TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Inundatiekanaal Tiel

Tiel, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Fort, vesting en -onderdelen
Category
onroerend gebouwd
Address
Inundatiekanaal Tiel Tiel
Place
Tiel
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.87815, 5.42723
Part of complex
532481
Monument number
532482

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

3 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inlaatsluis / Rivierwaterkering / Brug.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

INLAATSLUIS / RIVIERWATERKERING / BRUG, gelegen in de Ophemertsedijk (noordelijke Waaldijk) ten zuiden van Tiel gelegen en gebouwd in 1878/79. De sluis met brug maakte deel uit van een nieuwe militair-waterbouwkundige structuur die de Linge beter geschikt maakte als voeding voor het stellen van inundaties in het rivierengebied tussen Neder-Rijn en Waal. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. De Inlaatsluis / Rivierwaterkering / Brug bij Tiel behoort tot de nieuw, speciaal voor dit doel gebouwde werken. Het betreft een in de rivierdijk gebouwde regelbare en afsluitbare doorlaat om de Linge te voeden. De sluis was eigenlijk alleen voor militaire doeleinden gebouwd, maar het werk kon in beperkte mate - bij gelijk binnen- en buitenwater - eventueel ook voor kleine vaartuigen worden benut. De Linge was eerder vanaf de Gorinchemse zijde en boven Asperen al ten dele bevaarbaar, maar een verbinding met de Waal bestond al eeuwen niet meer. Het (her)gebruik van een dergelijke, al lange tijd niet voor scheepvaart benutte bovenstroom van een rivier als inundatiekanaal is tamelijk zeldzaam. De sluis werd gereguleerd en bediend door middel van het neerlaten of ophalen van schuiven en schotbalken met behulp van windwerken op de hoofden. Nadat de functie van het werk was overgenomen door een iets meer naar Waalzijde gebouwde, betonnen inlaatduiker zijn de windwerken verdwenen, terwijl schuiven en/of schotbalken op het moment van waarneming ontbraken. De (niet authentieke) brug over het werk, die sterke overeenkomst vertoont met die over de sluis bij de Kruisstraat, bleef grotendeels intact. In of rond 2012 hebben belangrijke restauratiewerken plaatsgevonden aan het metselwerk. Enkele beschadigde natuurstenen elementen zijn vervangen; delen van de authentieke elementen, inclusief peilmerken, zijn in de directe nabijheid bewaard gebleven. In de schotbalksponningen stalen profielen. De sluis was in de eerste plaats bestemd voor militaire doelen; de brug ook en vooral voor civiel gebruik.

Omschrijving

In de Ophemertsedijk (noordelijke Waaldijk) gelegen INLAATSLUIS / RIVIERWATERKERING bestaande uit een tweetal tussen gemetselde hoofden gelegen, parallelle doorlaten, gescheiden door een eveneens gemetseld tussenhoofd. De lengte van het werk is ongeveer 20 m en de wijdte bedraagt ongeveer 12 m, waarvan ongeveer 2 m voor het tussenhoofd. Ter weerszijden liggen schuin aflopende, uit zwaar metselwerk opgetrokken, uitstaande vleugelmuren. De binnenzijde van de beide landhoofden is enkele meters lager dan de buitenzijde (Waalzijde); het verschil in hoogte wordt overbrugd door middel van ca. 15 traptreden in natuursteen. Het werk is uitgevoerd in metselwerk, met in de vleugels vlechtingen. Voorts natuurstenen, deels betonnen dekstenen en natuursteen in de sponningen aan de lagere binnenzijde. Er zijn in totaal vijf rijen (schotbalk)sponningen, waarvan drie aan de Waalzijde van het werk en twee aan de 'Lingezijde'. De drie bakstenen sponningen in de hoge Waalzijde zijn versterkt met ijzeren / stalen profielen. Het tussenhoofd is aan weerszijden granaatvormig gepunt. Peilschalen, zowel gebeiteld in steen als separaat aangebracht. Over het hoge deel van de inlaatsluis een niet authentieke, maar vrijwel zeker wel vooroorlogse BRUG, uitgevoerd als betonnen plaatbrug met ter weerszijden dubbele, ronde, ijzeren leuningen op vlakke, ijzeren, in beton gegoten balusters. De lengte van de brug is ongeveer 10 m, de breedte ca. 5 m.

Waardering

De INLAATSLUIS / RIVIERWATERKERING / BRUG in de Ophemertsedijk (noordelijke Waaldijk) ten zuiden van Tiel is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw).

Het betreft hier een aan de militair-strategische en civiele bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, waarvan de samenstellende delen dienen als afsluitbare waterinlaat, respectievelijk oeververbinding.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en hiervan in het bijzonder met het Inundatiekanaal.

Het werk is gaaf bewaard omdat hoofdvorm en belangrijke delen van de detaillering nog authentiek aanwezig zijn of in gerestaureerde vorm herkenbaar zijn.

Het werk is representatief omdat het - ondanks het op het moment van waarneming ontbreken van schuiven - in grotendeels gave staat de werking van het systeem van waterinlaat vanuit de rivier kan laten zien.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Intake Lock / River Water Defence / Bridge.

NEW HOLLAND WATER LINE

Introduction

INTAKE LOCK / RIVER WATER DEFENCE / BRIDGE, located in the Ophemertsedijk (northern Waaldijk) south of Tiel and built in 1878/79. The lock with bridge formed part of a new military-hydraulic structure that made the Linge better suited as a source for conducting inundations in the river area between the Neder-Rijn and Waal. The defence system of the New Holland Water Line was primarily based on the controlled flooding of (large) land areas. Controlled inundation required an ingenious system of water works, such as locks, weirs and canals, with which the necessary water level could be set and maintained quickly and within narrow limits. Many different types of locks were employed, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing shipping, drainage or check locks were used, but many new ones were also built or existing ones (substantially) modified. The Intake Lock / River Water Defence / Bridge at Tiel belongs to the newly built works, specially constructed for this purpose. It concerns a controllable and closable passage built into the river dike to feed the Linge. The lock was actually built only for military purposes, but the work could in limited measure - when water levels inside and outside were equal - possibly also be used for small vessels. The Linge had already been partly navigable from the Gorinchem side and above Asperen, but a connection with the Waal had not existed for centuries. The (re)use of such an upstream section of a river, long since unused for shipping, as an inundation canal is rather rare. The lock was regulated and operated by means of lowering or raising sluice gates and stop planks with the aid of winches on the lock heads. After the function of the work was taken over by a concrete intake culvert built somewhat further towards the Waal side, the winches disappeared, while sluice gates and/or stop planks were absent at the time of observation. The (non-authentic) bridge over the work, which bears strong similarity to that over the lock at Kruisstraat, remained largely intact. Around 2012 important restoration works took place on the masonry. Some damaged natural stone elements were replaced; parts of the authentic elements, including water level marks, were preserved in the immediate vicinity. Steel profiles in the stop plank recesses. The lock was primarily intended for military purposes; the bridge also and especially for civil use.

Description

Located in the Ophemertsedijk (northern Waaldijk), INTAKE LOCK / RIVER WATER DEFENCE consisting of two parallel passages positioned between mortared lock heads, separated by an equally mortared intermediate pier. The length of the work is approximately 20 m and the width is approximately 12 m, of which approximately 2 m for the intermediate pier. On either side sloping outward, projecting wing walls are built up in heavy masonry. The inner side of both abutments is several metres lower than the outer side (Waal side); the difference in height is bridged by means of approximately 15 steps in natural stone. The work is executed in masonry, with wattle in the wings. Furthermore natural stone, partly concrete coping stones and natural stone in the recesses on the lower inner side. There are in total five rows of (stop plank) recesses, of which three on the Waal side of the work and two on the 'Linge side'. The three brick recesses in the high Waal side are reinforced with iron / steel profiles. The intermediate pier is pointed grenade-shaped on both sides. Water level gauges, both chiselled into stone and separately installed. Over the high part of the intake lock a non-authentic but almost certainly pre-war BRIDGE, executed as a concrete slab bridge with on either side double, round, iron railings on flat, iron, concrete-set balusters. The length of the bridge is approximately 10 m, the width approximately 5 m.

Valuation

The INTAKE LOCK / RIVER WATER DEFENCE / BRIDGE in the Ophemertsedijk (northern Waaldijk) south of Tiel is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realized by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building craft, which is based on the system of inundation and accessway defence (19th and 20th centuries).

This concerns an expression of historical hydraulic engineering related to military-strategic and civil building craft, of which the constituent parts serve as closable water intake, and river bank connection respectively.

* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line and because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular with the Inundation Canal.

The work is well preserved because the main form and important parts of the detailing are still authentic or recognisable in restored form.

The work is representative because it - despite the absence of sluice gates at the time of observation - in largely intact condition can demonstrate the functioning of the system of water intake from the river.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map