Rijksmonumentenregister · Netherlands
H. Corneliuskerk
Heerlen, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1909 - 1918
- Address
- Kerkstraat 8, 6413 EL Heerlen
- Place
- Heerlen
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 50.91648, 5.95738
- Part of complex
- 513258
- Monument number
- 512783
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1898 map "Composite: 428. Aachen." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
ROOMS-KATHOLIEKE KERK H. CORNELIUS, is gebouwd tussen 1909 en 1918 naar ontwerp van Joz. Cuypers uit Roermond en Jan Stuyt uit Den Haag. Architect Jan Stuyt werkte aan het begin van zijn loopbaan samen met Joz. Cuypers. De bouwstijl van de kerk is traditionalistisch met neo-romaanse stijlinvloeden. De kerk is gebouwd ten behoeve van de bevolkingstoename die de mijnen teweegbrachten in de nabijgelegen kolonie Heerlerheide. De kerk ligt hoog op en tegen een zandheuvel, op de plek van de oude kerk uit 1839. Na de oorlog kreeg de kerk nieuwe klokken en kerkbanken en intern is een devotiekapel gebouwd voor Onze Lieve vrouw van de Altijddurende Bijstand. In 1986 zijn door Architectengroep Mertens een aantal wijzigingen uitgevoerd, de viering is naar achter verplaatst, de berging naast absis wordt bijsacristie, zij-absis (links) wordt doopkapel en de portaaldeuren zijn versmald. Deze wijzigingen doen geen afbreuk aan de monumentaliteit van het kerkgebouw. De dakbedekking was oorspronkelijk van rode pannen en is thans van leien.
Omschrijving
De CORNELIUSKERK heeft een driebeukig basicaal schip op een kruisvormige plattegrond. Het schip wordt beëindigd door een halfronde absis. Tussen de kruisarmen en het koor zijn de sacristieën geplaatst. Zadeldaken en tentdaken met leien en bakgoten. Onder de goten is een band van zwart-wit geblokte tegels aangebracht. De gevels hebben een plint in kruisverband met een rode rollaag, een optrek van roodbruine baksteen in kruisverband. In de gevel bevinden zich rondboogvormige glas-in-lood vensters, deze zijn gelegen onder een rondboog strek en een uitspringende rondboog van rode baksteen. De vensters zijn los geplaatst of gegroepeerd per drie. In het laatste geval zijn de strekken aaneen gesloten. Rechthoekige en rondboogvormige houten deuren met beslag.
De VOORGEVEL is symmetrisch ingedeeld en heeft een centrale entree. De entree is gelegen in een rondboognis, waarin twee verdiept gelegen nissen en een dubbele rechthoekige houten deur met gegolfd beslag in rondboogvormig vlak. De dubbele houten deur dateert van omstreeks 1986. Naast de entree drie kleine vensters. Boven de entree een rondboog rollaag, waarboven drie vensters gelegen in dubbele nis. In de topgevel een rond venster onder getrapte vleilagen met bloktanden. Twee TORENS met drie lagen van twee vensters, twee grote galmgaten met een middenkolom. De rechtertoren heeft een klok, gelegen in rode baksteen rand van twee vierkanten waarvan er één 22,5 o gedraaid. Het torenuurwerk uit maart 1913 is afkomstig van Gebrs. Kerckhofs uit Aarle-Rixtel. Op de toren een tentdak met leien. Op het dak van de kerk liggen eveneens leien.
De ZIJGEVELS hebben ter plaatse van het schip vijf traveeën, deze liggen ter plaatse van de zijbeuken onder een dakschild en worden door lisenen van elkaar gescheiden. Elk travee van de zijbeuk heeft één venster met boven en naast de strek tegels. Tegen de eerste en derde travee zijn biechtstoelen geplaatst onder een zadeldak. In de gevel van de biechtstoelen bevinden zich drie kleine vensters, deze zijn aan de zijde van de pastorie dichtgemetseld. Ter plaatse van het schip bevinden zich per travee drie vensters met boven en naast de strek tegels. Hierboven bevindt zich een wit gestucte rand.
De KRUISARM heeft een topgevel met drie vensters waarboven een kruismotief van twee gedraaide vierkanten in rode baksteen. De gevel wordt beëindigd door vleilagen en lisenen. Op de nok een cirkel waarin een kruis. De zijgevels van de kruisarm hebben een geblokt tegelmotief onder de goot. In de oksel van kruisarm en zijbeuk bevindt zich een klein portaal van één laag onder een half schilddak tentdak met nokpion. Het portaal heeft een entree met dubbele houten deuren onder een strek. Verder drie vensters met hekwerk in graatmotief. Achter de rechter kruisarm ligt de SACRISTIE, dit is een volume van één bouwlaag onder een dakschild en zadeldaken, uitlopend in een tentdak met nokpion. In de gevel van het koor, gelegen achter de sacristie is een kruisvormig motief van gele en rode baksteen aangebracht. In de gevel van de sacristie bevindt zich een rondboog deur onder rondboog strek met iets uitspringende baksteen rand, drie trapsgewijs geplaatste smalle vensters en in de de topgevel drie smalle vensters. Onder het dakvlak bevindt zich nog een bloktand rand.
De ACHTERGEVEL VAN DE SACRISTIE heeft zes vensters. De ACHTERGEVEL VAN HET KOOR heeft lisenen en vleilagen onder de dakrand met bloktand decoraties. De gevel wordt beëindigd door een baksteen angelusklokje. Tegen het koor staat een halfronde ABSIS met zeven vensters. Op de absis een halfrond tentdak met kruis met onder de goot een geblokt tegelmotief in zwart-wit. Voor de absis staat een muur met verspringende ezelsrug en 2 wagenwielen. Deze muur dateert uit omstreeks 1986.
Het INTERIEUR van de Corneliuskerk heeft een kruisvormige plattegrond, bestaande uit een schip met zijbeuken gescheiden door vier rondbogen. De viering wordt gescheiden van de kruisarmen door twee hogere rondbogen. Tussen het schip en de viering en de viering en het koor bevinden zich nog hogere rondbogen. Achter het koor staat een halfronde absis. Tegen de linkerkruisarm staat een kleinere absis. De sacristie bevindt zich tussen de rechter kruisarm en de het koor. Het SCHIP bestaat uit vijf traveeën en heeft een cassetteplafond. De zijbeuken worden van het schip gescheiden door kolommen van Kunradersteen, deze zijn onderling verbonden door bogen van afwisselend rode baksteen en gele mergelsteen. Boven elke boog bevinden zich drie vensters met glas-in-lood met geometrische figuren. In de ramen zijn de namen van de schenkers aangegeven. De muren zijn wit gepleisterd.
In de ZIJBEUKEN staat per travee een rondboog tussen buitenmuur en kolom en heeft een glas-in-lood venster per travee. Tussen de bogen bevindt zich een recht plafond. De muren zijn witgepleisterd.
Het OXAAL heeft een houten balustrade, waarachter drie hoge glas-in-loodvensters onder meer met afbeelding van Caecilia.
Onder oxaal is een devotiekapel voor Onze Lieve Vrouw van de Altijddurende Bijstand gemaakt in een nis op de plaats van de voormalige opgang naar het oxaal. Uitvoering door firma Donker uit Eindhoven. Het Mariabeeld van de Maastrichtse kunstenaar Harrie Pieters is uit opaline vervaardigd.
De VIERING is verhoogd en bereikbaar via vier treden. De bogen tussen de viering en het schip, de viering en de kruisarmen, de viering en het koor en de zijbeuken en het kruisarmen hebben kolommen van Kunradersteen met bogen van rode baksteen en gele mergelsteen. De bogen met de kruisarmen zijn met staal versterkt. De KRUISARMEN hebben in de kopse gevel drie glas-in-lood vensters. De kleine absis tegen de linker kruisarm is de doopkapel. De absis heeft vijf kleine ramen met bladmotief. In de ABSIS zijn vijf glas-in-lood ramen aanwezig met afbeelding van het Heilig Hart, Maria, Jozef, Cornelius en St, Jan de Evangelist. De ramen hebben de namen van de schenkers.
Verder zijn in het interieur onder meer van belang het altaar uit 1925 van H.J. Eymael te Heerlen. Kerkbank uit 1914 geschonken door Mr Charles Baron de Bieberstein Rocalla Zawadzky bevat het familiewapen. Twee biechtstoelen met paneeldeuren met houtsnijwerk en gekleurd glas-in-lood. In de sacristie staat nog een voormalige biechtstoel.
Waardering
De Corneliuskerk is van cultuurhistorische waarde als uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling door de mijnbouw, en een geestelijke ontwikkeling door de Rooms Katholieke kerk. De architectuurhistorische waarde wordt bepaald door het belang van de kerk voor het oeuvre van de architecten J. Cuypers en J. Stuyt (m.n. als voorbeeld uit hun vroege samenwerkingsperiode), de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, de ornamentiek en het grotendeels gave interieur. De kerk is van bijzondere betekenis wegens de situering, verbonden aan de ontwikkeling van Heerlen als gevolg van de bevolkingstoename door de mijnbouw en daarmee van bijzondere betekenis voor het aanzien van Heerlen. Verder is de kerk van algemeen belang wegens de architectuurhistorische zeldzaamheid en de architectuurhistorische en cultuurhistorische waarden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
ROOMS-KATHOLIEKE KERK H. CORNELIUS was built between 1909 and 1918 to the design of Joz. Cuypers from Roermond and Jan Stuyt from Den Haag. Architect Jan Stuyt worked at the beginning of his career together with Joz. Cuypers. The architectural style of the church is traditionalist with neo-Romanesque stylistic influences. The church was built for the population increase that the mines brought to the nearby settlement of Heerlerheide. The church stands high on and against a sand dune, on the site of the old church from 1839. After the war the church received new bells and church pews and internally a devotional chapel was built for Our Lady of Perpetual Succour. In 1986 Architectengroep Mertens carried out a number of alterations: the chancel was moved back, the storage next to the apse becomes a sacristy, the side apse (left) becomes a baptismal chapel and the entrance doors are narrowed. These alterations do not detract from the monumentality of the church building. The roof covering was originally red tiles and is now slate.
Description
The CORNELIUS CHURCH has a three-aisled basilical nave on a cruciform ground plan. The nave ends in a semicircular apse. Between the transept arms and the choir the sacristies are placed. Gabled roofs and pavilion roofs with slate and gutters. Under the gutters a band of black-and-white checkered tiles has been applied. The facades have a plinth in bond with a red roll moulding, a projection of reddish-brown brickwork in bond. In the facade are semicircular arched stained-glass windows, these are located under a semicircular arched lintel and a projecting semicircular arch of red brickwork. The windows are placed individually or grouped in threes. In the latter case the lintels are continuous. Rectangular and semicircular arched wooden doors with fittings.
The FRONT FACADE is symmetrically arranged and has a central entrance. The entrance is located in a semicircular arched niche, containing two recessed niches and a double rectangular wooden door with corrugated fittings in semicircular arched form. The double wooden door dates from around 1986. Next to the entrance three small windows. Above the entrance a semicircular arched roll moulding, above which three windows located in a double niche. In the gable a round window under stepped slabs with block teeth. Two TOWERS with three storeys of two windows, two large louvered openings with a central column. The right tower has a bell, located in a red brickwork frame of two squares of which one is rotated 22.5 degrees. The tower clock movement from March 1913 comes from Gebrs. Kerckhofs from Aarle-Rixtel. On the tower a pavilion roof with slate. On the roof of the church likewise slate is laid.
The SIDE FACADES have five bays at the location of the nave, these are located at the location of the side aisles under a roof slab and are separated from each other by lesenes. Each bay of the side aisle has one window with tiles above and next to the lintel. Against the first and third bays confessionals are placed under a gabled roof. In the facade of the confessionals are three small windows, these are sealed on the side of the rectory. At the location of the nave there are three windows per bay with tiles above and next to the lintel. Above this is a white plastered band.
The TRANSEPT ARM has a gable with three windows above which a cross motif of two rotated squares in red brickwork. The facade ends with slabs and lesenes. On the ridge a circle containing a cross. The side facades of the transept arm have a checkered tile motif under the gutter. In the junction of transept arm and side aisle is a small portal of one storey under a half-hipped pavilion roof with ridge ornament. The portal has an entrance with double wooden doors under a lintel. Further three windows with herringbone pattern screens. Behind the right transept arm lies the SACRISTY, this is a volume of one storey under a roof slab and gabled roofs, running out in a pavilion roof with ridge ornament. In the facade of the choir, located behind the sacristy a cross-shaped motif of yellow and red brickwork has been applied. In the facade of the sacristy is a semicircular arched door under a semicircular arched lintel with slightly projecting brickwork frame, three stepwise placed narrow windows and in the gable three narrow windows. Under the roof plane there is still a block tooth band.
The REAR FACADE OF THE SACRISTY has six windows. The REAR FACADE OF THE CHOIR has lesenes and slabs under the roof edge with block tooth decorations. The facade ends with a brickwork small angelus bell. Against the choir stands a semicircular APSE with seven windows. On the apse a semicircular pavilion roof with cross with under the gutter a checkered tile motif in black and white. In front of the apse stands a wall with projecting sawtooth and 2 wagon wheels. This wall dates from around 1986.
The INTERIOR of the Cornelius Church has a cruciform ground plan, consisting of a nave with side aisles separated by four semicircular arches. The chancel is separated from the transept arms by two higher semicircular arches. Between the nave and the chancel and the chancel and the choir are still higher semicircular arches. Behind the choir stands a semicircular apse. Against the left transept arm stands a smaller apse. The sacristy is located between the right transept arm and the choir. The NAVE consists of five bays and has a coffered ceiling. The side aisles are separated from the nave by columns of Kunradersteen, these are connected to each other by arches of alternating red brickwork and yellow limestone. Above each arch are three stained-glass windows with geometric figures. In the windows are the names of the donors indicated. The walls are white plastered.
In the SIDE AISLES stands per bay a semicircular arch between the outer wall and column and has a stained-glass window per bay. Between the arches is a flat ceiling. The walls are white plastered.
The GALLERY has a wooden balustrade, behind which three high stained-glass windows with images including Caecilia.
Under the gallery a devotional chapel for Our Lady of Perpetual Succour was made in a niche on the site of the former access to the gallery. Execution by the firm Donker from Eindhoven. The Mary statue by the Maastricht artist Harrie Pieters is made of opaline.
The CHANCEL is elevated and accessible via four steps. The arches between the chancel and the nave, the chancel and the transept arms, the chancel and the choir and the side aisles and the transept arms have columns of Kunradersteen with arches of red brickwork and yellow limestone. The arches with the transept arms are reinforced with steel. The TRANSEPT ARMS have three stained-glass windows in the end facade. The small apse against the left transept arm is the baptismal chapel. The apse has five small windows with leaf motif. In the APSE are five stained-glass windows present with images of the Sacred Heart, Mary, Joseph, Cornelius and St. John the Evangelist. The windows have the names of the donors.
Further of importance in the interior are among others the altar from 1925 by H.J. Eymael of Heerlen. Church pew from 1914 donated by Mr Charles Baron de Bieberstein Rocalla Zawadzky contains the family coat of arms. Two confessionals with panel doors with carved woodwork and coloured stained glass. In the sacristy stands still a former confessional.
Assessment
The Cornelius Church is of cultural-historical value as an expression of a socio-economic development through mining, and a spiritual development through the Roman Catholic Church. The architectural-historical value is determined by the importance of the church for the oeuvre of the architects J. Cuypers and J. Stuyt (in particular as an example from their early collaboration period), the high aesthetic qualities of the design, the ornamentation and the largely intact interior. The church is of particular significance due to its location, linked to the development of Heerlen as a result of the population increase through mining and thus of particular significance for the appearance of Heerlen. Furthermore, the church is of general importance due to the architectural-historical rarity and the architectural-historical and cultural-historical values.
Nearby in the register
- Pastorie(F), Kerkstraat 6Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Politiebureau, Heulsstraat 39Overheidsgebouwunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Kampstraat tegenover 104Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Ganzeweide 31Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.