Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Laan Ampsen bij 8

Lochem, Gelderland, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Tuin, park en plantsoen
Function: Historische aanleg
Category: onroerend gebouwd
Address: Laan Ampsen bij 8, 7241 NG Lochem
Place: Lochem
Province: Gelderland
Country: Netherlands
Coordinates: 52.17547, 6.42373
Part of complex: 401776
Monument number: 403621

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zutphania Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG bestaat uit drie delen:1. de classicistische rechthoekige aanleg van het voorplein, waarvan de 18e-eeuwse indeling wordt bepaald door de bijgebouwen aan de lange zijden en het hoofdgebouw en de balustrade met toegangshek en toegangsbrug aan de korte zijden. De ruimten tussen de buitenste hoeken van de voorzijde van het huis en tussen de zuidwestelijke hoek van het noordwestelijke bouwhuis en de zuidoostelijke hoek van het zuidoostelijke bouwhuis worden door een 19e-eeuws smeedijzeren hek met een kwartcirkelvormig concaaf verloop begrensd. Er achter een 19e-eeuwse aanplant van linden, evenwijdig aan het verloop van het hek geschoren.

2. de parkaanleg in landschapsstijl ten zuidwesten van het hoofdgebouw, binnen de omgrenzing van het rechthoekige grachtenstelsel, bestaande uit een negentiende-eeuwse parkaanleg met slingerpaden direct grenzend aan het huis en een weiland met volgens de architectonische vormprincipes van de landschapsstijl geplante solitairen van beuk, eik, kastanje, acacia en linde, grenzend aan dit parkgedeelte. Deze parkgedeelten worden van elkaar gescheiden door een hek, bestaande uit in betonnen palen gevatte ijzeren regels, dat voor de historische aanleg van ondergeschikte betekenis is. In de zuidhoek van het parkgedeelte grenzend aan het huis een houten prieel met rieten kap.

3. de parkaanleg samengesteld uit een rechthoekig grachtenstelsel waarop de genoemde parkgedeelten 1 en 2 en een grootschalig geometrisch lanenstelsel, met sterrebos, begraafplaats en diverse agrarische- en bospercelen. Deze geometrische aanleg van het lanenstelsel, gebaseerd op classicistische compositorische grondregels, is typerend voor de wijze van ontsluiten van onontgonnen terreinen op de grote oost-Nederlandse landgoederen in de achttiende en negentiende eeuw. Het regelmatige patroon, volgens welke deze ontginning binnen de grenzen van de aanleg van de historische buitenplaats in de achttiende en negentiende eeuw is geschied, is op functionele, exploitatieve en architectonische overwegingen gebaseerd.

Deze aanleg bestaat uit de aan weerszijden thans nog ten dele met dubbele eiken beplante lange centrale dwarsas, die van de Oude Lochemseweg tot aan de boerderij Ouden Ampsen (kadastraal perceel Laren nr. A792) reikt.

Loodrecht hierop is vanuit het hart van het voorplein de centrale hoofdas of centrale zichtas (toponiem: allee voor het huis met in het verlengde hiervan Rauwendijk of Velddijk), met ten noordoosten hiervan twee bijna evenwijdig aan deze hoofdas gesitueerde lanen (toponiemen: Boermansdijk en Bouwdijk of Lonnemansdijk) en ten zuidwesten hiervan een aan de windrichting van de hoofdas identieke laan (toponiem: Lange Rijstdijk).

Deze zuidwestelijke laan, die in het verlengde ligt van de Oude Lochemseweg en de genoemde meeste noordoostelijke laan vormen met de centrale dwarsas een trapeziumvormige figuur, die door de hoofdas in twee gedeelten wordt verdeeld. Het gedeelte van dit terrein van de centrale dwarsas tot en met het zogeheten hieraan evenwijdige Siberie Pad was al aan het eind van de 18e eeuw aangelegd, getuige blad N en Q van de kaart van Van der Wijck uit ca. 1787 (Atlas Hottinger). Het ten noordoosten hiervan gelegen deel van deze trapeziumvormige aanleg, dat uit een stelsel van onverharde boswegen bestaat en dat aan Hooislag eindigt, werd vermoedelijk door Egbert Justinus van Nagell omstreeks 1850 aangelegd.

Het door het genoemde patroon van lanen en paden omlijstte en ingedeelde gebied bestaat uit bos- en heide-percelen alsmede bouwland, die, voorzover dit het gedeelte ten noordoosten van het Siberie Pad betreft, geen monumentale waarde hebben. Hetzelfde geldt voor de percelen, die door het Siberie Pad, de Bouwdijk en door de Boermansdijk worden omsloten. Ook het door de Lange Rijstdijk, het Siberie Pad en de centrale zichtas omgeven terrein, dat aan de ZW-zijde door de NO-zijde van de kadastrale percelen gemeente Laren nrs A160, A745, A166, A1340, A169, A171, A194, A195 en A200 wordt begrensd, heeft geen monumentale betekenis. De aan de centrale zichtas grenzende kadastrale percelen gemeente Laren nrs A197, A199 en A201, waarop een formele rabatten-structuur is gelegen, behoren wel tot de historische aanleg. Voorts heeft eveneens het door de centrale zichtas, het Siberie Pad en de Boermansdijk omgeven terrein voor de historische aanleg geen monumentaal belang. Aan de ZW-zijde wordt dit terrein begrensd door de loodlijn, die in het verlengde ligt van de sloot, die de centrale zichtas haaks kruist. Deze loodlijn voert in zuidoostelijke richting door de kadastrale percelen gemeente Laren nrs A227 en A226 en reikt tot de Boermansdijk.

Ter weerszijden van de centrale zichtas, in het zogenaamde 'Engelsch Bosch', werd aan het eind van de 18e of in het begin van de 19e eeuw een waterloop in landschapsstijl (tussen kadastrale percelen Laren nrs. A208 en A1268) en in het zogenaamde 'Stern Bosch' een vijver en eilandje in landschapsstijl (respectievelijk kadastrale percelen Laren nrs. A205 en A204bis) aangelegd. In het 'Engelsch Bosch' herinnert een heuveltje aan de plaats waar destijds de ijskelder was gesitueerd. De in dit gedeelte van de historische aanleg gelegen huizen en erven (kadastrale perceel Laren nr A739 en de woonhuizen op de kadastrale percelen Laren nrs A117, A187 en A1027) zijn voor de historische inrichting van de aanleg van ondergeschikte betekenis.

Rond 1700 werd ten zuidwesten van de centrale dwarsas een geometrisch aangelegd sterrebos gerealiseerd (toponiem: Mastbosch of sterrebos). Het grondplan van dit sterrebos, waarin drie driehoekige vijverpartijen en een ronde kom bewaard zijn gebleven, bestaat nog in grote trekken. Het rabattenstelsel, waarin de geometrische kavels van dit sterrebos zijn vergraven, dateert uit de 19e eeuw of van eerder.

Naar aanleiding van de Begrafeniswet uit 1869 werd omstreeks 1870 ten zuidoosten van het sterrebos en ten zuidwesten van het huis een begraafplaats gerealiseerd (kadastrale percelen Laren nrs. A118 en A595). In de zuidoosthoek werd een mausoleum gebouwd voor het bijzetten van overledenen uit het geslacht van Van Nagell. Dit mausoleum is bereikbaar via een slingerpad, waarvan het beginpunt door twee aan de centrale dwarsas gelegen rechthoekige bakstenen pijlers, waartussen een eenvoudig smeedijzeren traliehek, wordt gemarkeerd. De aanleg van de begraafplaats bestaat voorts uit een beplanting van naaldhout en groenblijvende heesters. De begraafplaats wordt van het sterrebos gescheiden door een 19e-eeuwse laan, die van de centrale dwarsas tot de Ampsenseweg reikt. De historische aanleg van het deel van de buitenplaats Ampsen ten zuidwesten van de centrale dwarsas wordt begrensd door de aan weerszijde thans nog met enkele eiken beplante Oude Lochemseweg aan de NW- en westzijde, de thans nog gedeeltelijke aan weerszijden met enkele eiken beplante Ampsenseweg aan de zuid- en ZO-zijde en de thans nog aan weerszijden met dubbele eiken beplante oprijlaan. Tot deze aanleg behoort ook de in regelmatig verband aangeplante groep bomen (thans nog eiken) op de twee ten zuidwesten van deze weg gesitueerde boerderij-erven (kadastrale percelen Laren nrs. A1093 en A1433) de in regelmatig verband aangeplante groep bomen (thans nog eiken) op het aan de Bouwdijk grenzende erf van de boerderij Ouden Ampsen en het gedeelte van de Ampsenseweg ten westen van de splitsing Oude Lochemseweg, voorzover deze aan weerszijden thans nog met enkele oude eiken is beplant (tot ongeveer halverwege het kadastrale perceel Laren nr. A931).

De binnen de omgrenzing van de te beschermen aanleg gelegen agrarische percelen worden vanuit de boerderijen Nieuw Ampsen en Haytink beheerd. Deze boerderijen met de inrichting van hun bijbehorende erven (kadastrale percelen Laren nrs. A196, A962, A567 en A570) zijn van recentere datum en voor de historische aanleg van de buitenplaats van ondergeschikte betekenis. Dit geldt ook voor de aan de centrale dwarsas gelegen woning (kadastraal perceel Laren nr. A951; toponiem: Ververshuis) met uitzondering van haar ornamentele voorgevel, die in het hart van het blikveld van de oprijlaan in de aanleg een belangrijke rol speelt.

Van belang in de historische aanleg is ook het kerkepad (toponiem zuidelijk deel: Bonenkamp), waarvan het aan weerszijden met zeer oude beuken en eiken (voorheen de 12 apostelen genoemd) beplante vermoedelijk Middeleeuwse slingerend verloop van de zuidoosthoek van het grachtenstelsel tot aan de Ampsenseweg reikt. Dit pad is een van de hoofdelementen waarmee de eenvoudige en vrij schematische negentiende-eeuwse aanleg in landschapsstijl ten zuidwesten van de centrale zichtas gestalte heeft gekregen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT consists of three parts:

1. the classical rectangular layout of the forecourt, whose 18th-century arrangement is determined by the outbuildings on the long sides and the main building and the balustrade with entrance gate and entrance bridge on the short sides. The spaces between the outer corners of the front of the house and between the southwestern corner of the northwestern outbuilding and the southeastern corner of the southeastern outbuilding are bounded by a 19th-century wrought-iron gate with a quarter-circle concave course. Behind it a 19th-century planting of lime trees, clipped parallel to the course of the gate.

2. the park layout in landscape style to the southwest of the main building, within the boundary of the rectangular moat system, consisting of a nineteenth-century park layout with winding paths directly bordering the house and a meadow with solitary specimens of beech, oak, chestnut, acacia and lime planted according to the architectural design principles of the landscape style, bordering this park section. These park sections are separated from each other by a fence, consisting of iron rails set in concrete posts, which is of subordinate significance for the historical layout. In the southern corner of the park section bordering the house a wooden arbour with a thatched roof.

3. the park layout composed of a rectangular moat system on which the aforementioned park sections 1 and 2 and a large-scale geometric lane system, with radial woodland, cemetery and various agricultural and woodland parcels. This geometric layout of the lane system, based on classical compositional principles, is typical of the manner of providing access to uncleared lands on the great east-Dutch country estates in the eighteenth and nineteenth centuries. The regular pattern, according to which this clearing within the boundaries of the layout of the historical country house in the eighteenth and nineteenth century was carried out, is based on functional, exploitative and architectural considerations.

This layout consists of the long central transverse axis still partly planted with double rows of oak on either side, which extends from the Oude Lochemseweg to the farmhouse Ouden Ampsen (cadastral parcel Laren no. A792).

Perpendicular to this, from the heart of the forecourt, is the central main axis or central sight line (place name: allee in front of the house with in its extension Rauwendijk or Velddijk), with two lanes situated almost parallel to this main axis to the northeast (place names: Boermansdijk and Bouwdijk or Lonnemansdijk) and to the southwest a lane identical to the wind direction of the main axis (place name: Lange Rijstdijk).

This southwestern lane, which lies in the extension of the Oude Lochemseweg and the aforementioned most northeasterly lane form with the central transverse axis a trapezium-shaped figure, which is divided by the main axis into two sections. The section of this land from the central transverse axis through to the so-called parallel Siberie Pad was already laid out by the end of the 18th century, as evidenced by sheet N and Q of Van der Wijck's map from c. 1787 (Atlas Hottinger). The part of this trapezium-shaped layout situated to the northeast, which consists of a system of unmade woodland paths and which ends at Hooislag, was presumably laid out by Egbert Justinus van Nagell around 1850.

The area outlined and divided by the aforementioned pattern of lanes and paths consists of woodland and heath parcels as well as arable land, which, insofar as this concerns the section to the northeast of the Siberie Pad, have no monumental value. The same applies to the parcels enclosed by the Siberie Pad, the Bouwdijk and the Boermansdijk. Also the land surrounded by the Lange Rijstdijk, the Siberie Pad and the central sight line, which is bounded on the SW side by the NE side of the cadastral parcels municipality Laren nos A160, A745, A166, A1340, A169, A171, A194, A195 and A200, has no monumental significance. The cadastral parcels municipality Laren nos A197, A199 and A201, bordering the central sight line, on which a formal bed structure is located, do belong to the historical layout. Furthermore, the land enclosed by the central sight line, the Siberie Pad and the Boermansdijk likewise has no monumental importance for the historical layout. On the SW side this land is bounded by the perpendicular, which lies in the extension of the ditch which crosses the central sight line at right angles. This perpendicular runs in a southeastern direction through the cadastral parcels municipality Laren nos A227 and A226 and extends to the Boermansdijk.

On either side of the central sight line, in the so-called 'Engelsch Bosch', at the end of the 18th or beginning of the 19th century a watercourse in landscape style (between cadastral parcels Laren nos. A208 and A1268) and in the so-called 'Stern Bosch' a pond and islet in landscape style (cadastral parcels Laren nos. A205 and A204bis respectively) were laid out. In the 'Engelsch Bosch' a small hill recalls the place where the ice house was formerly situated. The houses and farmyards located in this section of the historical layout (cadastral parcel Laren no A739 and the dwellings on cadastral parcels Laren nos A117, A187 and A1027) are of subordinate significance for the historical arrangement of the layout.

Around 1700 a geometrically laid out radial woodland was realized to the southwest of the central transverse axis (place name: Mastbosch or radial woodland). The ground plan of this radial woodland, in which three triangular pond sections and a round basin have been preserved, still largely exists. The bed system, in which the geometric sections of this radial woodland were dug out, dates from the 19th century or earlier.

Following the Burials Act of 1869, around 1870 a cemetery was realized to the southeast of the radial woodland and to the southwest of the house (cadastral parcels Laren nos. A118 and A595). In the southeastern corner a mausoleum was built for the burial of deceased members of the Van Nagell family. This mausoleum is accessible via a winding path, whose starting point is marked by two rectangular brick pillars located at the central transverse axis, between which a simple wrought-iron grille gate. The layout of the cemetery furthermore consists of a planting of coniferous trees and evergreen shrubs. The cemetery is separated from the radial woodland by a 19th-century lane, which extends from the central transverse axis to the Ampsenseweg. The historical layout of the part of the country house Ampsen to the southwest of the central transverse axis is bounded by the Oude Lochemseweg, now still partly planted with occasional oaks on either side, on the NW and west side, the Ampsenseweg, now still partly planted with occasional oaks on either side, on the south and SE side and the access road, now still planted with double oaks on either side. This layout also includes the regularly planted group of trees (now still oaks) on the two farmyard plots situated to the southwest of this road (cadastral parcels Laren nos. A1093 and A1433) the regularly planted group of trees (now still oaks) on the farmyard of the farmhouse Ouden Ampsen bordering the Bouwdijk and the section of the Ampsenseweg to the west of the junction with Oude Lochemseweg, insofar as this is still regularly planted with some old oaks on either side (to approximately halfway through cadastral parcel Laren no. A931).

The agricultural parcels located within the boundary of the layout to be protected are managed from the farmhouses Nieuw Ampsen and Haytink. These farmhouses with the arrangement of their associated farmyards (cadastral parcels Laren nos. A196, A962, A567 and A570) are of more recent date and are of subordinate significance for the historical layout of the country house. The same applies to the dwelling located at the central transverse axis (cadastral parcel Laren no. A951; place name: Ververshuis) with the exception of its ornamental front facade, which plays an important role in the heart of the field of vision of the access road in the layout.

Also important in the historical layout is the church path (place name southern section: Bonenkamp), whose winding course, planted on either side with very old beeches and oaks (formerly called the 12 apostles), extends from the southeastern corner of the moat system to the Ampsenseweg. This path is one of the main elements that has given shape to the simple and fairly schematic nineteenth-century landscape-style layout to the southwest of the central sight line.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Tuin, park en plantsoen in Gelderland All Province Gelderland records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map