Rijksmonumentenregister · Netherlands
Logegebouw, Vondelstraat 39
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Vergadering en vereniging
- Function
- Logegebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1910 - 1911
- Address
- Vondelstraat 39, Locatie: Oud-West, 1054 GJ Amsterdam (and others)
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.36183, 4.87636
- Monument number
- 492004
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1906 map "Rijnland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In verschillende bouwfasen tot stand gekomen LOGEGEBOUW met VERENIGINGSLOKAAL en CONCIERGEWONING, hoofdzetel van de Amsterdamse Vrijmetselaars, deels ter plaatse van het voormalige Bierhuis 'Vondel' (nr. 41) en het voormalige 'Vondelhuis' (nr. 39). Van het in oorsprong in 1873 in opdracht van G.A. Heineken naar ontwerp van P.J.H. Cuypers gebouwde Bierhuis resteren nog rudimenten van de linkerzij- en achtergevel. Het 'Vondelhuis', daterend van omstreeks 1880, werd in 1893 met het Bierhuis verbonden, en in 1904-1905verbouwd en uitgebreid door W. Kromhout Czn. in opdracht van H. van der Velde Hzn. namens het Logebestuur van de Amsterdamse Vrijmetselarij. In 1910-1911 verkregen beide panden hun huidig aanzicht dankzij een ingrijpende verbouwing naar ontwerp van P. Heyn in opdracht van J. Menno Huizinga namens de Stichting van Vrijmetselaren. Bij deze verbouwing werden de gevels van Kromhout (refererend aan een tempelfront) en Cuypers afgebroken en kwam een geheel nieuwe gevel tot stand in een Rationalistische stijl.
N.B. In 1891 werd het Bierhuis veranderd tot 'Café Restaurant Vondel' door de architecten Roog & Van der Ban in opdracht van W.G.F. Heijmans en J. Tekelenburg. In 1903 gingen beide panden over in handen van de zeven in Amsterdam gevestigde Vrijmetselarijloges, die een gezamenlijk onderkomen zochten. De uitvoerder van de verbouwing van het Vondelhuis door Kromhout was Z. Deenik & Zn.
Omschrijving
Op een samengestelde plattegrond uit twee bouwvolumes en een tussenlid bestaand bakstenen logegebouw (met op de beganegrond de Blauwe Tempel en op de verdieping de Rode Tempel) en naastliggend verenigingslokaal met conciërgewoning, met elkaar verbonden door een smal tussenliggend bouwdeel over twee verdiepingen waarvan het bovendeel een venstertravee is teruggezet.
Het logegebouw, Vondelstraat 39 (O), bestaat uit twee bouwlagen onder een plat dak tussen twee flankerende hoektorens met op elk een opengewerkte lantaarn met een puntvormige bekroning. In de benedenverdieping bevindt zich het monumentale rondboogvormig portaal in neo-Romaanse trant, toegankelijk via een uit twee treden bestaande stoep, met een bogenarcade en flankerende zuiltjes met gestileerde kapitelen, omlijst door natuursteen en boven de twee rechthoekige houten deuren voorzien van een halve-maanvormig glas-in-lood bovenlicht. Ter weerszijden van de ingang aan iedere kant twee rondboogvormige diepgelegen vensters met glas-in-lood. Rechts van de ingang een trap naar de kelder. Boven de ingang ingelegd tegelwerk met daarop in kapitalen geschilderd: PACI AC LUCI. Daarboven een vensterrij van zeven smalle raamstroken met glas-in-lood, door baksteen onderverdeeld. Op de hoeken twee nog smallere en diep gelegen raamstroken, eveneens met glas-in-lood. Boven deze vensterrij een fries van ingelegde vierkante natuurstenen tegels waarop een Andreaskruis is geschilderd. De bovenverdieping ligt enigszins teruggeplaatst tussen de twee flankerende hoektorens. In het midden een groot diepliggend roosvenster met in glas-in-lood een gebrandschilderde afbeelding van een gepolijste diamant (het hoogst denkbare stadium waarnaar de vrijmetselaar streeft) tussen twee natuurstenen pilasters waarop een eveneens natuurstenen boog met sluitsteen. In de top van de gevel, welke eindigt in een in natuursteen uitgevoerde punt, met gebeeldhouwde bekroning, een glas-in-lood venster met twee kleinere naastliggende vensters, eveneens met glas-in-lood. In de twee hoektorens een smalle raamstrook met glas-in-lood. In de in natuursteen uitgevoerde lantaarns glas-in-lood vensters. De gehele gevel wordt verder versierd met natuurstenen banden, aanzet- en sluitstenen.
Het tussenliggend bouwdeel met entree is toegankelijk via een in natuursteen uitgevoerde stoep met klein bordes bestaande uit zeven treden tussen gemetselde balustraden met op de twee hoofdbalusters een ijzeren lantaarn. De entree bevat twee rechthoekige met fraai snijwerk bewerkte eikehouten deuren met door baksteen in drieën verdeeld diepliggend glas-in-lood venster; in de latei uitgebeiteld 'nr. 39-41'; daarboven een schild waarop twee symbolen van de vrijmetselarij: passer en winkelhaak met in het midden de letter G (staat voor 'Graad'). Vondelstraat 41 (W), waarin in oorsprong het verenigingslokaal en de conciërgewoning, is een bakstenen gebouw bestaande uit sousterrain, parterre, eerste en tweede verdieping onder een samenstel van zadeldaken bedekt met leien waarvan de gevel eindigt in een punt. Op de beganegrond twee vensters met schuiframen en bovenlichten aan weerszijden van balcon met ajour borstwering en fenêtre à terre. Op de eerste verdieping een balcon met sierijzeren borstwering tussen twee vensters met schuiframen en bovenlichten. De balconramen met halve-maanvormig bovenlicht worden omgeven door een natuurstenen boog op pilasters. Op de tweede verdieping een rij gekoppelde rondboogvormige drie- en tweeruitsvensters met bovenlichten. In de gevelpunt gekoppeld drieruitsvenster met bovenlicht boven het middelste raam. De gevel wordt verder verlevendigd door het gebruik van natuurstenen banden, aanzet-, hoek- en sluitstenen. De natuurstenen omlijsting van de vensters is voorzien van geometrische patronen in reliëf.
Waardering
Logegebouw met verenigingslokaal en conciërgewoning, hoofdloge van de Amsterdamse Vrijmetselarij, van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Lodge building constructed in various building phases with association hall and caretaker's dwelling, headquarters of the Amsterdam Freemasons, partly on the site of the former Bierhuis 'Vondel' (no. 41) and the former 'Vondelhuis' (no. 39). Of the originally built Bierhuis in 1873 commissioned by G.A. Heineken after a design by P.J.H. Cuypers, rudiments of the left side and rear facade still remain. The 'Vondelhuis', dating from circa 1880, was connected to the Bierhuis in 1893, and in 1904-1905 was remodelled and extended by W. Kromhout Czn. commissioned by H. van der Velde Hzn. on behalf of the Lodge Board of Amsterdam Freemasonry. In 1910-1911 both properties received their present appearance thanks to a major remodelling after a design by P. Heyn commissioned by J. Menno Huizinga on behalf of the Foundation of Freemasons. During this remodelling, the facades by Kromhout (referring to a temple front) and Cuypers were demolished and an entirely new facade was created in a Rationalist style.
N.B. In 1891 the Bierhuis was converted to 'Café Restaurant Vondel' by the architects Roog & Van der Ban commissioned by W.G.F. Heijmans and J. Tekelenburg. In 1903 both properties passed into the hands of seven Freemasonry lodges based in Amsterdam, which sought a shared premises. The contractor for the remodelling of the Vondelhuis by Kromhout was Z. Deenik & Zn.
Description
On a composite ground plan consisting of two building volumes and an intermediate section, a brick lodge building (with the Blue Temple on the ground floor and the Red Temple on the upper floor) and an adjoining association hall with caretaker's dwelling, connected to each other by a narrow intermediate building section over two storeys, the upper part of which has a window bay recessed.
The lodge building, Vondelstraat 39 (E), consists of two storeys under a flat roof between two flanking corner towers each with an open-worked lantern with a pointed apex. On the ground floor is the monumental round-arched portal in Neo-Romanesque style, accessible via a step consisting of two treads, with an arch arcade and flanking small columns with stylised capitals, framed by ashlar and above the two rectangular wooden doors provided with a semicircular leaded-glass fanlight. On either side of the entrance on each side two round-arched recessed windows with leaded-glass. To the right of the entrance a staircase to the cellar. Above the entrance inlaid tilework with thereon painted in capitals: PACI AC LUCI. Above this a row of seven narrow window strips with leaded-glass, subdivided by brickwork. At the corners two even narrower and recessed window strips, likewise with leaded-glass. Above this window row a frieze of inlaid square ashlar tiles on which an St Andrew's cross is painted. The upper storey is slightly recessed between the two flanking corner towers. In the centre a large recessed rose window with in leaded-glass a stained-glass image of a polished diamond (the highest conceivable stage to which the freemason aspires) between two ashlar pilasters on which likewise an ashlar arch with keystone. At the apex of the facade, which ends in an ashlar-executed point, with sculptured apex, a leaded-glass window with two smaller adjacent windows, likewise with leaded-glass. In the two corner towers a narrow window strip with leaded-glass. In the ashlar-executed lanterns leaded-glass windows. The entire facade is further decorated with ashlar bands, quoins and voussoirs.
The intermediate building section with entrance is accessible via an ashlar-executed step consisting of a small platform with seven treads between brick balustrades with on the two main balusters an iron lantern. The entrance contains two rectangular oak-wood doors worked with fine carving with a recessed leaded-glass window subdivided into three by brickwork; in the lintel carved 'no. 39-41'; above this a shield on which two symbols of freemasonry: compass and set square with in the centre the letter G (stands for 'Degree'). Vondelstraat 41 (W), which originally contained the association hall and the caretaker's dwelling, is a brick building consisting of basement, ground floor, first and second storey under a group of gabled roofs covered with slate on which the facade ends in a point. On the ground floor two windows with sash frames and fanlights on either side of a balcony with openwork balustrade and fenêtre à terre. On the first storey a balcony with ornamental iron balustrade between two windows with sash frames and fanlights. The balcony windows with semicircular fanlight are surrounded by an ashlar arch on pilasters. On the second storey a row of coupled round-arched three- and two-pane windows with fanlights. In the gable apex coupled three-pane window with fanlight above the middle window. The facade is further enlivened by the use of ashlar bands, quoins, corner and voussoir stones. The ashlar framing of the windows is provided with geometric patterns in relief.
Valuation
Lodge building with association hall and caretaker's dwelling, main lodge of Amsterdam Freemasonry, of general importance due to architectural and cultural-historical value.
Nearby in the register
- Woonhuis, Vondelstraat 47Woonhuisunder 1 mi
- EngelandWoonhuisunder 1 mi
- NederlandWoonhuisunder 1 mi
- RuslandWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.