TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Ma Retraite

Zeist, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kasteel, buitenplaats
Function
Landhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1896 - 1898
Address
Utrechtseweg 67, 3704 HB Zeist
Place
Zeist
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.09203, 5.22538
Monument number
510262

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "De Nieuwe Hollandsche Waterlinie en de stelling in de Geldersche Vallei / ontworpen door M.H.J. Plantenga ; geteekend door M. van Meurs" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

Inleiding

De geschiedenis van de buitenplaats `Ma Retraite' gaat terug tot 1815 toen de familie Kilian de fundamenten legde voor het nieuwe huis `Kerkhoven'. Via erfgenamen van W. Verkerk kwam het huis in bezit van de familie Neveu. Deze veranderde de naam van de buitenplaats in Ma Retraite. De buitenplaats bestond uit een herenhuis, dat dicht langs de weg stond, waarachter een lang en smal gerekt perceel lag waarop een ovaalvormige tuin met slingerpaden lag. In 1829 komt de buitenplaats voor in de `Atlas van Mourot'. In 1832 verandert de buitenplaats van eigenaar, die het bezit in 1833 fors uitbreidde met Sandhoef en Konijneburg. Door J.D. Zocher jr. werd een landschapspark met slingervijver aangelegd. In 1881 werd Ma Retraite geveild en kwam in handen van J.M. Baron Van Voorst tot Voorst. Baron Voorst tot Voorst besluit in 1895 al zijn bezit weer van de hand te doen en in 1896 wordt Johan Hendrik van Marwijk Kooy de nieuwe eigenaar. Hij heeft grootse plannen met Ma Retraite. Hij sloopt het oude huis, dat toch noodzakelijk was omdat de gemeente besloten had de Utrechtseweg te verbreden. De architect A. Salm G. Bzn. krijgt de opdracht een nieuw huis te ontwerpen. De Haarlemse tuinarchitect L.A. Springer, met wie Salm veel samenwerkt, krijgt de opdracht voor de parkaanleg. Ruim anderhalf jaar later zijn de tuin en het huis klaar. In de vakliteratuur oogsten zowel tuin als huis veel lof. Met name over de Italiaans ogende witte villa wordt in veel reisgidsen van die tijd vaak uitvoerig geschreven. De witte villa roept echter ook veel weerstand op getuige de bijnamen als `roomtaart' en `schuimtaart'.

De buitenplaats Ma Retraite houdt na het overlijden van weduwe J.H. Marwijk Kooy-Beuker in 1930 op te bestaan. Het huis wordt verhuurd en fungeert tussen 1937 en 1942 als een familie pension. Intussen gaat de verkaveling van het park verder. In 1932 wordt de overplaats verkocht ten behoeve voor de bouw van villa's. Het gebied langs de Sanatoriumlaan, dat de westgrens van de buitenplaats vormde wordt eveneens bestemd voor de bouw van villa's, dit geldt ook voor het noordelijk deel van het park, waar onder andere de oranjerie en een tuinmanswoning stonden.

In 1942 confisceerden de Duitsers het huis die vlak voor de bevrijding veel van het interieur vernielden. In 1949 krijgt het huis een bestemming als jongensinternaat onder de naam Huize Sint Jan. Er vinden veel verbouwingen plaats om de meer dan 40 jongeren te kunnen huisvesten. In januari 1976 breekt er brand uit waarmee het de ondergang van het huis onafwendbaar lijkt. Na een politiek spel tussen de nieuwe eigenaar en de gemeente wordt elf jaar later besloten het huis te restaureren en er een kantoor in te huisvesten. De huidige fysionomie van het landhuis is zoveel als mogelijk in de oorspronkelijke toestand gelaten, maar de nieuwe kantoorbestemming maakte het noodzakelijk een aantal ingrijpende wijzigingen en vergrotingen in stijl aan de achterzijde door te voeren. Daarbij is de voorgevel ontzien en werd in oude luister hersteld. De bescherming richt zich dan ook uitsluitend op de voorgevel, waarbij de andere gevelzijden van ondergeschikt belang zijn.

Omschrijving

Een op enige afstand van de Utrechtseweg gelegen, vrijstaand LANDHUIS in Italiaans eclectische stijl naar ontwerp van A. Salm G. Bzn. Het huis heeft twee en deels drie bouwlagen en een souterrain op samengestelde plattegrond onder een samengesteld dak van platte- en zadeldaken. Het gebouw ligt in een restant van een landschappelijk aangelegd park naar ontwerp van L.A. Springer. Gezien de ingrijpende verbouwing in 1987 beperkt de bescherming zich tot de voorgevel aan de zijde van de Utrechtseweg, alsmede het daarvoor gelegen parkrestant met waterpartijen, bomen en struiken.

De geheel bepleisterde voorgevel van het landhuis Ma Retraite heeft een symmetrische indeling en bestaat uit een aantal bouwvolumes die in hoogte verschillen. De gevel is zeven vensterassen breed en heeft twee hoekrisalieten van twee bouwlagen onder een plat dak. Het middendeel van drie bouwlagen heeft in de eerste bouwlaag een loggia, bestaande uit vijf gekoppelde rondbogen die door vier zuilen met composietkapitelen worden gedragen. De gevelwand van het middendeel, waarin vijf dubbele deuren zijn geplaatst, ligt meer naar achteren.

In de tweede bouwlaag bevinden zich eveneens dubbele deuren met getoogde roeden bovenlichten, die toegang verschaffen tot het balkon boven de loggia. Het balkon heeft een gemetseld hekwerk met een verzwaarde uitkragende hekpijler boven elke zuil van de eerste bouwlaag.

De derde bouwlaag heeft twee hoektorens onder een zadeldak met overstek op gesneden consoles, waartussen een balkon geplaatst is. De torens zijn door middel van een architraaf met elkaar verbonden. Deze wordt door twee gebundelde pijlers gedragen. De gevelwand is hier meer naar achteren geplaatst. Het stalen balkonhek is niet origineel.

Het stucwerk van de gevels bestaat uit horizontale imitatievoegen en geprofileerde lijsten. De zwikken van de rondbogen hebben een rasterwerk van vierkantjes, waarin een klaver-vier-motief is te zien. Onder de punt van de zwikken zijn mascarons aangebracht. Alle vensters zijn voorzien van wenkbrauwen. Onder de zwaar geprofileerde kroonlijst van de hoekrisaliten bevinden zich consoles, waartussen segmentbogen zijn aangebracht.

De maatverhouding tussen de verschillende geveldelen, zowel wat betreft breedte en hoogte zijn gebaseerd op de klassieke verhoudingen van 1:2:1. Het middendeel heeft een breedte die gelijk is aan de hoogte. Voorts is er een evenwichtige verhouding tussen de gesloten delen van de gevels en de open delen.

In de gevels bevindt zich een aantal verschillende venstertypen. In de hoekrisalieten is in de eerste bouwlaag een samengesteld vensters geplaatst bestaande uit een dubbel draaivenster met zijlichten en roedenbovenlichten. De stijlen en kalven zijn voorzien van een eenvoudige profilering. In de tweede bouwlaag van de hoekrisalieten bevindt zich een samengesteld venster bestaande uit een dubbele balkondeur met zijlichten en enigszins getoogde roedenbovenlichten. De stijlen en kalven hebben dezelfde detaillering als de vensters in eerste bouwlaag. Andere venstertypen die voorkomen zijn tweelichtsvensters met getoogde bovenlichten in de torenpartijen en kelderlichten en de plint.

Voor het huis ligt een verhoogd terras- of bordespartij over de gehele breedte van de voorgevel, dat via twee naar binnen geknikte trappartijen te betreden is. Aan de uiteinden heeft het bordes halfronde uitstulpingen die voorzien zijn van een bepleisterd hekwerk.

Opzij en voor het landhuis ligt een deels geaccidenteerde parkaanleg. Binnen de aanleg ligt een slingervijver met een eilandje. De landschappelijke aanleg bestaat voorts uit volwassen struik- en boompartijen (beuken) rond een gazon. De treurwilg op het eilandje werd in 1945 als bevrijdingsboom geplant.

Waardering

Het landhuis van de buitenplaats Ma Retraite uit 1896 is van cultuurhistorische waarde vanwege de ontwikkelingsgeschiedenis. Alsmede van hoge architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een op Italiaanse villa-architectuur geïnspireerde stijl en vanwege de plaats binnen het oeuvre van architect A. Salm G.Bzn. Alsmede van ensemble waarde in combinatie met de landschappelijke aanleg naar ontwerp van tuinarchitect L.A. Springer. Tevens is het landhuis van ensemblewaarde vanwege de ligging binnen de negentiende eeuwse buitenplaatsengordel tussen Utrecht en Rhenen (de Stichtse Lustwarande).

Cultuurhistorische omschrijving

Ma Retraite is van oorsprong één van de oudste buitenplaatsen in de gemeente Zeist. De oudste verschijningsvorm stamt uit het begin van de negentiende eeuw. Na 1832 werd de buitenplaats uitgebreid door de aankoop van de naastgelegen buitenplaatsen Zandehoef en Konijnenburg. Het terrein is dan groot genoeg om er een park op aan te laten leggen. Op uitnodiging van de toenmalige eigenaar C.M. van Hengst ontwierp J.D.Zocher een fraai landschapspark. In de tweede helft van de negentiende eeuw werd de buitenplaats nog een aantal keer uitgebreid. In 1881 was het reeds 14 hectare groot. In de jaren negentig moest het oude huis Ma Retraite als gevolg van de verbreding van de Utrechtseweg worden afgebroken. Voor de toenmalige eigenaar, J.C. van Marwijk Kooy, was de afbraak van het oude huis een aanleiding om grootse veranderingen door te voeren. Hij vraagt aan A. Salm in 1896 om een nieuw groot huis te ontwerpen en L.A. Springer krijgt de opdracht het park een nieuw aanzicht te geven. Ma Retraite bleef tot 1930 een buitenplaats, het jaar waarin de weduwe van Van Marwijk Kooy overleed. De erfgenamen verhuren het huis waarna het ondermeer dienst deed als familiepension. Intussen nam ook de verkoop van delen van de tuin een aanvang. De Utrechtseweg werd wederom verbreed waardoor de overplaats verloren ging. Ook langs de Sanatorium laan werden delen van het park verkocht ten behoeve van de bouw van villa's. Na de Tweede Wereldoorlog was het terrein nog maar twee hectare groot. Het huis had dan inmiddels een bestemming als jongensinternaat en heet dan `Huize Sint Jan'. Een brand in 1976 verwoeste een groot deel van het huis waarna het huis jaren leeg staat en verpauperd. In 1984 werd besloten tot restauratie en tegelijkertijd een grondige verbouwing. Men besloot de voorgevel in tact te laten, terwijl de rest van het gebouw geschikt werd gemaakt voor een kantoorfunctie. Achter het huis wordt de resterende grond verkocht, om het plan financëel haalbaar te maken.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

Introduction

The history of the country estate `Ma Retraite' dates back to 1815 when the Kilian family laid the foundations for the new house `Kerkhoven'. Through heirs of W. Verkerk the house came into the possession of the Neveu family. This family changed the name of the country estate to Ma Retraite. The country estate consisted of a mansion, which stood close to the road, behind which lay a long and narrow parcel of land on which an oval-shaped garden with winding paths lay. In 1829 the country estate appears in the `Atlas van Mourot'. In 1832 the country estate changes owner, who substantially expanded the property in 1833 with Sandhoef and Konijneburg. By J.D. Zocher jr. a landscape park with winding pond was laid out. In 1881 Ma Retraite was auctioned and came into the hands of J.M. Baron Van Voorst tot Voorst. Baron Voorst tot Voorst decided in 1895 to dispose of all his property and in 1896 Johan Hendrik van Marwijk Kooy became the new owner. He had grand plans for Ma Retraite. He demolished the old house, which was necessary anyway because the municipality had decided to widen the Utrechtseweg. The architect A. Salm G. Bzn. was commissioned to design a new house. The Haarlem landscape architect L.A. Springer, with whom Salm worked extensively, was commissioned for the park design. Just over a year and a half later the garden and house were complete. In specialist literature both garden and house garnered much praise. In particular the Italian-looking white villa was often written about extensively in many travel guides of that era. The white villa, however, also provoked much resistance as evidenced by nicknames such as `cream cake' and `mousse cake'.

The country estate Ma Retraite ceased to exist after the death of widow J.H. Marwijk Kooy-Beuker in 1930. The house was rented out and served as a family pension between 1937 and 1942. Meanwhile the subdivision of the park continued. In 1932 the upper part was sold for the construction of villas. The area along the Sanatoriumlaan, which formed the western boundary of the country estate, was also designated for the construction of villas, as was the northern part of the park, where among other things the orangery and a gardener's cottage stood.

In 1942 the Germans confiscated the house, which shortly before liberation they largely destroyed the interior of. In 1949 the house was designated for use as a boys' boarding school under the name Huize Sint Jan. Many alterations were made in order to accommodate more than 40 boys. In January 1976 a fire broke out which seemed to make the destruction of the house inevitable. After political negotiation between the new owner and the municipality, it was decided eleven years later to restore the house and house an office in it. The current appearance of the country house has been left as much as possible in its original condition, but the new office use made it necessary to carry out a number of major alterations and extensions in keeping with the style on the rear side. In doing so the front facade was spared and restored to its former glory. The protection therefore focuses exclusively on the front facade, with the other facade sides being of secondary importance.

Description

A freestanding COUNTRY HOUSE in Italian eclectic style, set at some distance from the Utrechtseweg, designed by A. Salm G. Bzn. The house has two and in part three storeys and a basement on a complex floor plan under a complex roof of flat and gabled roofs. The building is situated in a remnant of a landscape park designed by L.A. Springer. Given the major alterations in 1987, the protection is limited to the front facade facing the Utrechtseweg, as well as the park remnant in front of it with water features, trees and shrubs.

The completely rendered front facade of the country house Ma Retraite has a symmetrical layout and consists of a number of building volumes that differ in height. The facade is seven window bays wide and has two corner risalits of two storeys under a flat roof. The middle section of three storeys has a loggia in the first storey, consisting of five coupled round arches supported by four columns with Corinthian capitals. The facade wall of the middle section, in which five double doors are placed, is set further back.

In the second storey there are also double doors with arched glazing bars fanlights, which provide access to the balcony above the loggia. The balcony has a masonry balustrade with a strengthened projecting balustrade post above each column of the first storey.

The third storey has two corner towers under a gabled roof with overhang on cut consoles, between which a balcony is placed. The towers are connected to each other by means of an architrave. This is supported by two bundled piers. The facade wall is set further back here. The steel balcony railing is not original.

The stucco of the facades consists of horizontal simulated mortar joints and moulded lists. The spandrels of the round arches have a grid of small squares, in which a four-leaf clover motif can be seen. Mascarons are placed below the point of the spandrels. All windows are provided with eyebrows. Below the heavily moulded cornice of the corner risalits are consoles, between which segment arches are placed.

The proportions between the different facade parts, both in terms of width and height, are based on the classical proportions of 1:2:1. The middle section has a width equal to its height. Furthermore there is a balanced proportion between the closed parts of the facades and the open parts.

In the facades there are a number of different window types. In the corner risalits a composite window is placed in the first storey consisting of a double casement window with side lights and glazing bar fanlights. The stiles and muntins are provided with simple moulding. In the second storey of the corner risalits there is a composite window consisting of a double balcony door with side lights and slightly arched glazing bar fanlights. The stiles and muntins have the same detailing as the windows in the first storey. Other window types that occur are two-light windows with arched fanlights in the tower sections and basement lights and the plinth.

In front of the house lies a raised terrace or platform extending the full width of the front facade, which is accessed via two inward-angled flight of steps. At the ends the platform has semi-circular projections which are provided with rendered balustrades.

To the side and in front of the country house lies a partly uneven landscape park. Within the layout lies a winding pond with a small island. The landscape design also consists of mature shrub and tree plantings (beeches) around a lawn. The weeping willow on the island was planted as a liberation tree in 1945.

Valuation

The country house of the country estate Ma Retraite from 1896 is of cultural-historical value because of its development history. As well as of high architectural-historical value as an example of a style inspired by Italian villa architecture and because of its place within the oeuvre of architect A. Salm G. Bzn. As well as of ensemble value in combination with the landscape design by landscape architect L.A. Springer. The country house is also of ensemble value because of its location within the nineteenth-century country estate belt between Utrecht and Rhenen (the Stichtse Lustwarande).

Cultural-historical description

Ma Retraite is originally one of the oldest country estates in the municipality of Zeist. The oldest manifestation dates from the beginning of the nineteenth century. After 1832 the country estate was expanded through the purchase of the adjacent country estates Zandehoef and Konijnenburg. The terrain was then large enough to have a park laid out on it. At the invitation of the then owner C.M. van Hengst, J.D. Zocher designed a fine landscape park. In the second half of the nineteenth century the country estate was expanded several more times. In 1881 it was already 14 hectares in size. In the nineties the old house Ma Retraite had to be demolished as a result of the widening of the Utrechtseweg. For the then owner, J.C. van Marwijk Kooy, the demolition of the old house was an occasion to carry out major changes. He asks A. Salm in 1896 to design a new large house and L.A. Springer is commissioned to give the park a new appearance. Ma Retraite remained a country estate until 1930, the year in which the widow of Van Marwijk Kooy died. The heirs rent out the house after which it serves among other things as a family boarding house. Meanwhile, the sale of parts of the garden also begins. The Utrechtseweg was widened again, causing the overplaats to be lost. Parts of the park were also sold along the Sanatorium laan for the construction of villas. After the Second World War the terrain was only two hectares in size. The house had in the meantime been designated as a boys' boarding school and is then called 'Huize Sint Jan'. A fire in 1976 destroyed a large part of the house after which the house stands empty and deteriorates for years. In 1984 it was decided to carry out restoration and at the same time a thorough renovation. It was decided to leave the front facade intact, while the rest of the building was made suitable for office use. Behind the house the remaining land is sold to make the plan financially feasible.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
All Kasteel, buitenplaats in Utrecht All Province Utrecht records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)
See your own family's places on a living map