Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bankgebouw, Hoedemakerplein 1
Enschede, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Handel en kantoor
- Function
- Bankgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1908
- Address
- Hoedemakerplein 1, 7511 JR Enschede
- Place
- Enschede
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.22066, 6.89151
- Monument number
- 510613
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1893 map "Composite: 305. Ahaus." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het voormalige kantoor van de Twentse BANK is in 1908 gebouwd naar ontwerp van G. Beltman in opdracht van mr. Benjamin Willem Blijdenstein (1839-1914). Blijdenstein kwam uit een familie van industriëlen uit de doopsgezinde hoek. Na de afscheiding met België (1839) werd het toenmalige Nederlands-Indië het afzetgebied van Twentse "katoentjes". Vlot geldverkeer tussen Londen, Amsterdam en Enschede was hierbij een vereiste. In alle drie steden werd daartoe in 1861 een bank opgericht onder de naam Twentse Bankvereniging. Uit een fusie met de Nederlandse Handelmij is de ABN ontstaan.
Op een gevelsteen zijn de wapens van de familie en van Enschede afgebeeld. De Blijdensteins waren van oudsher hoedemakers, waaraan het plein zijn naam te danken heeft.
Uitwendig is het gebouw uitgevoerd in traditionalistische "Um 1800" stijl. Het interieur herbergt een bankhal die als ruimte intact is gebleven. Ruimtewerking en detaillering van de hal zijn ontleend aan de Art Nouveau. Loketten en dergelijke zijn verwijderd, het gebouw functioneert niet meer als bank. De kluis in de kelder is nog aanwezig.
Het bankgebouw, gelegen op de hoek van de Brammelerstraat en de Nijverheidsstraat (nu stadserf), bepaalt voor een belangrijk deel het aanzien van het Hoedemakersplein. Het pand is een van de weinige betrekkelijk ongeschonden onderdelen van De Stadsmaten, deel een stadsuitbreidingsplan naar ontwerp van ir J.J.L. Bourdrez uit 1907.
In 1919 is het bankgebouw verbouwd, deels o.a. tot woonhuis.
Van recente datum is een aanbouw aan de achterzijde die voor de bescherming van rijkswege van ondergeschikt belang is.
Omschrijving
Het bankgebouw is vanuit een rechthoekige plattegrond opgetrokken in bruine machinale baksteen over twee bouwlagen onder schilddaken gedekt met geglazuurde zwarte Hollandse pannen. De vertrekken en kantoren zijn in een U-vorm rond de centrale lichthof van de bankhal gerangschikt. Het gebouw heeft een natuurstenen plint en een waterlijst. Rondom loopt een houten kroonlijst. Op de hoeken van het dak staan bakstenen schoorstenen.
De voorgevel is symmetrisch geordend en telt zeven vensterassen. De middelste drie assen vormen een risaliet dat bekroond is met een fronton. In de centrale as van het risaliet is de entree geplaatst. Voor de omlijsting van de hoofdingang is Escausijnsche steen gebruikt, voor het kozijn daarboven Oberkirchner zandsteen. Tussen entree en venster is een plaat ingemetseld met daarop "B.W. Blijdenstein Jr. Bankier". In het tympaan is een oeuil de boeuf venster aangebracht in een natuurstenen cartouche. Op de overige vensterassen bevinden zich op de begane grond vijftienruits en op de verdieping twaalfruits schuifvensters.
De zijgevels tellen vier vensterassen met daarin dezelfde vensters als in de voorgevel, op de verdieping afgewisseld met spaarvelden. In het dakschild van beide zijgevels een dakkapel met tongewelf.
In het skelet van het gebouw is een centrale hal uitgespaard. Deze is afgedekt met een gewelfd glas-in-lood daklicht op consoles met voluten. Op de verdieping is dit daklicht overkapt door een glazen tentdak. In de achtergevel een groot glas-in-lood venster.
In het keldertraplicht zijn in het glas-in-lood het wapen van Enschede en de letters TB aangebracht. In de kelder bevindt zich de kluis, waarvan de kluisdeuren zijn gefabriceerd door Panzer A.G. te Berlijn. Tevens is hier een glasdeur bewaard gebleven met in het glas geëtste florale motieven en de naam van de opdrachtgever onder een hangende Franse lelie.
Enkele kantoorvertrekken hebben een eenvoudige houten lambrizering. Verder in het interieur veel marmer en Belgisch graniet.
Waardering
Bankgebouw van cultuur-, architectuurhistorisch en stedebouwkundig belang vanwege:
- de oorspronkelijke functie als Twentse bank en de relatie met de textielhandel in Enschede
- de voor bankgebouwen kenmerkende typologie en Um 1800-bouwstijl
- de beeldbepalende ligging aan het Hoedemakersplein, binnen het stadsuitbreidingsplan De Stadsmaten uit 1907
- de zeldzaamheid
- de gaafheid van de bankhal
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The former office of the Twentse BANK was built in 1908 according to a design by G. Beltman on behalf of Mr. Benjamin Willem Blijdenstein (1839-1914). Blijdenstein came from a family of industrialists from the Mennonite circle. After the separation from Belgium (1839), the then Dutch East Indies became the sales market for Twentse "cotton goods". Rapid money flow between London, Amsterdam and Enschede was a prerequisite for this. For this purpose, a bank was established in all three cities in 1861 under the name Twentse Bankvereniging. From a merger with the Nederlandse Handelmij, the ABN emerged.
On a facade stone the coats of arms of the family and of Enschede are depicted. The Blijdensteins were traditionally hatmakers, to which the square owes its name.
Externally, the building is executed in a traditionalist "Um 1800" style. The interior houses a banking hall that has remained intact as a space. The spatial effect and detailing of the hall are derived from Art Nouveau. Counters and the like have been removed, the building no longer functions as a bank. The safe in the cellar is still present.
The bank building, located at the corner of the Brammelerstraat and the Nijverheidsstraat (now stadserf), determines to a significant extent the appearance of the Hoedemakersplein. The building is one of the few relatively intact components of De Stadsmaten, part of a city expansion plan designed by ir J.J.L. Bourdrez from 1907.
In 1919 the bank building was renovated, partly converted to residential use among other things.
A recent addition to the rear side is of subordinate importance for the purposes of national monument protection.
Description
The bank building is constructed from a rectangular ground plan in brown machine-made brick over two storeys covered with hipped roofs with glazed black Dutch tiles. The rooms and offices are arranged in a U-shape around the central light well of the banking hall. The building has a natural stone plinth and a drip moulding. A wooden cornice runs all around. Brick chimneys stand at the roof corners.
The front facade is symmetrically arranged and has seven window bays. The middle three bays form a risalit crowned with a pediment. The entrance is placed in the central bay of the risalit. Escausijn stone was used for the frame of the main entrance, Oberkirchner sandstone for the window frame above it. Between the entrance and window is a plaque set in with "B.W. Blijdenstein Jr. Bankier" on it. In the tympanum is an oeil de boeuf window set in a natural stone cartouche. On the other window bays there are fifteen-pane windows on the ground floor and twelve-pane sash windows on the upper storey.
The side facades have four window bays with the same windows as in the front facade, alternated with solid wall sections on the upper storey. In the roof slope of both side facades is a roof dormer with barrel vault.
A central hall is left open in the skeleton of the building. This is covered with a vaulted leaded-glass skylight on consoles with volutes. On the upper storey this skylight is covered by a glass tent roof. In the rear facade is a large leaded-glass window.
In the cellar stairwell the coat of arms of Enschede and the letters TB are incorporated in the leaded glass. In the cellar is the safe, the safe doors of which were manufactured by Panzer A.G. in Berlin. Also preserved here is a glass door with floral motifs etched in the glass and the name of the client under a hanging French lily.
Some office rooms have simple wooden wainscoting. Further in the interior much marble and Belgian granite.
Assessment
Bank building of cultural, architectural-historical and urban planning importance because of:
- the original function as a Twentse bank and the relationship with the textile trade in Enschede
- the typography characteristic of bank buildings and Um 1800 building style
- the prominent location on the Hoedemakersplein, within the city expansion plan De Stadsmaten from 1907
- its rarity
- the integrity of the banking hall
Nearby in the register
- Bankgebouw, Piet Heinstraat 4Handel en kantoorunder 1 mi
- Woonhuis, Piet Heinstraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Winkel (G2), Korte Hengelosestraat 1Winkelunder 1 mi
- Woonhuis, M.H. Tromplaan 9Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.