Rijksmonumentenregister · Netherlands
Groot Lankum
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gezondheidszorg
- Function
- Psychiatrische inrichting
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1928 - 1930
- Address
- Kening State 1, 8802 VG Franeker (Waadhoeke 21) (and others)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18744, 5.52207
- Part of complex
- 512679
- Monument number
- 512680
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Stanford LibrariesUtrecht University Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het HOOFDGEBOUW van het Psychiatrisch ZIEKENHUIS, dat in een landelijke omgeving ligt aan de rand en ten westen van de stad Franeker, is tussen 1928 en 1930 gebouwd. Het nieuwe Gesticht is gerealiseerd als gevolg van het feit dat het Geneeskundig Gesticht binnen de stadsgrenzen niet voldoende capaciteit kon bieden om het groeiende aantal patiënten op te vangen en bovendien niet meer beantwoordde aan de vernieuwde opvattingen over de goede zorg van patiënten met een geestelijke ziekte. Op 17 oktober 1928 is de eerste steen gelegd, op 24 oktober 1930 is het nieuwe ziekenhuis officieel geopend.
Het hoofdgebouw ligt aan de noordzijde van het terrein, ten westen van de laan die vanaf de Harlingerweg loodrecht in noordelijke richting loopt. Het gebouw is naar het noorden georiënteerd. Het gebouw, ontworpen door E. & Th.R. Knevel uit Ermelo, is ontworpen in een bouwstijl met elementen ontleend aan het Zakelijk Expressionisme. Tussen 1978 en 1980 is het bouwwerk uitgebreid met een uitbouw aan de westelijke vleugel. Het WANDELPARK voor de verpleegden, dat rondom het hoofdgebouw is aangelegd, dateert uit de jaren dertig. Het padenbeloop is in grote mate nog oorspronkelijk. Aan de voorzijde van het hoofdgebouw ligt tegenwoordig een grote vijver met slingerpaden, bomen en struiken. Oorspronkelijk lagen tussen de vijver en het gebouw twee kleine ronde perken met lage struiken; het pad is door een weg van betonklinkerkeien vervangen. Aan de achterzijde is het oorspronkelijke padenbeloop nog voor een groot deel aanwezig: het bestaat uit slingerpaden en rechte paden met daartussen struiken en bijzondere bomen - waaronder acacia's en goudiepen. Het padenbeloop bij het hoofdgebouw is volgens geometrische vormen aangelegd, naar achteren toe meer slingerend.
Omschrijving
Het gebouw heeft een langwerpige, geknikte plattegrond, met de bolle voorgevel in noordelijke richting. Het wordt gedekt door een samengesteld dak met zwarte Hollandse pannen. Het bouwwerk bestaat uit drie even grote delen. Het middendeel is drie bouwlagen hoog, de andere twee delen zijn twee bouwlagen hoog. Het middendeel wordt bekroond door een hoog fronton en benadrukt door een getoogde erker. Hier is later de overdekte hoofdingang geplaatst. Oorspronkelijk waren er uitsluitend de twee ingangen aan de uiteinden van het midden deel. Links en rechts van dit brede middendeel zijn de twee even lange vleugels symmetrisch geplaatst. De vleugels worden door een dwarsblok afgesloten. Aan de westvleugel is in 1978-'80 een kruisvormig bouwdeel toegevoegd dat door een L-vormige bouwdeel aan het oude gedeelte is gekoppeld. De twee vleugels worden in het midden, zowel aan de voorzijde als aan de achterzijde, door in totaal vier grote bouwblokken benadrukt. De plint is in rode bakstenen opgetrokken, de rest van het bouwwerk in bruine bakstenen. In de voorgevel van het middendeel zitten links en rechts twee overdekte ingangen. De hoofdingang is nu in het midden van de erker geplaatst en is niet oorspronkelijk. Erker en fronton benadrukken het middenrisaliet dat vijf traveeën breed is. In het fronton is in natuursteen de naam van het hoofdgebouw aangebracht met erboven het wapen van Franeker. Een balustrade van bakstenen pijlers met ertussen een gietijzeren rooster siert het balkon boven de erker. De tweedelige en driedelige vensters -kruiskozijnen- met vierruits bovenlichten zijn regelmatig en boven elkaar gerangschikt over de gevel. In de derde bouwlaag zitten zeventien horizontale tweedelige en driedelige vensters (zonder bovenlicht). In de dakhellingen boven de voorgevel zijn twee houten dakkapellen met plat dak en openslaande tweedelige vensters geplaatst.
In de voorgevels van de zijvleugels zijn kruisvensters geplaatst. In de uitbouwen zijn in het midden vijfdelige vensters geplaatst. In de dakhellingen van de zijvleugels zijn aan de voorzijde in totaal twaalf dakkapellen geplaatst, plus twee op de dakhellingen van de uitbouwen.
Aan de zuidzijde, in de achtergevel, zitten getoogde meerdelige kruisvensters onder gemetselde bogen. In het middendeel zitten links en rechts de achteringangen en twee gesloten loggia's. In de tweede bouwlaag zitten vijfdelige kruisvensters. In de achtergevels van de afsluitende blokken zitten langwerpige vensters en kruisvensters. Lange, meerdelige houten dakkapellen zijn op de dakhellingen van de verschillende delen geplaatst; op de kleinere uitbouwen tweedelige houten dakkapellen.
In de zijgevels, de hoofdgevels van de afsluitende blokjes aan de oost- en westzijde zitten in de eerste en de tweede bouwlaag, symmetrisch opgesteld, vier kruisvensters en in het midden een zesdelig kruisvenster. Op de dakhelling hierboven is aan beide zijden ook een langwerpige, meerruits houten dakkapel geplaatst.
Aan de voorzijde van het hoofdgebouw ligt tegenwoordig een grote vijver met slingerpaden, bomen en struiken. Oorspronkelijk lagen tussen de vijver en het gebouw twee kleine ronde perken met lage struiken; het pad is door een weg van betonklinkers gelegd in de vorm van het gebouw vervangen. Aan de achterzijde is het oorspronkelijk padenbeloop nog voor een groot deel aanwezig; het bestaat uit slingerpaden en rechte paden met daartussen struiken en bijzondere bomen, waaronder acacia's en goudiepen. Het padenbeloop is dichtbij het hoofdgebouw volgens geometrische vormen aangelegd, naar achteren toe slingerend.
Waardering
Het hoofdgebouw "Groot Lankum" uit 1930 horend bij het complex van het Psychiatrisch Ziekenhuis, aan de Burgemeester J. Dijkstraweg te Franeker, met bijbehorend wandelpark is van bijzonder algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een culturele en maatschappelijk ontwikkeling;
- als bijzondere uitdrukking van de ontwikkelingen die al vanaf de laatste decennia voor de eeuwwisseling binnen de gezondheidszorg hebben plaatsvonden, in het bijzonder met betrekking tot de zorg voor geestelijk zieken;
- als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het materiaalgebruik en de ornamentiek;
- vanwege de samenhang tussen interieur en exterieur;
- als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van nationaal belang is;
- vanwege de situering, verbonden met de verandering van opvattingen binnen de gezondheidszorg met betrekking tot de zorg van geestelijk zieken;
- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van het hele complex;
- vanwege de architectuurhistorische, typologische en functionele zeldzaamheid op provinciaal niveau.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The MAIN BUILDING of the Psychiatric HOSPITAL, which is situated in a rural setting at the edge and to the west of the town of Franeker, was built between 1928 and 1930. The new Institution was realized as a result of the fact that the Medical Institution within the town boundaries could not provide sufficient capacity to accommodate the growing number of patients and furthermore no longer met the renewed views on proper care of patients with mental illness. On 17 October 1928 the foundation stone was laid, on 24 October 1930 the new hospital was officially opened.
The main building is situated on the north side of the grounds, to the west of the avenue that runs perpendicular in a northerly direction from the Harlingerweg. The building is oriented towards the north. The building, designed by E. & Th.R. Knevel from Ermelo, was designed in a building style with elements derived from Business Expressionism. Between 1978 and 1980 the building was extended with an addition to the western wing. The WALKING PARK for the patients, which was laid out around the main building, dates from the nineteen thirties. The path layout is to a large extent still original. At the front of the main building there is nowadays a large pond with winding paths, trees and shrubs. Originally between the pond and the building lay two small round beds with low shrubs; the path has been replaced by a way of concrete paving stones. At the rear the original path layout is still largely present: it consists of winding paths and straight paths with shrubs and special trees in between - including acacias and golden rain trees. The path layout at the main building was laid out according to geometric shapes, becoming more winding towards the rear.
Description
The building has an elongated, bent ground plan, with the convex front facade facing north. It is covered by a composite roof with black Dutch tiles. The building consists of three equal parts. The central section is three storeys high, the other two parts are two storeys high. The central section is crowned by a high pediment and emphasized by a bowed bay. The covered main entrance was later placed here. Originally there were solely two entrances at the ends of the central section. To the left and right of this broad central section are the two equally long wings placed symmetrically. The wings are terminated by a transverse block. To the western wing a cross-shaped building section was added in 1978-'80 which is linked to the old section by an L-shaped building section. The two wings are emphasized in the middle, both at the front and at the rear, by in total four large building blocks. The plinth is constructed in red brick, the remainder of the building in brown brick. In the front facade of the central section there are two covered entrances on the left and right. The main entrance is now placed in the middle of the bay and is not original. The bay and pediment emphasize the central projection which is five bays wide. In the pediment the name of the main building is displayed in natural stone with above it the coat of arms of Franeker. A balustrade of brick piers with cast-iron railings in between adorns the balcony above the bay. The two-part and three-part windows - cross windows - with four-pane fanlights are arranged regularly and one above the other across the facade. In the third storey are seventeen horizontal two-part and three-part windows (without fanlight). In the roof slopes above the front facade two wooden dormers with flat roofs and hinged two-part windows are placed.
In the front facades of the side wings cross windows are placed. In the additions five-part windows are placed in the middle. In the roof slopes of the side wings a total of twelve dormers are placed at the front, plus two on the roof slopes of the additions.
On the south side, in the rear facade, are bowed multi-part cross windows set under brick arches. In the central section are the rear entrances on the left and right and two closed loggias. In the second storey are five-part cross windows. In the rear facades of the terminating blocks are elongated windows and cross windows. Long, multi-part wooden dormers are placed on the roof slopes of the various sections; on the smaller additions two-part wooden dormers.
In the side facades, the main facades of the small terminating blocks on the east and west sides, in the first and second storey, arranged symmetrically, are four cross windows and in the middle a six-part cross window. On the roof slope above, also an elongated, multi-pane wooden dormer is placed on both sides.
At the front of the main building there is nowadays a large pond with winding paths, trees and shrubs. Originally between the pond and the building lay two small round beds with low shrubs; the path has been replaced by a way of concrete paving stones laid in the form of the building. At the rear the original path layout is still largely present; it consists of winding paths and straight paths with shrubs and special trees in between, including acacias and golden rain trees. The path layout close to the main building was laid out according to geometric shapes, becoming winding towards the rear.
Valuation
The main building "Groot Lankum" from 1930 belonging to the complex of the Psychiatric Hospital, at the Burgemeester J. Dijkstraweg in Franeker, with adjoining walking park is of particular general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of a cultural and social development;
- as a particular expression of the developments that have taken place within healthcare since the last decades before the turn of the century, in particular with regard to the care of the mentally ill;
- as a particular expression of a typological development;
- for the oeuvre of the architect;
- on account of the high aesthetic quality of the design;
- on account of the material use and the ornamentation;
- on account of the coherence between interior and exterior;
- as an essential component of a larger whole of cultural-historical and architectural-historical national importance;
- on account of the situation, linked with the change in views within healthcare regarding the care of the mentally ill;
- on account of the architectural integrity of the exterior;
- in relation to the structural and visual integrity of the entire complex;
- on account of the architectural-historical, typological and functional rarity at provincial level.
Nearby in the register
- GriendDienstwoningunder 1 mi
- Boerderij, Harlingerweg 50Boerderijunder 1 mi
- Abri, Harlingerweg 52 A Franeker (Waadhoeke 21)Transportunder 1 mi
- """Ponyschuur"""Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.