Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Prins Hendrikstraat 2
Haarlem, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Prins Hendrikstraat 2, 2011 VM Haarlem
- Place
- Haarlem
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.38038, 4.62761
- Part of complex
- 470904
- Monument number
- 19831
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1750 map "Composite: Sheets 1 to 40 Carte De Hollande Et D'utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Naar ontwerp van A. van der Steur jr. in 1886-87 gebouwde KERK voor de Remonstrantse Gemeente, uitgevoerd in neo-Renaissancetrant en door middel van een tussenlid aan de ZW-zijde met de kosterswoning verbonden, met aan weerszijden van de ingangspartijen door sierhekken omheinde voortuinen.
In 1886-87 naar neo-Renaissancistisch ontwerp van A. van der Steur jr. gebouwde Remonstrantse kerk, opgetrokken in oranjekleurige baksteen - afgewisseld door in kunstzandsteen uitgevoerde 'speklagen' en andere onderdelen als cordonbanden, sluit- en aanzetstenen en afgesloten door een omlopende kroonlijst met triglyfen en consoles - op kruisvormige plattegrond op de hoek van Wilhelminastraat, Prins Hendrikstraat en Oranjekade onder samenstel van leien zadel- en tentdaken in maasdekking. Op de NW-hoek een ronde traptoren met kegelvormige leien spits en op de hoeken van de dwarsarmen aan oost- en westzijde elk twee van vier- naar achtzijdig overgaande arkeltorentjes (tesamen Jezus en de vier Evangelisten symboliserend).
De zes traveeën diepe kerk heeft beneden rechthoekige blinde of met glas-in-lood gevulde vensters waarboven segmentbogen en met siermetselwerk gevulde boogtrommels en boven de cordonlijst hoge kerkvensters met rondboogvormige bovenlichten met cirkelvormige onderverdelingen; verder aan elke zijde een risalerende middenpartij waarin een ingang - voorzien van dubbele houten deuren met diagonale delen en siergehengen - met hardstenen stoep.
Het door een topgevel met rondboogvenster en klokvormige top met zijvoluten bekroonde middenrisaliet aan de Prins Hendrikstraat (noord) bevat de hoofdingang en het geschilderde opschrift met ontwerpjaar anno 1886. De door tentdaken met smeedijzeren kammen en oeil-de-boeufs bekroonde middenrisalieten aan Wilhelminastraat (oost) en Oranjekade (west) bevatten elk een zij-ingang met smalle ramen aan weerszijden.
De noordwestelijke traptoren is van buitenaf toegankelijk via een acht treden tellende, licht gebogen stoep met zijdeur links in de rechterzijgevel, en bevat enkele rondboogvensters in de door een geprofileerde lijst en consoles afgesloten schacht en rechthoekige vensters in de van een kroonlijst voorziene trommel; de spits bevat voorts vier als kleine dakkapellen uitgewerkte galmgaten en een pinakelvormige bekroning.
Het bijbehorend ijzeren hekwerk is eenvoudig doch sierlijk uitgevoerd.
Inwendig is de in oorsprong met 408 zitplaatsen toebedeelde kerk grotendeels witgepleisterd en ondermeer voorzien van een aflopende vloer naar het podium voor de doopbediening, avondmaalsviering en huwelijksinwijding, met voor de verhoogde absis de in neo-Renaissancetrant uitgevoerde houten preekstoel; de halfronde, van een triomfboog op pilasters voorziene nis heeft een hoge houten lambrizering afgesloten door een lijst met triglyfen; aan de rechthoekige, drie vakken brede preekstoel de 18e-eeuwse koperen lezenaar afkomstig uit de vroegere schuilkerk. Van het oorspronkelijk bankenplan resteren nog de vaste banken langs de lange zijden en midden achter in het schip. Behalve de oorspronkelijke glas-in-loodvensters met rood of geel gekleurde randen - en in de bovenpartij ook het davidster-motief - zijn boven in het schip in 1937-39 zeven en in 1947 een (in de NO-hoek) in gemengde techniek uitgevoerde kerkramen aangebracht naar ontwerp van de Haarlemse glazenier Roelf Gerbrands, met boven geometrisch glas-in-loodwerk en beneden in gebrandschilderd glas met grisaille-werk uitgevoerde kleurige figurale voorstellingen. De deels gesigneerde kerkramen beelden aan de westzijde het Lijdensverhaal uit (Hof van Gethsemane, Emmaus), in de transeptarmen verwijzingen naar kerkelijke plechtigheden (oost: visser en schaapherder, huwelijk; west: oogst en druiven, Avondmaal), voorts het Pinksterraam met de Beginselverklaring, aan de oostzijde drie Gelijkenissen (Opwekking van Lazarus, Lofprijzing van de Heer, Barmhartige Samaritaan) tevens herinnerend aan drie gemeenteraadsleden. De kerkruimte wordt sinds 1888 door een houten plafond met moer- en kinderbalken overdekt, rustend op consoles waarin gezichten zijn uitgesneden, en pilasters die op hun beurt rusten op de rondgaande cordonlijst met consoles; in de zij-armen en aan de noordzijde zijn balcons aangebracht met houten borstweringen en toegankelijk via de zuidelijke trappartijen in de zijportalen. De over de volle breedte van de kerk geplaatste orgeltribune bevat vooraan in het midden het blijkens emailleplaatje in 1901 door J.F. Witte en J. Batz & Co. te Utrecht voor deze kerk vervaardigde tweeklaviers-orgel, waarbij te weerszijden van de orgelkas twee vergulde houten zijstukken met snijwerk voorzien van muziekinstrumenten zijn aangebracht afkomstig uit de oude schuilkerk en in oorsprong mogelijk vervaardigd door de Amsterdamse beeldhouwer Norma in 1790. De orgeltribune is toegankelijk via de houten spiltrap in de ronde traptoren, die van binnen uit tevens toegankelijk is vanuit het NW-zijportaal.
De van de kerkruimte afgescheiden tochtportalen zijn voorzien van stenen vloeren belegd met plavuizen met geometrische en stermotieven; in het NO-portaal een plaquette ter nagedachtenis van de bouwpastor en een plaquette ter nagedachtenis van de eerstesteenlegging in 1886, de inwijding van de kerk in 1887 en van het orgel in 1901.
Remonstrantse kerk in neo- Renaissancistische trant met bijbehorende in- en uitwendige onderdelen van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarden en als beeldbepalend onderdeel van de bebouwing langs de Wilhelminastraat te Haarlem.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
CHURCH built in 1886-87 according to the design of A. van der Steur jr. for the Remonstrant Congregation, executed in neo-Renaissance style and connected by means of a link on the SW side with the sexton's house, with forecourts at either side of the entrance sections enclosed by ornamental railings.
Remonstrant church built in 1886-87 according to neo-Renaissance design by A. van der Steur jr., constructed in orange-coloured brick - alternated by artificial sandstone bands and other components such as string courses, copestone and voussoir stones and finished by a running cornice with triglyphs and consoles - on a cruciform ground plan at the corner of Wilhelminastraat, Prins Hendrikstraat and Oranjekade under a set of slate saddle and tent roofs in Dutch bond. On the NW corner a round stair tower with conical slate spire and on the corners of the transverse arms on the east and west sides each two cupolas tapering from four-sided to eight-sided form (together symbolising Jesus and the four Evangelists).
The church, six bays deep, has on the lower level rectangular blind or stained glass filled windows above which segmental arches and brickwork-filled arch barrels and above the string course high church windows with rounded arch-shaped fanlights with circular subdivisions; furthermore on each side a projecting central section containing an entrance - provided with double wooden doors with diagonal panels and ornamental hinges - with sandstone step.
The central risalit crowned by a gable with rounded arch window and bell-shaped top with side volutes on the Prins Hendrikstraat (north) contains the main entrance and the painted inscription with the design year anno 1886. The central risalits crowned by tent roofs with wrought iron ridge cresting and bull's-eye windows on Wilhelminastraat (east) and Oranjekade (west) each contain a side entrance with narrow windows on either side.
The northwestern stair tower is accessible from outside via an eight-step slightly curved step with side door on the left in the right side gable, and contains some rounded arch windows in the shaft finished by a profiled moulding and consoles and rectangular windows in the drum provided with a cornice; the spire furthermore contains four roof dormers designed as small bell openings and a pinnacle-shaped finial.
The associated iron railings are simply yet elegantly executed.
Internally the church, originally provided with 408 seats, is largely whitewashed and amongst other things fitted with a sloping floor towards the platform for the administration of baptism, communion and marriage solemnisation, with before the raised apse the wooden pulpit executed in neo-Renaissance style; the semicircular niche provided with a triumphal arch on pilasters has high wooden wainscoting finished by a moulding with triglyphs; at the rectangular pulpit, three bays wide, the 18th-century brass lectern from the former clandestine church. Of the original bench plan the fixed benches along the long sides and in the middle at the back of the nave remain. Apart from the original stained glass windows with red or yellow coloured borders - and in the upper section also the Star of David motif - seven stained glass windows in 1937-39 and one (in the NE corner) in mixed technique executed in the nave in 1947 have been installed according to design by the Haarlem glazier Roelf Gerbrands, with above geometric stained glass work and below coloured figurative representations executed in fired glass with grisaille work. The partly signed church windows depict on the west side the Passion narrative (Garden of Gethsemane, Emmaus), in the transept arms references to ecclesiastical ceremonies (east: fisherman and shepherd, marriage; west: harvest and grapes, Communion), furthermore the Whitsunday window with the Declaration of Principles, on the east side three Parables (Raising of Lazarus, Praise of the Lord, Good Samaritan) also commemorating three town councillors. The church space has been covered since 1888 by a wooden ceiling with main and secondary beams, resting on consoles in which faces are carved, and pilasters which in turn rest on the running string course with consoles; in the side arms and on the north side balconies have been installed with wooden railings and accessible via the southern stair sections in the side portals. The organ gallery placed across the full width of the church contains in the centre front the two-manual organ made in 1901 according to an enamel plate by J.F. Witte and J. Batz & Co. in Utrecht for this church, with on either side of the organ case two gilded wooden side pieces provided with carved work featuring musical instruments from the old clandestine church and originally possibly made by the Amsterdam sculptor Norma in 1790. The organ gallery is accessible via the wooden spiral stair in the round stair tower, which is also internally accessible from the NW side portal.
The draught portals separated from the church space are provided with stone floors laid with tiles bearing geometric and star motifs; in the NE portal a plaque in memory of the building pastor and a plaque in memory of the laying of the foundation stone in 1886, the dedication of the church in 1887 and of the organ in 1901.
Remonstrant church in neo-Renaissance style with associated internal and external components of general importance due to architectural and cultural-historical values and as an image-determining part of the development along the Wilhelminastraat in Haarlem.
Nearby in the register
- Onderwijs en wetenschap, Prins Hendrikstraat 1Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Kerkelijke dienstwoning, Oranjekade 1Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- RemonstrantenhuisKerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Wilhelminastraat 19Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.