Rijksmonumentenregister · Netherlands
Berk
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Psychiatrische inrichting
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1914 - 1915
- Address
- Laan van Groot Schuylenburg 300, 7325 BG Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.20935, 6.00825
- Part of complex
- 514489
- Monument number
- 514493
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1913 map "33 Zutphen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Groot vrijstaand PAVILJOEN, genaamd 'Berk' en behorend tot de oorspronkelijke bebouwing van de voormalige Joodse psychiatrische inrichting het 'Apeldoornsche Bosch'. Het paviljoen is in 1914/15 gebouwd voor de eerste klas huisvesting van vijftien vrouwen, naar ontwerp van de Amsterdamse architect Emanuel M. Rood. Het pand is gelegen aan de noordrand van het terrein, aan de zijde van de Zutphensestraat, en is ten opzichte van de straat iets overhoeks geplaatst.
Omschrijving
Het pand is opgetrokken op samengestelde plattegrond en telt twee bouwlagen onder een plat dak. De plattegrond heeft de vorm van een uitgerekte H: een lang gebouw met aan de uiteinden een dwars geplaatste, en ten opzichte van de gevels van het lange gebouw uitspringende vleugel. In het midden van de lange vleugel bevindt zich aan beide zijden een vijfzijdige erker, ter plaatse van de noordgevel is deze aan beide zijden geflankeerd door een torenvormige uitbouw.
De gevels zijn overwegend gepleisterd. De plint, speklagen, ontlastingsbogen en grote delen van de borstwering op het dak zijn uitgevoerd in schoon metselwerk. De plint is uitgevoerd in baksteen met een afgeschuinde deklijst van rode verblendsteen. De speklagen, ontlastingsbogen (segmentbogen) en de lekdorpels van de vensters zijn eveneens uitgevoerd in rode verblendsteen. De balustrade is uitgevoerd in baksteen, maar is in zijn huidige gedaante waarschijnlijk niet oorspronkelijk. Ter plaatse van de erkers in het midden van de lange vleugel gaat de borstwering hoger op en is gepleisterd. De gevels hebben een grote diversiteit aan venstervormen en vooral -indelingen. Deze indelingen zijn deels het gevolg van latere wijzigingen.
De NOORDGEVEL (de gevel gekeerd naar de Zutphensestraat) bevat in het midden een vijfzijdige erker met in het voorvalk in het midden twee deuren met 4-ruits panelen en 2-ruits bovenlichten. Links en rechts en in de twee schuin geplaatste zijvlakken een 4-ruits venster met 2-ruits bovenlicht. Boven de erker bevindt zich een balkon, toegankelijk via een deur met 4-ruits panelen en 2-ruits bovenlichten. Links en rechts van de deur een 6-ruits schuifvenster. De twee torenvormige uitbouwen die de erker flankeren hebben op beide bouwlagen een klein 4-ruits venster. De twee uitbouwen zijn lager dan de hoofdbouw en hebben een overstekend dak op klossen. Het balkon heeft een bakstenen borstwering in schoon metselwerk. Rechts van de rechter uitbouw op de begane grond in het midden een deur met 2-ruits bovenlicht met links en rechts een 4-ruits venster met 2-ruits bovenlicht en op de verdieping rechts een ingehakte deur met 2-ruits bovenlicht en links daarvan twee vensters als op de begane grond. Links van de linker uitbouw op de begane grond links een deur met 2-ruits bovenlicht met rechts een 4-ruits venster met 2-ruits bovenlicht en op de verdieping twee vensters als op de begane grond. De noordgevel van de vleugels op de uiteinden heeft op beide bouwlagen vier grote vensters met verschillende roedeverdelingen. Daarnaast op de begane grond nog een klein venster.
De OOSTGEVEL heeft een asymmetrische indeling en bevat op de begane grond links een venster met 4-ruits stolpraam en gedeeld bovenlicht. Rechts bevindt zich naast een klein enkelruits venster een entree met natuurstenen omlijsting en gedeeld bovenlicht. De deur is gewijzigd. De gevel rechts van de entree wordt aan het zicht onttrokken door een latere aanbouw. De verdieping heeft drie vensters met 4-ruits stolpraam en 2-ruits bovenlicht.
De ZUIDGEVEL bevat in het midden een forse vijfzijdige erker met in het voorvlak twee deuren, beide aan beide zijden geflankeerd door smalle vensters met 4-ruits onderraam en enkelruits bovenlicht. De deuren hebben een 9-ruits glaspaneel en een 6-ruits bovenlicht. De beide schuin geplaatste zijden bevatten een venster met 12-ruits onderraam en 4-ruits bovenlicht. De bovenlichten zijn ingekort ten behoeve van een bak voor een rolluik. De twee haaks op de gevel staande zijden hebben een deur met 9-ruits glaspaneel en 3-ruits bovenlicht. Boven de erker bevindt zich een balkon, toegankelijk via twee deuren, beide aan beide zijden geflankeerd door vensters met 6-ruits onderraam en 2-ruits bovenlicht. De deuren hebben een 9-ruits glaspaneel en een 3-ruits bovenlicht. Het balkon heeft een borstwering uitgevoerd in schoon metselwerk.
De gevel heeft links van de erker zowel op de begane grond als de verdieping vier vensters, rechts van de erker onder vier en boven drie. De vensters hebben 9-ruits onderramen en 3-ruits bovenlichten. Op de begane grond zijn de bovenlichten ingekort ten behoeve van een bak voor een rolluik.
De zuidgevel van de rechter vleugel wordt op de begane grond aan het zicht onttrokken door een latere uitbouw. De verdieping heeft links drie hoge smalle vensters met 3-ruits onderraam en enkelruits bovenlicht. Het middelste venster is iets breder dan de twee flankerende. Rechts een venster met 4-ruits onderraam en 4-ruits bovenlicht. De zuidgevel van de linker vleugel heeft op de begane grond twee deuren met 9-ruits paneel en ingekort 3-ruits bovenlicht en op de verdieping twee vensters met 9-ruits onderraam en 3-ruits bovenlicht.
De WESTGEVEL heeft evenals de oostgevel een asymmetrische indeling met vensters met 4-ruits stolpramen en 2-ruits bovenlichten en een enkel klein venster met 4-ruits raam.
Waardering
PAVILJOEN uit 1914/15, gelegen op het terrein van GROOT SCHUYLENBURG.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en voor de tijd van ontstaan (1914/15) typerend voorbeeld van een paviljoen op het terrein van Groot Schuylenburg. Deze instelling stond oorspronkelijk bekend als psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch. De bouw van dit soort vrijstaande paviljoens is typerend voor de vroege twintigste eeuw. De functionele opzet ervan, werd meestal gecombineerd met een interpretatie van in die tijd gangbare bouwstijlen. Dit gebouw is in hoofdvorm en detaillering goed bewaard gebleven en heeft door haar opvallende architectuur met witgepleisterde gevels, balustrade en accenten in rode verblendsteen een belangrijk beeldbepalend karakter. De villa en de drie te beschermen paviljoens zijn herkenbaar aan deze architectuur en vormen zo een belangrijk ensemble.
- Van stedenbouwkundige waarde als belangrijk onderdeel van een viertal in hoofdvorm nog oorspronkelijke gebouwen, gelegen aan de Zutphensestraat. De vier in functie van elkaar verschillende gebouwen liggen in een parkachtige aanleg in het noordelijke deel van het complex. Ze liggen in elkaars verlengde en vormen zo de zuidelijke begrenzing van dit gedeelte van de Zutphensestraat.
- Van cultuurhistorische waarde als oorspronkelijk onderdeel van de voormalige Joodse inrichting voor Geesteszieken Het Apeldoornsche Bosch. Deze inrichting was voor de Tweede Wereldoorlog één van de grootste en meest vermaarde instellingen op dit gebied. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond er vanuit deze inrichting een grootschalige deportatie van Joodse patiënten en verplegend personeel plaats. Hierdoor heeft het gehele complex ook een belangrijke herinneringswaarde aan de periode van de Tweede Wereldoorlog en de daaruit volgende verschrikkingen van de Holocaust.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Large detached PAVILION, called 'Berk' and belonging to the original buildings of the former Jewish psychiatric institution 'Apeldoornsche Bosch'. The pavilion was built in 1914/15 for first-class accommodation of fifteen women, designed by Amsterdam architect Emanuel M. Rood. The building is located at the northern edge of the grounds, on the side of Zutphensestraat, and is positioned at a slight angle to the street.
Description
The building is constructed on a complex floor plan and comprises two storeys under a flat roof. The floor plan has the shape of an elongated H: a long building with transversely placed wings at the ends, projecting beyond the facades of the long building. In the middle of the long wing there are five-sided oriels on both sides; at the location of the north facade these are flanked on both sides by tower-shaped projections.
The facades are predominantly plastered. The plinth, speckled courses, relieving arches and large parts of the parapet on the roof are executed in fair-faced brickwork. The plinth is executed in brick with a bevelled coping of red facing brick. The speckled courses, relieving arches (segmental arches) and the drip moulds of the windows are likewise executed in red facing brick. The balustrade is executed in brick, but in its present form is probably not original. At the location of the oriels in the middle of the long wing the parapet is higher and is plastered. The facades display great diversity in window forms and especially their divisions. These divisions are partly the result of later alterations.
The NORTH FACADE (the facade facing Zutphensestraat) contains in the centre a five-sided oriel with in the front section in the middle two doors with 4-pane panels and 2-pane fanlights. To the left and right and in the two slanted side sections a 4-pane window with 2-pane fanlight. Above the oriel is a balcony, accessible via a door with 4-pane panels and 2-pane fanlights. To the left and right of the door a 6-pane sash window. The two tower-shaped projections flanking the oriel each have a small 4-pane window on both storeys. The two projections are lower than the main building and have an overhanging roof on corbels. The balcony has a brick parapet in fair-faced brickwork. To the right of the right projection on the ground floor in the centre a door with 2-pane fanlight with to the left and right a 4-pane window with 2-pane fanlight and on the first floor to the right a recessed door with 2-pane fanlight and to the left of it two windows as on the ground floor. To the left of the left projection on the ground floor to the left a door with 2-pane fanlight with to the right a 4-pane window with 2-pane fanlight and on the first floor two windows as on the ground floor. The north facade of the wings at the ends has on both storeys four large windows with various glazing bar divisions. Additionally on the ground floor one more small window.
The EAST FACADE has an asymmetrical division and contains on the ground floor on the left a window with 4-pane pivot frame and divided fanlight. To the right there is next to a small single-pane window an entrance with natural stone surround and divided fanlight. The door has been altered. The facade to the right of the entrance is obscured from view by a later extension. The first floor has three windows with 4-pane pivot frame and 2-pane fanlight.
The SOUTH FACADE contains in the centre a substantial five-sided oriel with in the front section two doors, both flanked on both sides by narrow windows with 4-pane lower sash and single-pane fanlight. The doors have a 9-pane glass panel and a 6-pane fanlight. The two slanted side sections contain a window with 12-pane lower sash and 4-pane fanlight. The fanlights are shortened for the benefit of a box for a roller blind. The two sides at right angles to the facade have a door with 9-pane glass panel and 3-pane fanlight. Above the oriel is a balcony, accessible via two doors, both flanked on both sides by windows with 6-pane lower sash and 2-pane fanlight. The doors have a 9-pane glass panel and a 3-pane fanlight. The balcony has a parapet executed in fair-faced brickwork.
The facade has to the left of the oriel both on the ground floor and the first floor four windows, to the right of the oriel below four and above three. The windows have 9-pane lower sashes and 3-pane fanlights. On the ground floor the fanlights are shortened for the benefit of a box for a roller blind.
The south facade of the right wing is obscured from view on the ground floor by a later extension. The first floor has on the left three tall narrow windows with 3-pane lower sash and single-pane fanlight. The middle window is slightly wider than the two flanking ones. To the right a window with 4-pane lower sash and 4-pane fanlight. The south facade of the left wing has on the ground floor two doors with 9-pane panel and shortened 3-pane fanlight and on the first floor two windows with 9-pane lower sash and 3-pane fanlight.
The WEST FACADE has, like the east facade, an asymmetrical division with windows with 4-pane pivot frames and 2-pane fanlights and a single small window with 4-pane frame.
Valuation
PAVILION from 1914/15, located on the grounds of GROOT SCHUYLENBURG.
- Of architectural-historical value as a good and for the time of its creation (1914/15) typical example of a pavilion on the grounds of Groot Schuylenburg. This institution was originally known as the psychiatric institution Het Apeldoornsche Bosch. The construction of such detached pavilions is typical of the early twentieth century. Their functional design was usually combined with an interpretation of building styles current at that time. This building has been well preserved in its main form and detailing and through its striking architecture with white-plastered facades, balustrade and accents in red facing brick has an important character-defining role. The villa and the three pavilions to be protected are recognizable by this architecture and thus form an important ensemble.
- Of urban-planning value as an important part of a group of four buildings that still retain their original main form, located on Zutphensestraat. The four buildings, different in function from each other, are situated in a park-like layout in the northern part of the complex. They lie in line with each other and thus form the southern boundary of this section of Zutphensestraat.
- Of cultural-historical value as an original component of the former Jewish institution for the mentally ill Het Apeldoornsche Bosch. Before the Second World War this institution was one of the largest and most renowned institutions in this field. During the Second World War a large-scale deportation of Jewish patients and nursing staff took place from this institution. Due to this the entire complex also has significant commemorative value for the period of the Second World War and the resulting horrors of the Holocaust.
Nearby in the register
- RibesGezondheidszorgunder 1 mi
- Schuilhut (Gebouw B)Gezondheidszorgunder 1 mi
- Linnenkamer (Gebouw A)Gezondheidszorgunder 1 mi
- Boerderij, Woudhuizerweg 71Boerderij1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.