Rijksmonumentenregister · Netherlands
Koningin Wilhelminaschool
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1904
- Address
- Kerklaan 21, 7311 AA Apeldoorn (and others)
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.21741, 5.96095
- Monument number
- 514531
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 19 Arnhem, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige SCHOOL, gelegen aan de zuidwestzijde van de Kerklaan. De school met rechts naastgelegen hoofdonderwijzerswoning (Kerklaan 23) maakt deel uit van de randbebouwing langs het Oranjepark. De eerste steen van deze Koningin Wilheminaschool, een 'christelijke school voor L. & M.U.L.O.', is gelegd op 30 april 1904 en de school is in gebruik genomen op 2 september van dat jaar. Opdrachtgever was de Vereniging tot Stichting en Instandhouding van de Christelijke Scholen voor L. en U.L.O. te Apeldoorn. Het pand, ontworpen door de Apeldoornse architect J.A. Wijn, is gebouwd in een overgangsstijl die sterke invloeden vertoont van de sobere art nouveau, maar ook elementen van de neorenaissance in zich draagt.
In 1931 zijn de oude gymnastiekzaal en de kleedkamers links achter afgebroken en vervangen door een nieuwe grotere zaal met nieuwe kleedkamers. In 1933 werd de lokalenvleugel rechtsachter verlengd en werd in het interieur een nieuwe trap aangebracht in de buurt van deze uitbreiding. In 1940 is deze trap weer verwijderd en zijn aan de achterzijde van het gebouw twee bouwdelen toegevoegd. Tevens is toen de fietsenberging op het achterterrein in grootte verdubbeld. Alle ontwerpen zijn vervaardigd door de architecten J.G. en P.K. Mensink uit Apeldoorn.
De school is niet meer als zodanig in gebruik. Nu is er een opleidingscentrum in gevestigd en ten behoeve daarvan zijn in het interieur de nodige wijzigingen doorgevoerd.
Omschrijving
Het in kruisverband gemetselde, bakstenen pand is opgetrokken op samengestelde plattegrond. Het gebouw bestaat uit een vleugel aan de Kerklaan van twee bouwlagen onder een schilddak, evenwijdig aan de weg (A). Rechts achter staat haaks daarop een vleugel van eveneens twee bouwlagen onder een afgeplat schilddak (B), naar achteren verlengd in 1933. Achter vleugel B staat een bouwdeel van één bouwlaag onder een L-vormig zadeldak, dat dateert uit 1940 (C). Rechts achter vleugel A staat een van oorsprong éénlaags bouwdeel, dat later is verhoogd (D). Hierachter staat een éénlaags plat afgedekt bouwdeel (E) en daarachter een anderhalf laags eveneens plat afgedekt bouwdeel waarin een gymnastiekzaal is ondergebracht (F), beide uit 1931. Op de scheiding tussen bouwdeel B en F staat nog een éénlaags plat afgedekt gebouw uit 1940 (G). Tenzij anders vermeld worden de gevels afgesloten met een houten bakgoot op geprofileerde klossen.
De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL bevat een middenrisaliet, eindigend in een topgevel met steekkap. De gevel heeft een uitgemetselde gepleisterde plint, met een waterslaglijst van geglazuurde bakstenen. De gevel bevat speklagen ter hoogte van en zich voortzettend in de onder- en geprofileerde bovendorpels van de vensters. Links en rechts van het risaliet bevinden zich op zowel de begane grond als de verdieping twee meerruits stolpvensters met 4-ruits bovenlicht boven een kalf met tandlijst. Onder de vensters op de begane grond bevindt zich een verdiept veld met dichtgezet luchtrooster, onder de vensters op de verdieping een verdiept veld met drie segmentboognissen met in de middelste nis een eveneens dichtgezet luchtrooster. De rondbogen hebben gepleisterde aanzetstukken. Boven de vensters op de verdieping bevinden zich drie segmentbogen met gepleisterde aanzetstukken en verdiepte boogvelden. De muurdam geheel rechts en links naast het risaliet bevat op zowel de begane grond als de verdieping een dichtgezet ventilatierooster met gepleisterde onder- en bovenzijde.
Het risaliet bevat op de begane grond een portiek waarin de hoofdentree zich bevindt. De portiek is overwelfd met een tongewelf evenwijdig aan de weg. De vloer van de portiek is vervaardigd van terrazzo: donkergrijs met daarin lichte grijze velden omzoomd met drie randen van gele en rode steentjes met op de hoeken een bloemmotief. De portiek heeft een hardstenen, uitgemetselde plint, met een waterslaglijst van geglazuurde bakstenen. De linker en rechter wand van de portiek bevatten verdiept gelegen velden, waarvan de onderzijde is afgezet met geglazuurde bakstenen. Het linker veld bevat een natuurstenen plaat met inscriptie: 'de eerste steen / gelegd / door den leerling / der 1e klasse / jacob emil / van / hoogstraten / den / 30 april 1904'. De entree bestaat uit een houten stolpdeur met glaspaneel achter siersmeedwerk en een 3-ruits halfrond bovenlicht bezet met gebrandschilderd glas-in-lood uit 1952, gesigneerd Jaap Pronk en (Eduard) Van Bommel van het gelijknamige Atelier te Haarlem. Het raam stelt, tegen de achtergrond van een boven zee opkomende zon, een zaaier voor tussen de jaartallen 1902 en 1952 met onder zijn voeten de bijbel (?) met op een band de spreuk ' 't is God, die de wasdom geeft'. De portiek wordt afgesloten met een geprofileerde rondboog met waterslaglijst van groen geglazuurde baksteen. Boven de portiek een verdiept veld, afgezet met een rand van groen geglazuurde baksteen met gepleisterde hoekstukken, met een tegeltableau met opschrift 'Koningin / Wilhelmina / School'. De tekst is omzoomd met een bessenrank en twee witte bloemen. De verdieping van het risaliet heeft een meerruits stolpvensters met 4-ruits bovenlicht boven een kalf met tandlijst, ontlast door een korfboog met waterslaglijst van groen geglazuurde baksteen. Het boogveld bevat een tegeltableau, voorstellende op een achtergrond van bladerranken met pruimen of appels en -bloesem een opengeslagen bijbel met op het linker blad de tekst 'spr: 19' en op het rechter blad 'vers 2'. Het risaliet wordt afgesloten met een topgevel met op de uiteinden en de top een overhoeks geplaatste pinakel, uitgevoerd in oranje verblendsteen, met een vermoedelijk houten bekroning en een natuurstenen basement. De gevel is afgezet met natuursteen. De geveltop bevat een getoogd, verdiept gelegen veld, omzoomd met een rand van groen geglazuurde baksteen en bezet met een tegeltableau met opschrift 'Christelijke / school / voor / L. & M.U.L.O.'.
De LINKER ZIJGEVEL van bouwdeel A is blind. Het oorspronkelijke deel van de linker zijgevel van bouwdeel D bevat een driezijdige erker met in alle vlakken een enkelruits schuifvenster met 3-ruits bovenlicht. De vensters worden ontlast door een steens segmentboog met gepleisterde sluitsteen en boogveld met siermetselwerk. De linker zijgevel van bouwdeel F bevat later toegevoegde meerruits gietijzeren vensters. De linker zijgevel van bouwdeel G heeft onder een viertal enkelruits vensters en daarboven een 3-ruits venster, alle ontlast door een steens strek.
De ACHTERGEVELS van de diverse bouwdelen bevatten over het algemeen gewijzigde vensters en toegangen, deels later toegevoegd. De vensters in de achtergevel van bouwdeel C hebben zware, geprofileerde, gepleisterde boven- en onderdorpels. De vensters worden ontlast door een steens segmentboog met gepleisterde sluitsteen en boogveld bezet met siermetselwerk.
De RECHTER ZIJGEVEL van bouwdeel B bevat geheel links ter hoogte van het erachter gelegen trapbordes een meerruits schuifvenster met meerruits bovenlicht, beide deels met getoogde roedeverdeling en bezet met geel en helder kathedraalglas. Rechts daarvan bevat de gevel vier traveeën met telkens twee vensterassen en een travee met vier vensterassen. De traveeën hebben op zowel de begane grond als de verdieping twee vensters met gewijzigde indeling. DE vensters hebben zware, geprofileerde, gepleisterde boven- en onderdorpels. De vensters worden ontlast door een steens segmentboog met gepleisterde sluitsteen en boogveld bezet met siermetselwerk.
In het INTERIEUR bevinden zich restanten van gestucte plafonds met omstucte balken op geprofileerde consoles. Bovendien terrazzovloeren en een trap met terrazzo treden en smeedijzeren balusters.
Waardering
Voormalig SCHOOLGEBOUW uit 1904 in overgangsarchitectuur met invloeden van art nouveau en neorenaissance.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en - vooral wat betreft het exterieur - vrij gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een school in overgangsarchitectuur met ornamentiek beïnvloed door de art nouveau en de neorenaissance. Het pand valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek in voornamelijk de voorgevel. Karakteristiek is onder meer de middenrisaliet. Er is sprake van een ensemblewaarde als onderdeel van de villawijk de Parken en in combinatie met de naastgelegen directeurswoning.
- Van architectuurhistorische waarde door de aanwezigheid van een gebrandschilderd glas-in-lood venster van het Haarlemse Atelier Pronk en Van Bommel (1924-1958).
- Van stedenbouwkundige waarde door de situering aan de zuidrand van het Oranjepark, gedomineerd door rijk geornamenteerde villa's. De Kerklaan bezit nog een in vrij gave staat bewaard bestand aan historische huizen, die tezamen met de vele particuliere en openbare groenelementen een aantrekkelijk, waardevol straatbeeld vormen.
- Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als Christelijke school voor de kinderen van de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale villa's in ruim opgezette romantisch aangelegde villawijken. De Parken behoort tot de grootste en oudste villawijken van dit type in ons land en de aanleg droeg er toe bij dat het aanzien van het dorp en de sociale gelaagdheid van haar bevolking sterk veranderde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former SCHOOL, located on the southwestern side of the Kerklaan. The school with the headmaster's residence adjoining on the right (Kerklaan 23) forms part of the perimeter development along the Oranjepark. The foundation stone of this Koningin Wilheminaschool, a 'Christian school for L. & M.U.L.O.', was laid on 30 April 1904 and the school was taken into use on 2 September of that year. The client was the Vereniging tot Stichting en Instandhouding van de Christelijke Scholen voor L. en U.L.O. te Apeldoorn. The building, designed by Apeldoorn architect J.A. Wijn, is constructed in a transitional style showing strong influences of sober art nouveau, but also incorporating elements of neorenaissance.
In 1931 the old gymnasium and changing rooms to the left rear were demolished and replaced by a new larger hall with new changing rooms. In 1933 the local rooms wing to the right rear was extended and a new staircase was installed in the interior near this extension. In 1940 this staircase was removed and two building components were added to the rear of the building. At the same time the bicycle storage on the rear site was doubled in size. All designs were produced by the architects J.G. and P.K. Mensink from Apeldoorn.
The school is no longer in use as such. A training centre is now housed there and the necessary interior modifications have been carried out for that purpose.
Description
The building, laid in stretcher bond brickwork, is built on a complex floor plan. The building consists of a wing on the Kerklaan of two storeys under a hipped roof, parallel to the road (A). To the right rear stands a wing at right angles to it of likewise two storeys under a flattened hipped roof (B), extended rearwards in 1933. Behind wing B stands a building component of one storey under an L-shaped gabled roof, dating from 1940 (C). To the right rear of wing A stands an originally single-storey building component, which was later raised (D). Behind this stands a single-storey flat-roofed building component (E) and behind that a storey-and-a-half likewise flat-roofed building component in which a gymnasium is housed (F), both from 1931. On the division between building component B and F stands another single-storey flat-roofed building from 1940 (G). Unless otherwise stated, the facades are finished with a wooden gutter on profiled corbels.
The symmetrically arranged FRONT FACADE contains a central risalit, ending in a shaped gable with steep gable end. The facade has a rendered plinth with a drip moulding of glazed brick. The facade contains brick courses at the level of and continuing in the lower and profiled upper window sills. To the left and right of the risalit are located on both the ground floor and the upper storey two multi-rut casement windows with 4-rut fanlight above a calf with dentil moulding. Below the windows on the ground floor is a recessed field with sealed air vent, below the windows on the upper storey a recessed field with three segmental arches with a likewise sealed air vent in the middle niche. The round arches have rendered springings. Above the windows on the upper storey are three segmental arches with rendered springings and recessed arch fields. The wall section entirely to the right and left of the risalit contains on both the ground floor and the upper storey a sealed ventilation vent with rendered underside and topside.
The risalit contains on the ground floor a porch in which the main entrance is located. The porch is vaulted with a barrel vault parallel to the road. The porch floor is made of terrazzo: dark grey with light grey fields edged with three borders of yellow and red stones with a floral motif on the corners. The porch has a stone plinth with a drip moulding of glazed brick. The left and right wall of the porch contain recessed fields, the underside of which is finished with glazed brick. The left field contains a natural stone plaque with inscription: 'the foundation stone / laid / by the pupil / of the 1st class / jacob emil / van / hoogstraten / the / 30 april 1904'. The entrance consists of a wooden casement door with glass panel behind decorative ironwork and a 3-rut semicircular fanlight filled with stained glass from 1952, signed Jaap Pronk and (Eduard) Van Bommel of the eponymous Atelier in Haarlem. The window depicts, against the background of a sun rising above the sea, a sower between the years 1902 and 1952 with the Bible (?) beneath his feet with on a band the saying ' 't is God, die de wasdom geeft' (it is God who gives the growth). The porch is closed off with a profiled round arch with drip moulding of green glazed brick. Above the porch a recessed field, finished with a border of green glazed brick with rendered corner pieces, with a tile tableau with inscription 'Koningin / Wilhelmina / School'. The text is framed with a berry garland and two white flowers. The upper storey of the risalit has a multi-rut casement window with 4-rut fanlight above a calf with dentil moulding, relieved by a basket arch with drip moulding of green glazed brick. The arch field contains a tile tableau, depicting against a background of foliage swags with plums or apples and -blossom an open Bible with on the left page the text 'prov: 19' and on the right page 'vers 2'. The risalit is finished with a shaped gable with at the ends and the apex a diagonally placed pinnacle, executed in orange facing brick, with a presumably wooden crown and a natural stone base. The facade is finished with natural stone. The gable top contains an arched, recessed field, framed with a border of green glazed brick and filled with a tile tableau with inscription 'Christelijke / school / voor / L. & M.U.L.O.'.
The LEFT SIDE FACADE of building component A is blind. The original part of the left side facade of building component D contains a three-sided bay with in all planes a single-rut sash window with 3-rut fanlight. The windows are relieved by a brick segmental arch with rendered impost and arch field with decorative brickwork. The left side facade of building component F contains later added multi-rut cast iron windows. The left side facade of building component G has below four single-rut windows and above a 3-rut window, all relieved by a brick straight lintel.
The REAR FACADES of the various building components generally contain altered windows and entrances, partly added later. The windows in the rear facade of building component C have heavy, profiled, rendered upper and lower sills. The windows are relieved by a brick segmental arch with rendered impost and arch field filled with decorative brickwork.
The RIGHT SIDE FACADE of building component B contains far to the left at the level of the stair landing behind it a multi-rut sash window with multi-rut fanlight, both partly with arched glazing bars and filled with yellow and clear cathedral glass. To the right of that the facade contains four bays with each two window axes and a bay with four window axes. The bays have on both the ground floor and the upper storey two windows with altered arrangement. The windows have heavy, profiled, rendered upper and lower sills. The windows are relieved by a brick segmental arch with rendered impost and arch field filled with decorative brickwork.
In the INTERIOR there are remains of stuccoed ceilings with framed beams on profiled corbels. Furthermore terrazzo floors and a staircase with terrazzo treads and wrought iron balusters.
Valuation
Former SCHOOL BUILDING from 1904 in transitional architecture with influences of art nouveau and neorenaissance.
- Of architectural historical value as a good and - particularly as regards the exterior - relatively well-preserved example of a school in transitional architecture with ornament influenced by art nouveau and neorenaissance. The building stands out for its high-quality aesthetic qualities, such as the advanced use of materials and the rich ornament, particularly in the front facade. Characteristic is, among other things, the central risalit. There is ensemble value as part of the villa district de Parken and in combination with the adjacent headmaster's residence.
- Of architectural historical value through the presence of a stained glass window by the Haarlem Atelier Pronk and Van Bommel (1924-1958).
- Of urban planning value through its location on the southern edge of the Oranjepark, dominated by richly ornamented villas. The Kerklaan still possesses a stock of historic houses preserved in relatively good condition, which together with the many private and public green elements form an attractive, valuable street scene.
- Of cultural historical value as a recognizable element of a social development. The building was erected as a Christian school for the children of the new and wealthy urban elite, which preferred to settle in substantial villas in spaciously laid out romantically arranged villa districts. De Parken is one of the largest and oldest villa districts of this type in the country and its development contributed to a significant change in the appearance of the village and the social stratification of its population.
Nearby in the register
- Onderwijzerswoning, Kerklaan bij 21Dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Van der Houven van Oordtlaan 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kerklaan 29Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Paslaan 13Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.