Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Nieuwe Hoek 4
Wergea, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1888
- Address
- Nieuwe Hoek 4, 9005 NA Wergea (Leeuwarden 21)
- Place
- Wergea
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.15233, 5.84346
- Part of complex
- 514852
- Monument number
- 514853
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het WOONHUIS in Eclectische stijl is gebouwd in 1888, vrijwel zeker naar ontwerp van A.K. Hoekstra, als bedrijfswoning van het eigen aannemersbedrijf annex schaatsenmakerij. Het type woning wordt wel pastorie- of rentenierswoning genoemd. De inscriptie op de marmeren gedenksteen voor de eerste-steenlegging luidt: 'Aan dit gebouw den eersten / steen gelegd door / Keimpe A. Hoekstra / oud 80 en / Keimpe A. Hoekstra / oud 11 jaar, / Warga den 26 juni 1888'. Het woonhuis hoorde bij het naastgelegen timmerbedrijf en de juist rond deze tijd bloeiende schaatsenfabriek van de firma A.K. Hoekstra. Aanvankelijk stond het los van de werkplaats, zoals nog zichtbaar aan het schoon metselwerk in de timmerwerkplaats.
Het woonhuis is sedert 1989 geleidelijk verbouwd waarbij oorspronkelijke onderdelen zijn verwijderd (ijzeren stoephek) of verschraald (roedeverdeling). De bescherming van rijkswege richt zich derhalve hoofdzakelijk op de voor- en zijgevels en op enkele aspecten van het interieur. De indeling van het INTERIEUR van het woonhuis is gewijzigd, maar de oorspronkelijke structuur is redelijk herkenbaar; de inrichting is voor het overgrote deel voor de bescherming van ondergeschikte betekenis.
Omschrijving
Het woonhuis heeft een nagenoeg vierkante plattegrond en bestaat uit één bouwlaag met een afgeknot schilddak; op de hoeken twee schoorstenen en op de dakschilden zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen. De gevels zijn gemetseld in bruine baksteen in staand verband met een knipvoeg. De gevel is verticaal geleed door een gepleisterde plint, een lijst ter hoogte van de lekdorpel van de vensters en een houten gevellijst. De gevel is horizontaal geleed door hoeklisenen en een middenrisaliet, die doorloopt in een gemetselde dakkapel onder flauw hellend zadeldak waaraan het overstek rust op consoles. De muurdammen op de hoek van het woonhuis en van het middenrisaliet hebben gepleisterde spiegellijsten met een decoratief ornament; de hoeklisenen hebben een gepleisterd kapiteel.
De lichtopeningen zijn aan de zuid- en oostgevel met een regelmatige interval over de gevel verdeeld en hebben alle een geprofileerde wenkbrauwboog met een kuif. In de zuidgevel bevinden zich van links naar rechts: een provisiekelderraam met diefijzers, een H-venster, een blind venster met wenkbrauwboog en een H-venster. In het dakschild boven het blinde venster is een oeil-de-boeuf bekleed met zink. De oostgevel is symmetrisch ingedeeld en bestaat uit een risalerend middenportiek, doorgemetseld tot de dakkapel met T-venster en balkon; aan beide zijden van de portiek twee H-vensters. In het middenrisaliet een inpandige portiek met gepleisterde zijwanden; in de rechterwand de marmeren gedenksteen. De treden zijn beraapt met portlandcement; het bordes heeft marmeren tegels. De porte brisée heeft paneeldeuren. Het houten balkon boven de ingang rust op consoles; de balustrade heeft een smeedijzeren hekwerk tussen houten stijlen. In de noordgevel twee vensters met wenkbrauwboog en kuif.
Het INTERIEUR van het woonhuis bevat ondermeer de volgende waardevolle elementen: de gang en delen van de linker voorkamer. De gang heeft een houten vloer, een imitatie-marmeren lambrizering en een stucplafond met randdecoratie. De rechter voorkamer heeft een zwartmarmeren schoorsteenmatel met boezem en gecanneleerde kolommen, een stucplafond met randdecoraties en middenstuk.
Waardering
Het woonhuis in Eclectische stijl uit 1888, dat vrijwel zeker gebouwd is naar ontwerp van A.K. Hoekstra als bedrijfswoning van het eigen aannemersbedrijf annex schaatsenmakerij, is van algemeen cultuurhistorisch belang:
- vanwege de herinneringswaarde aan de bloeiperiode van de belangrijke schaatsindustrie te Wergea,
- vanwege de redelijke mate van esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege de redelijke mate van gaafheid van de zuid-, oost- en noordgevel,
- vanwege de functionele relatie met het industrieel-ambachtelijke complex, waar het gebouw als ondernemerswoning onderdeel van uitmaakte.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DWELLING HOUSE in Eclectic style was built in 1888, almost certainly to a design by A.K. Hoekstra, as a business residence of the family's own contracting business and skate-making workshop. This type of dwelling is sometimes called a manse or private income dwelling. The inscription on the marble foundation stone reads: 'At this building the first / stone laid by / Keimpe A. Hoekstra / aged 80 and / Keimpe A. Hoekstra / aged 11 years, / Warga the 26th June 1888'. The dwelling house belonged to the adjacent carpentry business and the skate factory of the firm A.K. Hoekstra, which flourished at about this time. Initially it stood separate from the workshop, as is still visible from the clean brickwork in the carpentry workshop.
The dwelling house has been gradually altered since 1989 whereby original components have been removed (iron entrance gate) or reduced (glazing bars). State protection is therefore directed mainly at the front and side facades and on certain aspects of the interior. The layout of the INTERIOR of the dwelling house has been altered, but the original structure is reasonably recognisable; the furnishings are of minor importance for the purposes of protection.
Description
The dwelling house has an almost square plan and consists of one storey with a truncated hipped roof; at the corners two chimneys and on the roof slopes black glazed corrugated Frisian tiles. The facades are constructed in brown brick in English bond with a cut joint. The facade is vertically articulated by a plastered plinth, a string course at the level of the window sill and a wooden cornice. The facade is horizontally articulated by corner pilasters and a central risalit, which continues into a brick dormer window under a gently pitched gabled roof with the overhang resting on consoles. The wall piers at the corner of the dwelling house and of the central risalit have plastered panel strips with decorative ornament; the corner pilasters have a plastered capital.
The window openings on the south and east facades are distributed at regular intervals across the facade and all have a moulded eyebrow arch with a hood. In the south facade from left to right: a provision cellar window with theft bars, an H-shaped window, a blind window with eyebrow arch and an H-shaped window. In the roof slope above the blind window is an oeil-de-boeuf covered with zinc. The east facade is symmetrically arranged and consists of a projecting central porch, built through to the dormer with T-shaped window and balcony; on both sides of the porch two H-shaped windows. In the central risalit an internal porch with plastered side walls; in the right-hand wall the marble foundation stone. The steps are rendered with Portland cement; the landing has marble tiles. The porte brisée has panel doors. The wooden balcony above the entrance rests on consoles; the balustrade has wrought-iron railwork between wooden posts. In the north facade two windows with eyebrow arch and hood.
The INTERIOR of the dwelling house contains among other things the following valuable elements: the hallway and parts of the left front room. The hallway has a wooden floor, an imitation-marble wainscot and a stucco ceiling with border decoration. The right front room has a black marble fireplace mantel with beam and fluted columns, a stucco ceiling with border decorations and central ornament.
Valuation
The dwelling house in Eclectic style from 1888, which was almost certainly built to a design by A.K. Hoekstra as a business residence of the family's own contracting business and skate-making workshop, is of general cultural-historical importance:
- because of the commemorative value of the flourishing period of the important skate industry at Wergea,
- because of the reasonable degree of aesthetic quality of the design,
- because of the reasonable degree of integrity of the south, east and north facades,
- because of the functional relationship with the industrial-craft complex, of which the building formed part as an entrepreneur's residence.
Nearby in the register
- Woonhuis, Leeuwarderweg 4Woonhuisunder 1 mi
- Timmermanswerkplaats, Leeuwarderweg bij 4Nijverheidunder 1 mi
- Urinoir, Grote Buren tegenover 2Straatmeubilairunder 1 mi
- Woonhuis, Leeuwarderweg 61Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.