Rijksmonumentenregister · Netherlands
Berg en Bosch
Bilthoven, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Sanatorium
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1932 - 1933
- Address
- Professor Bronkhorstlaan 10, 3723 MB Bilthoven (De Bilt 26)
- Place
- Bilthoven
- Municipality
- De Bilt
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15542, 5.20649
- Part of complex
- 514641
- Monument number
- 514646
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "32 Amersfoort" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
Het aan de noordzijde van het plantsoen gelegen ECONOMIEGEBOUW heeft een samengestelde plattegrond en telt variërend één en drie bouwlagen. Het is daarmee het hoogste gebouw op het terrein. Het gebouw bestaat uit een aantal geschakelde volumes: een langgerekt volume van één bouwlaag staat haaks op het plantsoen en sluit aan de achterzijde aan op een bouwvolume van drie bouwlagen dat evenwijdig aan het plantsoen is gezet. Het bouwvolume dat haaks op het plantsoen staat, heeft een van oorsprong symmetrische voorgevel (zuiden) van twee vensterassen breedte, met op elke as een drielichtsvenster met muurdammen. De vensters hebben brede betonnen lateien. In de top is een hoogreliëf van geglazuurde tegels van de beeldhouwer Charles Vos (zie hieronder). Tegen de linker zijgevel bevindt zich aan de voorzijde een aanbouw onder lessenaarsdak. Aan de voorzijde heeft de aanbouw een rondboogvormige deur.
Tegen de rechter zijgevel was oorspronkelijk een soortgelijke aanbouw onder lessenaarsdak gezet maar deze is, ten behoeve van een grote uitbreiding tegen de gehele rechter zijgevel, afgebroken. Deze uitbreiding is van ondergeschikt belang. In de linker zijgevel zitten overwegend achtruitsvensters. Meer naar achteren heeft het volume een plat dak met gemetselde borstwering. Hier sluit het haaks aan op het bouwvolume van drie bouwlagen. Links van de aansluiting bevindt zich een rondboogvormige poort die naar de binnenplaats leidt. De achtergevel aan de binnenplaatszijde heeft een regelmatige vensterindeling. De binnenplaats is door twee vleugels van één of twee bouwlagen omsloten. Deze vleugels zijn gesloopt en in aangepaste vorm herbouwd. Het zogenaamde machinegebouw in het midden van de binnenplaats is diverse malen verbouwd en uitgebreid.De vleugels en het machine-gebouw zijn derhalve van ondergeschikt belang. Aan de linkerzijde van de linkervleugel is een tweede poort die aansluit op het zusterhuis. Het interieur van het economiegebouw bezit geen bijzondere elementen waardoor deze als van ondergeschikt belang kan worden beschouwd.
Het RELIEF uit 1933 van beeldhouwer Charles Vos, is bevestigd aan de voorgevel van het economiegebouw. Het in kleur uitgevoerde reliëf heeft als titel `Herwonnen Levenskracht' en verwijst naar de naam die de Katholieke Arbeidersbeweging had gegeven aan haar instelling ter bestrijding van de tuberculose. Het uit elf geglazuurde panelen opgebouwde kunstwerk geeft een centraal geplaatste arbeider weer die zijn armen naar het licht opengespreid heeft, als uiting van de overwinning op de ziekte. Aan weerszijden van deze persoon bevindt zich een andere arbeider, links knielend en rechts halfliggend. Zij zien op naar de genezen man, omdat hij de personificatie van de genezing is. Zij worden ondersteund door een dominicaanse zuster die eveneens vol bewondering naar de genezen arbeider wijzen en kijken. Links boven in het reliëf is een zon afgebeeld als symbool van de nieuwe levenskracht of vitaliteit. De bloeiende zonnebloemen aan weerszijden van de genezen arbeider versterken deze zonnesymboliek.
Waardering
Het economiegebouw is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde vanwege de oorspronkelijke functie in relatie met de geschiedenis van het sanatorium, alsmede van architectuurhistorische waarde als herkenbaar voorbeeld van een economiegebouw met onder andere keukens en dienstvertrekken. Tevens van ruimtelijk-functionele en ensemblewaarde als onderdeel van het complex Berg en Bosch en van situationele waarde ten opzichte van de kapel en het administratiegebouw.
Het reliëf is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde als kunstzinnige uiting uit de eerste helft van 20ste eeuw, alsmede van kunsthistorische waarde als voorbeeld van een op de oorspronkelijke plaats bewaard gebleven reliëf van de beeldhouwer Charles Vos.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
The UTILITY BUILDING situated on the north side of the grounds has a composite floor plan and comprises varying one to three storeys. It is thereby the highest building on the site. The building consists of a number of linked volumes: an elongated volume of one storey stands perpendicular to the grounds and connects at the rear to a building volume of three storeys positioned parallel to the grounds. The building volume standing perpendicular to the grounds has an originally symmetrical front facade (south) of two window bays in width, with a three-light window with mullions on each axis. The windows have wide concrete lintels. At the apex is a high relief of glazed tiles by sculptor Charles Vos (see below). Against the left side facade there is an extension at the front under a lean-to roof. The extension has an arched-shaped door at the front.
Against the right side facade a similar extension under a lean-to roof was originally positioned but this has been demolished for the purpose of a large extension against the entire right side facade. This extension is of subordinate significance. The left side facade contains predominantly rear-light windows. Further back the volume has a flat roof with rendered breastwork. Here it connects at right angles to the building volume of three storeys. To the left of the junction there is an arched-shaped gateway leading to the courtyard. The rear facade on the courtyard side has a regular window arrangement. The courtyard is enclosed by two wings of one or two storeys. These wings have been demolished and rebuilt in adapted form. The so-called machine building in the middle of the courtyard has been altered and extended several times. The wings and the machine building are therefore of subordinate significance. At the left side of the left wing there is a second gateway connecting to the sister house. The interior of the utility building possesses no special elements, which is why it can be considered of subordinate significance.
The RELIEF dating from 1933 by sculptor Charles Vos is affixed to the front facade of the utility building. The relief executed in colour bears the title 'Herwonnen Levenskracht' (Recovered Life Force) and refers to the name given by the Catholic Workers' Movement to its institution for combating tuberculosis. The work of art, composed of eleven glazed panels, depicts a centrally positioned worker with arms outstretched towards the light, as an expression of victory over the disease. On either side of this figure there is another worker, kneeling on the left and half-reclining on the right. They look up to the healed man, because he is the personification of healing. They are supported by a Dominican nun who also looks with admiration towards the healed worker and gaze up to him. In the upper left of the relief a sun is depicted as a symbol of new life force or vitality. The blooming sunflowers on either side of the healed worker strengthen this sun symbolism.
Valuation
The utility building is of general importance for its cultural-historical value due to its original function in relation to the history of the sanatorium, as well as for its architectural-historical value as a recognisable example of a utility building with, among other things, kitchens and service rooms. Also of spatial-functional and ensemble value as a component of the Berg en Bosch complex and of situational value in relation to the chapel and the administration building.
The relief is of general importance for its cultural-historical value as an artistic expression from the first half of the 20th century, as well as for its art-historical value as an example of a relief by sculptor Charles Vos preserved in its original location.
Nearby in the register
- Sanatorium, Professor Bronkhorstlaan 10 G 64Gezondheidszorgunder 1 mi
- Berg en BoschAppartementengebouwunder 1 mi
- Wegkapelletje, Professor Bronkhorstlaan 10Straatmeubilairunder 1 mi
- Berg en BoschGezondheidszorgunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.