Rijksmonumentenregister · Netherlands
Uitkijktoren, Lombokl.a.h.eind v.d.str. Leersum (Utrechtse Heuvelrug 26)
Leersum, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Straatmeubilair
- Function
- Uitkijktoren
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1904
- Address
- Lombokl.a.h.eind v.d.str. Leersum (Utrechtse Heuvelrug 26)
- Place
- Leersum
- Municipality
- Utrechtse Heuvelrug
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.01825, 5.42863
- Monument number
- 511050
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1893 map "Amsterdam-Rheinkanal : frei von Kanalabgaben / [getekend door] J.H. Schmüll" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In 1904 is door de Leusdense architect J. Pothoven Azn. deze uitkijktoren gebouwd in opdracht van deurwaarder H.G. van Dam. Deze had een groot heideterrein aangekocht, waarop hij ook de nabij gelegen koepel op een kunstmatig opgeworpen heuvel door dezelfde architect liet bouwen. Beide objecten behoorden toe tot het inmiddels verdwenen landgoed Lombok. Een plaquette in de westgevel van de toren vermeldt dat de twaalfjarige Cornelis van Dam op 10 mei 1904 de eerste steen heeft gelegd.
De uitkijktoren is gebouwd aan het eind van de Lomboklaan die haaks op de zuidhelling van de Heuvelrug omhoog loopt. Oorspronkelijk was het mogelijk vanaf de toren in de richting van Broekhuizen te kijken. Tegenwoordig is het uitzicht als gevolg van de hoge begroeiing verstoord. De toren wordt ook wel `Uilentoren' genoemd, omdat vier uilen de hoeken van de toren bekronen. De toren is sinds 1926 in bezit van de gemeente Leersum.
Omschrijving
Een aan het eind van de Lomboklaan gelegen UITKIJKTOREN op vierkante sokkel uit 1904. Zowel sokkel als toren zijn uit baksteen opgetrokken en met kiezelcement afgewerkt. Het aan drie zijden open bouwwerk is voorzien van een platform dat via een trap bereikbaar is.
De toren heeft een kleinere vierkante plattegrond en is aan de zuid-, west- en oostzijde met een rondboog opengewerkt. De rondboog aan de zuidzijde heeft een sluitsteen met mascaron. De rondbogen steunen op vierkante pijlers die ter hoogte van de kapitelen door middel van een trekstang met elkaar verbonden zijn. In de zwikken van de rondbogen is een eenvoudige vlakvulling gemaakt, waarboven een fries met uitkragende lijst.
De noordzijde van de toren is dichtgezet. Tussen de achtermuur van de toren en de daarvoor gelegen muur, waartussen de trap naar het platform leidt, bevindt zich een ruimte die thans dicht is. Oudere foto's tonen een dichtgezette rondboogvormige doorgang, waarboven een plaquette is geplaatst. Een nog bestaand smal venster in de vorm van een schietgat in de westgevel belicht deze ruimte. Deze opening fungeerde als duivengat.
Aan de zuidzijde is tussen de pijlers een hekwerk geplaatst dat is opgebouwd uit gemetselde stijlen met vlakke bepleistering waarop een grof bepleisterde dekregel is bevestigd.
Aan de rechterzijde van de toren bevindt zich een borstwering met kanteelbeëindiging, waarlangs zich een doorgang naar de ruimte onder het platform bevindt. In deze ruimte staat een stenen bank.
Aan de linkerzijde bevindt zich de hierboven genoemde gemetselde trap met kanteelborstwering die om de linker achterhoek verder omhoog loopt en tenslotte uitkomt op een platform. De borstwering van het platform is voorzien van kantelen. Op de vier hoekpijlers staat een geabstraheerde cementen uil.
Waardering
De uitkijktoren uit 1904 is van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een gaaf bouwtype alsmede van cultuurhistorische waarde vanwege de ontstaansgeschiedenis in relatie met de ontwikkeling van het toenmalige heidegebied dat rond 1904 werd ontgonnen door bosaanplantingen. Alsmede van ensemblewaarde als belangrijk vroeg twintigste eeuws object in een villawijk met overwegend jaren vijftig en zestig architectuur. In dit opzicht ook van waarde in relatie met de koepel aan de Lomboklaan 35, waarmee een nauwe stilistische verwanschap bestaat.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
In 1904 this observation tower was built by Leusden architect J. Pothoven Azn. at the commission of bailiff H.G. van Dam. He had purchased a large heathland area, on which he also had the nearby cupola on an artificially raised mound built by the same architect. Both objects belonged to the now-disappeared estate Lombok. A plaque in the west façade of the tower states that twelve-year-old Cornelis van Dam laid the foundation stone on 10 May 1904.
The observation tower was built at the end of the Lomboklaan which runs at right angles up the south slope of the Heuvelrug. Originally it was possible to look from the tower in the direction of Broekhuizen. Nowadays the view is obscured due to the high vegetation. The tower is also called the 'Uilentoren', because four owls crown the corners of the tower. The tower has been in the possession of the municipality of Leersum since 1926.
Description
An OBSERVATION TOWER located at the end of the Lomboklaan on a square base from 1904. Both base and tower are constructed of brick and finished with gravel cement. The open structure on three sides is provided with a platform which is accessible via a flight of stairs.
The tower has a smaller square ground plan and is opened out on the south, west and east sides with a round arch. The round arch on the south side has a keystone with a mask. The round arches rest on square piers which at the level of the capitals are connected to each other by means of a tie-rod. In the spandrels of the round arches a simple surface filling is made, above which a frieze with a projecting cornice.
The north side of the tower is closed off. Between the back wall of the tower and the wall in front of it, between which the stairs to the platform lead, is a space which is now closed. Older photographs show a closed round arch-shaped passage, above which a plaque has been placed. A still-existing narrow window in the form of a shooting aperture in the west façade lights this space. This opening functioned as a dovecot.
On the south side, between the piers, a fence is placed which is built up from mortared uprights with flat plaster on which a coarse plastered coping is fixed.
On the right side of the tower is a parapet with castellated finish, along which is a passage to the space beneath the platform. In this space stands a stone bench.
On the left side is the above-mentioned mortared flight of stairs with castellated parapet which continues around the left back corner further upward and finally reaches a platform. The parapet of the platform is provided with crenellations. On the four corner piers stands an abstracted cement owl.
Valuation
The observation tower from 1904 is of architectural-historical value as an example of a well-preserved building type as well as of cultural-historical value because of its history of origin in relation to the development of the heathland area at the time which was reclaimed around 1904 by afforestation. As well as of ensemble value as an important early twentieth-century object in a villa district with predominantly 1950s and 1960s architecture. In this respect also of value in relation to the cupola at Lomboklaan 35, with which a close stylistic affinity exists.
Nearby in the register
- Tuinkoepel, Lomboklaan 35Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Woonhuis, Peisenlaan 12Woonhuisunder 1 mi
- Archeologie, Landgoed Peisen Leersum (Utrechtse Heuvelrug 26)Archeologieunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Burgemeester vd Boschlaan bij 63Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.