Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Wolfrath bij 1
Born, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Wolfrath bij 1, 6121 RA Born (Sittard-Geleen 31)
- Place
- Born
- Municipality
- Sittard-Geleen
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.04617, 5.83549
- Part of complex
- 509930
- Monument number
- 509931
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamLeiden University LibrariesIGN France — Géoportail
4 historical maps cover this location, the earliest the 1730 map "23. L'Eveche et Liege." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
PARKAANLEG, bestaande uit a. lanen b. parkje c. moestuin d. bosje e. hakhoutbos met zichtas. f. weiland en boomgaarden. g. weiland.
De aanleg van de historische buitenplaats Wolfrath bestaat uit een in oorsprong vanaf het begin van de 18de eeuw aangelegde formele structuur van een dubbel omgrachte plaats met aangrenzende kleine landschappelijke aanleg uit het begin van de 19de eeuw, welke ook binnen de grachten ligt, met buiten de grachten een haaks op de as van het huis gelegen dwarslaan (oude oprijlaan met oude laanbeplanting met linden), ten ZO van de omgrachte plaats een weiland met 'grand canal' op de as van de omgrachte plaats en aangrenzend aan dit laatstgenoemde weiland een gaaf bewaard 18de-eeuws hakhoutbos (toponiem: Sterrebos) met centraal een op de as van het 'grand canal' gerichte middenlaan met eiken (zichtas). Deze vroeg 18de-eeuwse structuur werd in de 19de eeuw in formele trant uitgebreid door de formalisering van de aanleg van het Pasveld, door deze met rechte lanen te omgeven. Deze uitbreiding vond in verschillende etappes plaats telkens wanneer geleidelijke grondaankoop aan deze zijde van het complex door de familie Kerens, eigenaar van Wolfrath in de 19de eeuw dit mogelijk maakte. Zo kon tussen 1810 en 1819 parallel aan de oude oprijlaan ten ZW hiervan de Koestraat (laanbeplanting met linden) worden aangelegd (vgl. de prae-kadastrale kaart 1810-1815 en het Kadastraal Minuutplan 1819). De grens van het bezit van de familie Kerens aan de ZO-zijde van open gebied tussen deze twee lanen (het Pasveld), die iets ten NW van de huidige oprijlaan ligt, werd door een rij eiken gemarkeerd. De zes eiken in het Pasveld herinneren aan deze oude grensmarkering. Tussen 1842 en 1891(zie de topografische militaire kaarten uit deze jaren) werd de laan van Holtum naar Susteren beplant waardoor het veld aan de noordzijde door een lindenbeplanting werd afgesloten (thans enkele rij linden, in de westzijde onderbroken door de in de jaren '60 aangelegde autosnelweg Eindhoven-Maastricht). Hernieuwde grondverwerving door de familie Kerens maakte het mogelijk om in laatstgenoemde periode de op de as van het huis gelegen nieuwe oprijlaan aan te leggen (lindenbeplanting). Aldus ontstond in de 19de eeuw in fasen het door lindelanen en oprijlaan omgeven weiland , waarvan ondanks de gerende situering van de voormalige laan van Holtum naar Susteren de belevingswaarde zich sindsdien laat karakteriseren door een in formele trant aangelegde en door laanbomen omgeven weiland (deels met boomgaard), dat uiteindelijk verweven werd met de oudere structuur van de aanleg van Wolfrath. Deze in de 18de en 19de eeuw tot stand gekomen formele structuur van de aanleg rondom Kasteel Wolfrath onderscheidt zich van de ontginningsstructuur van het omringende landschap.
ad a.: er zijn drie lanen; vanaf de brug (zie onder 4) naar het poortgebouw loopt een lindenlaan, de Kleinelaan, XIXc, naar het zuidwesten; voordat het grote fabriekscomplex werd gebouwd eindigde de laan op de weg van Holtum naar Nieuwstadt; die weg, Pasveld, vroeger Koestraat genaamd, is afgekapt door het fabriekscomplex en is eigenlijk via een haakse bocht nu het verlengde van de laan geworden; de laan heeft een grindverharding. De oude officiële oprijlaan, XVIII of ouder, staat loodrecht op de reeds genoemde laan en eindigt in noordwestelijke richting op de Holtummerweg; ook linden, geplant in vierkantsverband, en grindverharding; aan begin en einde telkens twee kegelvormige schamppalen. De derde laan, XIX, begint direct bij de brug loodrecht op de eerste laan en loopt via een haakse bocht langs de noordwestzijde van de buitengracht in noordoostelijke richting naar de Holtummerweg; eikenbeplanting; geen verharding doch een grasmat; wordt alleen voor wandelen gebruikt.
ad b.: ten noordoosten en -westen van het kasteeleiland ligt tussen binnen- en buitengracht een parkje in landschappelijke stijl, begin XIX, met grasvelden, waarin oude solitairen en een slingerende loofgang van haagbeuk; verder een rondgaand pad door de loofgang en over een klein heuveltje in de noordhoek van het parkje. De zuidoostzijde van de binnengracht is dermate breed, dat van een vijver gesproken kan worden; hierin ligt een rond eilandje.
ad c.: de moestuin ligt in de zuidelijke hoek van de buitengracht direct naast de zuidoostvleugel van het poortgebouw.
ad d.: direct ten westen van de westhoek van de buitengracht ligt een klein wandelbos, XIXd, begrensd door de twee lindenlanen, de Venkebeek en de buitengracht; vaag is nog een padenstructuur te herkennen; er staat gemengd loofhout.
ad e.: in de oosthoek van het complex ligt het zogenaamde Sterrebos, een min of meer vierkant perceel met veel oude eiken als overstaanders van elsenhakhout; vroeger als hakhout bos geëxploiteerd; brede middenas met grasbegroeiing en eiken als laanbeplanting, georiënteerd op het kasteel.
ad f.: ten zuiden van het bosje, begrensd door de Holtummerweg, de oprijlaan en de beek ligt een perceel weiland (deels met boomgaard), dat ingebed is in een in de 19de-eeuw tot stand gekomen formele structuur van lindenlanen en dat mede ertoe kan dienen deze structuur zichtbaar en beleefbaar te houden. In de oosthoek liggen boomgaarden aan weerszijden van het 'grand canal'.
ad g: ten noordoosten van de oude oprijlaan ligt vanouds een weiland dat in de compositie van het park een grote cultuurhistorische waarde vertegenwoordigt vanwege de bewust geschapen contrastwerking met de oude oprijlaan en het door de Venkebeek begrensde wandelbos. Het profiel van de laan en de landschappelijke zoom van dit bos en hiermede de historische belevingswaarde van deze parkgedeelten worden door de open ruimte van dit weiland zichtbaar gemaakt. Vice versa vertegenwoordigt het weiland vanuit de bewust geschapen gesloten ruimten van de oude oprijlaan en het besloten wandelbos als contrasterende open groene ruimte een grote bewust geschapen ruimtelijke en compositorische belevingswaarde.
Waardering
PARKAANLEG van algemeen belang
- vanwege de ouderdom
- vanwege de vrijwel ongestoorde 18de-eeuwse formele structuur
- vanwege de zeldzaamheidswaarde van deze structuur, met name van de oude oprijlaan, de aanleg van de grachten, het 'grand canal' en het gaaf bewaarde hakhoutbos met zichtlaan
- vanwege de in de loop van de negentiende eeuw in fasen tot stand gekomen uitbreiding van de 18de-eeuwse formele structuur
- vanwege de visueel-landschappelijke waarde
- vanwege de historisch visueel-landschappelijke waarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
PARK LAYOUT, consisting of a. lanes b. small park c. vegetable garden d. small wood e. coppice wood with sight-line axis f. pasture and orchards g. pasture.
The layout of the historic country estate Wolfrath consists of a formally structured arrangement originating from the early 18th century with double moats, adjoining a small landscape arrangement from the early 19th century, which also lies within the moats, with outside the moats a transverse lane perpendicular to the axis of the house (old carriage drive with old avenue planting of lime trees), to the SE of the moated estate a pasture with 'grand canal' on the axis of the moated estate and adjacent to this last-mentioned pasture a well-preserved 18th-century coppice wood (place name: Sterrebos) with centrally a central lane with oak trees (sight-line axis) oriented on the axis of the 'grand canal'. This early 18th-century structure was extended in the 19th century in formal style through the formalisation of the layout of the Pasveld, by surrounding it with straight lanes. This extension took place in various stages whenever gradual land acquisition on this side of the complex by the Kerens family, owners of Wolfrath in the 19th century, made this possible. Thus between 1810 and 1819 parallel to the old carriage drive to the SW thereof the Koestraat (avenue planting with lime trees) could be laid out (compare the pre-cadastral map 1810-1815 and the Cadastral Minute Plan 1819). The boundary of the Kerens family's property on the SE side of open ground between these two lanes (the Pasveld), which lies somewhat to the NW of the present carriage drive, was marked by a row of oak trees. The six oaks in the Pasveld recall this old boundary marking. Between 1842 and 1891 (see the topographical military maps from these years) the lane from Holtum to Susteren was planted, whereby the field on the north side was closed off by a lime tree planting (now a few rows of limes, on the west side interrupted by the motorway Eindhoven-Maastricht laid out in the 1960s). Renewed land acquisition by the Kerens family made it possible in the last-mentioned period to lay out the new carriage drive on the axis of the house (lime tree planting). Thus in the 19th century there arose in phases the pasture surrounded by lime-tree avenues and carriage drive, which, despite the unfortunate location of the former lane from Holtum to Susteren, has since had its experiential value characterised by a formally laid-out pasture surrounded by avenue trees (partly with orchard), which was ultimately interwoven with the older structure of the Wolfrath layout. This formal structure of the layout around Kasteel Wolfrath created in the 18th and 19th centuries distinguishes itself from the clearance structure of the surrounding landscape.
re a.: there are three lanes; from the bridge (see below under 4) to the gate building runs a lime-tree avenue, the Kleinelaan, 19th century, to the southwest; before the large factory complex was built the lane ended on the road from Holtum to Nieuwstadt; that road, Pasveld, formerly called Koestraat, has been cut off by the factory complex and is actually now via a right-angled bend the extension of the lane; the lane has gravel surfacing. The old official carriage drive, 18th century or older, stands perpendicular to the already-mentioned lane and ends in a northwesterly direction on the Holtummerweg; also lime trees, planted in square configuration, and gravel surfacing; at beginning and end respectively two conical bollards. The third lane, 19th century, begins directly at the bridge perpendicular to the first lane and runs via a right-angled bend along the northwest side of the outer moat in a northeasterly direction towards the Holtummerweg; oak planting; no surfacing but a grass verge; is used only for walking.
re b.: to the northeast and northwest of the castle island lies between inner and outer moat a small park in landscape style, early 19th century, with grass fields, in which old solitary trees and a winding pergola of hornbeam; further a circular path through the pergola and over a small mound in the north corner of the small park. The southeast side of the inner moat is so broad that it can be called a pond; in it lies a round islet.
re c.: the vegetable garden lies in the southern corner of the outer moat directly next to the southeast wing of the gate building.
re d.: directly to the west of the west corner of the outer moat lies a small walk-through wood, 19th century late, bounded by the two lime-tree lanes, the Venkebeek and the outer moat; faintly a path structure can still be recognised; there is mixed deciduous woodland.
re e.: in the east corner of the complex lies the so-called Sterrebos, a more or less square plot with many old oaks as standards from alder coppice; formerly exploited as coppice wood; broad central axis with grass growth and oaks as avenue planting, oriented towards the castle.
re f.: to the south of the wood, bounded by the Holtummerweg, the carriage drive and the brook lies a plot of pasture (partly with orchard), which is embedded in a formal structure of lime-tree avenues created in the 19th century and which can also serve to keep this structure visible and experiential. In the east corner lie orchards on either side of the 'grand canal'.
re g: to the northeast of the old carriage drive there has long been a pasture which in the composition of the park represents a major cultural-historical value because of the deliberately created contrast effect with the old carriage drive and the walk-through wood bounded by the Venkebeek. The profile of the lane and the landscape edge of this wood and with it the historical experiential value of these park sections are made visible by the open space of this pasture. Vice versa the pasture represents, seen from the deliberately created enclosed spaces of the old carriage drive and the enclosed walk-through wood, as a contrasting open green space a major deliberately created spatial and compositional experiential value.
Valuation
PARK LAYOUT of general importance
- because of its age
- because of the virtually undisturbed 18th-century formal structure
- because of the rarity value of this structure, in particular of the old carriage drive, the layout of the moats, the 'grand canal' and the well-preserved coppice wood with sight-line avenue
- because of the extension of the 18th-century formal structure created in phases over the course of the nineteenth century
- because of the visual-landscape value
- because of the historical visual-landscape value.
Nearby in the register
- Bijgebouwen kastelen enz., Wolfrath 1Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Kasteel WolfrathKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Brug(L), Wolfrath 1Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- PoolmolenIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.