmhouse and the associated garden layout,
- because of the special significance of the object for the appearance of the village and the surrounding landscape,
- because of the high degree of rarity on provincial scale.
Nearby in the register
- VijverzatheTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Boerderij(M1), Brédyk 16Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Dekemawei 3Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Dekemawei 1Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.