Rijksmonumentenregister · Netherlands
Minerva
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Welzijn, kunst en cultuur
- Function
- Bioscoop
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1918 - 1920
- Address
- Paslaan 11, 7311 AH Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.21654, 5.96116
- Monument number
- 514544
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart van Apeldoorn en omgeving op de schaal van 1:25.000 / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige BIOSCOOP aan de noordzijde van de Paslaan. De bioscoop, Minerva-theater genaamd, is gebouwd in 1918-1920 naar ontwerp van de Apeldoornse architect Chris Wegerif (1859-1920) en in gebruik genomen op 12 november 1920. Opdrachtgever was Pieter A. Wentzel. Wegerif had samen met zijn zoon Han (Jan Hendrik, 1891-1954) het architectenbureau 'Han en C. Wegerif, architecten' in Den Haag. Han deed echter alleen de administratie en de public relations. Chris ontwierp een fors en in hoofdvorm zeer functioneel gebouw met vooral een zeer opvallende voorgevel die met zijn, in kunststenen toortsen eindigende pilasters vorm geven aan het idee van een kunsttempel. De bouwstijl is expressionistisch.
In oorsprong bevatte de voorbouw twee winkels, met daartussen de entree tot de bioscoop.
In 1931 is de projectorruimte verbouwd en verhoogd naar ontwerp van de Apeldoornse architect G.W. van den Beld. Van den Beld ontwierp ook in 1941 de toilettengroep tegen de rechter zijgevel. Entree en inrichting zijn deels gewijzigd bij een modernisering in de jaren '50.
Het gebouw is nu in gebruik als ontmoetingscentrum en kerk van de Evangelische Zendingsgemeente Menorah.
Omschrijving
Het in kruisverband gemetselde, bakstenen gebouw is opgetrokken op rechthoekige grondslag en bestaat uit een voorbouw met entree en foyer, een tussenlid met de filmzaal en een toneeltoren met toneel. Alle bouwdelen zijn voorzien van een plat dak. Tegen de linkerzijde van het gebouw bevindt zich een voormalige beheerderswoning(?).
De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL bestaat uit drie traveeën. De risalerende middentravee is hoger opgetrokken. De gevel heeft pilasters op de hoeken en ter weerszijde van de middentravee die eindigen in toortsen van kunststeen. De middentravee bevat op de begane grond een zeer ruime portiek, waarin zich de hoofdentree bevindt. De entree is gewijzigd in de jaren '50 en bestaat uit dubbele deuren in het midden en ter weerszijden een enkele deur. Tussen de deuren een kolom bekleed met, in oorsprong, geanodiseerd gegolfd aluminium. De entree wordt geflankeerd door halfronde pilasters, eveneens bekleed met aluminium. Boven entree een kwartronde metalen lijst, die zich voortzet in de zijwanden van de portiek. Daarboven in de drie zijden van de portiek panelen van gegolfd staal of aluminium, waarin zich boven de deuren drie ronde vensters bevinden, bezet met gezandstraald glas met zonneradmotief. De zijwanden van de portiek bevatten zwartmarmeren platen met daartussen horizontale terugliggende witte metalen strippen. Op beide wanden stalen affichekasten van de firma Vries Robbé. In de linker wand een marmeren plaat met inscriptie 'Deze inscriptie werd aangebracht ter herdenking van het 25 jarig bestaan van dit theater in exploitatie genomen 12-11-1920 door mevr. H.S. Boon-Bunk Het personeel'. In de rechter wand een marmeren plaat met inscriptie 'Ps 127:1a. Als de here het huis niet bouwt tevergeefs zwoegen de bouwlieden daar aan. Het renovatieteam. 2 juni 1984'. De portiek wordt aan de voorzijde afgesloten door een grote, uit grote natuurstenen blokken opgebouwde korfboog op consoles, die eengelijke vorm hebben als de doorgaande lijst in de wanden van de portiek. De consoles rusten op pilasters met een gelijke bekleding als de zijwanden van de portiek. Het plafond van de portiek heeft in het midden een ronde schijf, van waaruit latjes lopen in de vorm van de stralen van de zon.
Vóór de portiek een luifel, gevormd door een balkon op vierkante bakstenen kolommen met met zandstenen platen beklede basementen. De kolommen eindigen in kunststenen toortsen en hebben een smalle lichtspleet met daarin een overhoeks geplaatst kolommetje. De onderzijde van het balkon is bekleed met stalen platen met opstaande randen in ruitvorm. Op sommige platen is een ronde stalen plaat aangebracht. Het balkon heeft een gesloten borstwering met overhoeks en aan elkaar gemetselde balusters. Het balkon is toegankelijk via een 2-ruits stolpdeur met twee naar boven trapsgewijs versmallende bovenlichten bezet met overwegend paars en geel kathedraalglas-in-lood. Links en rechts twee hoge vensters bezet met overwegend paars en geel kathedraalglas-in-lood. De linker en rechter travee hebben op de begane grond drie hoge vensters met bovenlichten bezet met overwegend paars en geel kathedraalglas-in-lood. De verdieping heeft drie vensters met naar boven trapsgewijs versmallende bovenlichten bezet met overwegend paars en geel kathedraalglas-in-lood. Ter hoogte van de bovenlichten van de verdiepingen hebben de pilasters een smalle open spleet met daarin een overhoeks geplaatst muurdammetje. De gevel wordt afgesloten met een band met overhoeks en tegen elkaar gemetselde muurdammetjes.
De voorgevel van het woonhuis bevat op de begane grond links een groot venster met onder een groot raam geflankeerd door twee enkelruits draairamen en één doorlopend bovenlicht, bezet met meerkleurig glas-in-lood. Rechts de entree met paneeldeur met glaspaneel en bovenlicht bezet met meerkleurig glas-in-lood. Op de verdieping links een identiek venster als op de begane grond, rechts een venster met enkelruits onderraam en bovenlicht bezet met meerkleurig glas-in-lood.
De LINKER ZIJGEVEL van de woning is vrijwel blind. Op de verdieping bevindt zich één gedeeld venster met draairamen bezet met glas-in-lood. De linker zijgevel van het hoofdgebouw bevat enkele gewijzigde of niet oorspronkelijke gevelopeningen. Slechts enkele kleine openingen op de begane grond zijn oorspronkelijk. Hierachter bevinden zich ventilatiekokers.
De ACHTERGEVEL van de woning bevat op de begane grond een uitbouw met entree, bestaande uit een paneeldeur met gedeeld bovenlicht. Rechts van de uitbouw een 2-ruits stolpvenster met 3-ruits bovenlicht met ongelijke roedeverdeling. Links van de uitbouw een venster met luiken. De verdieping heeft twee 2-ruits stolpdeuren met 3-ruits bovenlicht. De binnenhoek van de bovendorpel met de kozijnstijlen is afgerond.
De achtergevel van de hoofdbouw is gewijzigd.
De RECHTER ZIJGEVEL bevat een tweetal toegangen met stolpdeuren, ontlast door een aan de bovenzijde getoogde strek. Verder een aantal kleine openingen met luikjes, waarachter zich ventilatiekanalen bevinden.
Het INTERIEUR van de bioscoop zelf is grotendeels intact, slechts de toneeltoren is voorzien van tussenvloeren. Het interieur van de woning is geheel gewijzigd. De hal bevat aan weerszijden een trap, rustend op een grote gepleisterde boog. De balustrade dateert uit de jaren '50. De kolommen ter weerszijde van de entree zijn bezet met mozaïek in zwart en goud. Boven de dubbele deuren een oorspronkelijke klok. Rechts achter in de hal toiletten met oorspronkelijke betegeling. De voorruimte voor de foyer op de verdieping heeft in de zijwanden ronde vensters met gezandstraald glas. Vrijwel intact is de overwelfde filmzaal met groot balkon over de gehele breedte. De stoelen zijn opnieuw bekleed en enkele rijen aan de voorzijde zijn verwijderd. De zijwanden zijn geleed door pilasters, die eindigen in langgerekte consoles, en hebben een hoge lambrisering van houten vierkante panelen. Daarboven is de wand tussen de pilasters gegolfd. Het lambris is op de achterwand onder het balkon doorgezet. Enkele panelen op de pilasters hebben een monogram MT (Minerva-theater). Zeldzaam is het plafond in de vorm van een ruw gestuct korfboogvormig gewelf, dat in zes elkaar deels overlappende vakken (die verspringen ter plaatse van de pilasters) naar achteren oploopt. Het plafond is geschilderd in een blauwe kleur, dat van voor naar achteren steeds donkerder wordt, waardoor het lijkt op de golvende zee.
Waardering
Voormalige BIOSCOOP uit 1918-1920 in expressionistische stijl van de Apeldoornse architect Chris Wegerif.
- Van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een vrij gaaf bewaard gebleven bioscoopgebouw uit begin van de jaren '20. Van belang is de toegepaste bouwstijl, de zeer rijke detaillering en de plaats die dit gebouw inneemt in het oeuvre van de architect Wegerif. Ondanks de doorgevoerde wijzigingen is de bioscoop van belang als goed voorbeeld van een functionele en typologische ontwikkeling en wordt deze gekenmerkt als één van de vroegste bioscoopgebouwen in Nederland.
- Van stedenbouwkundige waarde, gelegen in de kern van het dorp Apeldoorn temidden van een aantal in dezelfde tijd gebouwde objecten aan de rand van het winkelgebied van het dorp Apeldoorn.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de verschijningsvorm en de voormalige bestemming, welke verbonden zijn met een sociale en culturele ontwikkeling.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former CINEMA on the north side of the Paslaan. The cinema, called the Minerva-theater, was built in 1918-1920 to a design by the Apeldoorn architect Chris Wegerif (1859-1920) and opened on 12 November 1920. The client was Pieter A. Wentzel. Wegerif, together with his son Han (Jan Hendrik, 1891-1954), ran the architectural office 'Han en C. Wegerif, architecten' in Den Haag. However, Han only handled administration and public relations. Chris designed a substantial and in its main form very functional building with especially a very striking front facade which, with its pilasters ending in artificial stone torches, expresses the idea of a temple of art. The building style is expressionist.
Originally the front building contained two shops, with the cinema entrance between them.
In 1931 the projector room was rebuilt and raised to a design by the Apeldoorn architect G.W. van den Beld. Van den Beld also designed in 1941 the toilet block against the right side gable. Entrance and interior were partly modified during a modernization in the 1950s.
The building is now used as a meeting centre and church of the Evangelische Zendingsgemeente Menorah.
Description
The building, laid in running bond and constructed of brick, is erected on a rectangular ground plan and consists of a front building with entrance and foyer, a middle section with the film hall and a stage tower with stage. All building parts are provided with a flat roof. Against the left side of the building is a former caretaker's residence(?).
The symmetrically arranged FRONT FACADE consists of three bays. The projecting central bay is raised higher. The facade has pilasters at the corners and on either side of the central bay which end in artificial stone torches. The central bay contains on the ground floor a very spacious portico, in which the main entrance is located. The entrance was modified in the 1950s and consists of double doors in the middle and a single door on either side. Between the doors a column clad with, originally, anodized corrugated aluminium. The entrance is flanked by semi-circular pilasters, also clad with aluminium. Above the entrance a quarter-round metal moulding, which continues in the side walls of the portico. Above this in the three sides of the portico panels of corrugated steel or aluminium, in which above the doors are three round windows, furnished with sandblasted glass with sun-ray motif. The side walls of the portico contain black marble plates with horizontal recessed white metal strips between them. On both walls steel poster cases by the firm Vries Robbé. In the left wall a marble plate with inscription 'This inscription was placed to commemorate the 25th anniversary of this theatre taken into operation 12-11-1920 by Mrs. H.S. Boon-Bunk The staff'. In the right wall a marble plate with inscription 'Ps 127:1a. If the Lord does not build the house in vain the builders toil on it. The renovation team. 2 June 1984'. The portico is closed at the front by a large basket arch built of large natural stone blocks on consoles, which have the same shape as the continuous moulding in the walls of the portico. The consoles rest on pilasters with the same cladding as the side walls of the portico. The ceiling of the portico has in the middle a round disc, from which strips run in the form of the rays of the sun.
Before the portico a canopy, formed by a balcony on square brick columns with stone-plate-clad bases. The columns end in artificial stone torches and have a narrow light slot with a diagonally placed small column inside. The underside of the balcony is clad with steel plates with upstanding edges in diamond shape. On some plates a round steel plate has been attached. The balcony has a closed parapet with diagonally and to each other bonded balusters. The balcony is accessible via a 2-pane gable window with two stepwise narrowing upward fanlights furnished with predominantly purple and yellow cathedral stained glass. Left and right two tall windows furnished with predominantly purple and yellow cathedral stained glass. The left and right bays have on the ground floor three tall windows with fanlights furnished with predominantly purple and yellow cathedral stained glass. The first floor has three windows with stepwise narrowing upward fanlights furnished with predominantly purple and yellow cathedral stained glass. At the height of the fanlights of the storeys the pilasters have a narrow open slot with a diagonally placed small wall tie inside. The facade is completed with a band of diagonally and to each other bonded wall ties.
The front facade of the residence contains on the ground floor on the left a large window with below a large frame flanked by two single-pane casement windows and one continuous fanlight, furnished with multicoloured stained glass. On the right the entrance with panel door with glass panel and fanlight furnished with multicoloured stained glass. On the first floor on the left an identical window as on the ground floor, on the right a window with single-pane lower window and fanlight furnished with multicoloured stained glass.
The LEFT SIDE GABLE of the residence is almost blank. On the first floor there is one divided window with casement windows furnished with stained glass. The left side gable of the main building contains some modified or non-original facade openings. Only a few small openings on the ground floor are original. Behind these are ventilation shafts.
The REAR FACADE of the residence contains on the ground floor an extension with entrance, consisting of a panel door with divided fanlight. To the right of the extension a 2-pane gable window with 3-pane fanlight with unequal glazing bars. To the left of the extension a window with shutters. The first floor has two 2-pane gable doors with 3-pane fanlight. The inner corner of the upper window frame with the frame stiles is rounded.
The rear facade of the main building is modified.
The RIGHT SIDE GABLE contains two entrances with gable doors, relieved by a relieving arch at the top. Further a number of small openings with shutters, behind which ventilation shafts are located.
The INTERIOR of the cinema itself is largely intact, only the stage tower is provided with intermediate floors. The interior of the residence is entirely modified. The hall contains on either side a staircase, resting on a large plastered arch. The balustrade dates from the 1950s. The columns on either side of the entrance are furnished with mosaic in black and gold. Above the double doors an original clock. Far right in the hall toilets with original tiling. The foyer area on the first floor has round windows with sandblasted glass in the side walls. Largely intact is the vaulted film hall with a large balcony across the full width. The seats have been reupholstered and some rows at the front have been removed. The side walls are divided by pilasters, which end in elongated consoles, and have a high wainscoting of wooden square panels. Above this the wall between the pilasters is corrugated. The wainscoting is continued on the rear wall below the balcony. Some panels on the pilasters have a monogram MT (Minerva-theater). Rare is the ceiling in the form of a roughly stuccoed basket arch-shaped vault, which rises towards the rear in six mutually partly overlapping sections (which shift at the location of the pilasters). The ceiling is painted in a blue colour, which becomes increasingly darker from front to back, making it appear like the undulating sea.
Valuation
Former CINEMA from 1918-1920 in expressionist style by the Apeldoorn architect Chris Wegerif.
- Of architectural historical value as an example of a relatively well-preserved cinema building from the early 1920s. The applied building style, the very rich detailing and the place this building occupies in the oeuvre of architect Wegerif are of importance. Despite the modifications carried out, the cinema is of importance as a good example of a functional and typological development and is characterized as one of the earliest cinema buildings in the Netherlands.
- Of urban planning value, situated in the centre of the village of Apeldoorn amongst several objects built at the same time at the edge of the shopping area of the village of Apeldoorn.
- Of cultural historical value because of its appearance and former use, which are connected to a social and cultural development.
Nearby in the register
- Woonhuis, Paslaan 13Woonhuisunder 1 mi
- Koningin WilhelminaschoolOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Onderwijzerswoning, Kerklaan bij 21Dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Van der Houven van Oordtlaan 2Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.