TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Fort, vesting en -onderdelen, de Zilveren Schaats e.o. Utrecht

Utrecht, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Fort, vesting en -onderdelen
Category
onroerend gebouwd
Address
de Zilveren Schaats e.o. Utrecht
Place
Utrecht
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.08968, 5.14592
Part of complex
532397
Monument number
532398

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 301. Aanleg.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

AANLEG GEDEKTE WEG MET BERMSLOOT EN AARDHAALPLAATS DE 'ZILVEREN SCHAATS', als relict van een ongeveer noord-zuid lopende gedekte weg tussen Fort De Bilt en Fort Vossegat en de ter plaatse voor de ophoging van het dijklichaam door diep uitgraven van de grond ontstane parallel hiermee liggende 'vijver'. De drie langgerekte structuurelementen liggen tussen de in de jaren 1930 aangelegde Waterlinieweg (aan de oostzijde), de Frederik Hendrikstraat (aan de westzijde) en achter de Prins Hendriklaan (aan de noordoostzijde). De Waterlinieweg fungeert sedert de jaren '30 als onderdeel van een intrastedelijke rondweg, terwijl de Frederik Hendrikstraat en Prins Hendriklaan aan weerszijden zijn bebouwd met aaneengesloten woningen van verschillende typen uit de eerste helft van de 20ste eeuw. Achter de woningen aan de oostzijde van de Frederik Hendrikstraat liggen tuinen die grenzen aan het water van de 'Zilveren Schaats'. Het water, dat bekend werd als 'Zilveren Schaats', was als zodanig een 'Militair water', maar - mede omdat in het aangrenzende gebied ten westen ervan rond 1890 een stadspark was beoogd en aangelegd (dat in 1898 Wilhelminapark werd genoemd), maakte het in de praktijk eigenlijk deel uit van de openbare (stads)wateren. Het stratenplan tussen de huidige Koningslaan en de Frederik Hendrikstraat dateert pas van rond 1900. Het feit dat in deze omgeving al vanaf het ontstaan, rond 1870, van het slechts indirect met de (vuile) stadsgrachten verbonden water vertier werd gezocht, was mede aanleiding er een schaatsvereniging te stichten, die gebruik mocht maken van het daarna in de volksmond 'Zilveren Schaats' genoemde Militaire Water. De tamelijk chique "Utrechtsche IJsclub 'De Zilveren Schaats'" kende er een geschiedenis die liep van 1879 tot 1943. De nog bestaande waterstructuur van de 'Zilveren Schaats' heeft een lengte van ruim 400 m, bij een breedte van ongeveer 30 m, niet (veel) minder dan tijdens de totstandkoming ervan. De 'Zilveren Schaats' heeft tegenwoordig (nog steeds) een functie in het oppervlaktewaterbeheer en daarnaast blijkt het een soort 'speelvijver' te zijn. De ten oosten van de aardhaalplaats gelegen gedekte weg is het goed herkenbare relict van een langere as, die zich uitstrekte van nabij Fort De Bilt, via Fort Vossegat tot nabij Lunet I. Deze lineaire structuur is in feite een voortzetting van de eerder bestaande Ridderschapskade. De structuur is grotendeels verloren gegaan bij de herinrichting van aangrenzende gebieden ten noorden en ten zuiden van de 'Zilveren Schaats', maar is bewaard en zeer goed herkenbaar gebleven in samenhang met deze aardhaalplaats. Het aardlichaam is opmerkelijk goed in het veld te herkennen en vormt hierbinnen zelfs een markante anomalie, een relict van de inrichting uit de periode vóór ca. 1914-1918. Het onderscheid tussen het hogere oostelijke deel (de wal/borstwering) en de gedekte westelijke zijde is nog goed te onderscheiden. De gedekte weg lag voorheen aan deze westzijde, aan de voet van het aardlichaam; het huidige verharde pad op de dijk is een tamelijk recente invulling ter ontsluiting ervan voor functioneel verkeer. De dijk en de dijkvoet zijn voor het overige bekleed met gras, dat onder meer een functie heeft voor grazend kleinvee. Oostelijk van het aardlichaam ligt tegenwoordig een bermsloot, die vermoedelijk deel uitmaakte van het inundatiesysteem en beschouwd mag worden als relict van een klein inundatiekanaal. Zeker binnen de stedelijke context van de stad Utrecht is dit ensemble van bijzondere betekenis.

Omschrijving

AANLEG GEDEKTE WEG MET BERMSLOOT EN AARDHAALPLAATS DE 'ZILVEREN SCHAATS', tegenwoordig in essentie nog bestaande uit een 400 meter lang dijklichaam, met enerzijds (west) resten van een gedekte weg en een langgerekte, hiermee evenwijdige waterpartij die is ontstaan door uitgraven van ophogingsmateriaal en met aan de andere zijde (oost) een klein inundatiekanaal. Mogelijk zijn er nog (resten of sporen van) aard-, metsel- of betonwerken van specifieke verdedigingswerken aanwezig. De Gedekte Weg is een van de goed herkenbare delen van de rond 1870 ontwikkelde hoofdverdedigingslijn en van de verbindingsweg van de eerste fortenring - in dit geval van het deel tussen Fort De Bilt en Fort Vossegat. De Gedekte Weg was hier en daar versterkt met (aarden) geschutsopstellingen en met de inmiddels verdwenen VIS-kazemat Ridderschapskade (1934). De aanleg van de Gedekte Weg met bermsloot omvat tevens een deel van het aangrenzend gebied waarover het Ministerie van Oorlog zeggenschap had en dat van oudsher was gemarkeerd met grenspalen - de Militaire Landsgrond en in dit speciale geval ook het Militair Water van de 'Zilveren Schaats'. Het ensemble van de delen van de Gedekte Weg en de aardhaalplaats vormt een markant militair artefact in het vanaf ongeveer twintig jaar later (ca. 1890) in fasen tot stand gekomen 'stedelijk landschap' ter plaatse, waarvan - in de Nieuwe Hollandse Waterlinie - nog slechts weinig duidelijke voorbeelden bestaan.

Waardering

De AANLEG GEDEKTE WEG MET BERMSLOOT EN AARDHAALPLAATS DE 'ZILVEREN SCHAATS', resterend onderdeel van de voorheen doorlopende verbinding tussen Fort De Bilt en Fort Vossegat is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende meer dan 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (negentiende eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (negentiende en twintigste eeuw).

Het betreft hier een onderdeel van omstreeks 1870 dat een voorbeeld is van aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde historische waterbouwkunde en van een restant van een als gedekte weg tot stand gekomen doorgaande fortenverbinding.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.

* Het onderdeel is zeldzaam geworden omdat het als aanleg een nog vrijwel compleet en goed herkenbaar voorbeeld is van een gedekte weg met inundatiekanaal in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en het is als zodanig representatief (karakteristiek) voor dit type verdedigingswerken.

* Het onderdeel is goed bewaard omdat nog vrijwel alle (typen van de tot de aanleg behorende (structuur)elementen in meer of minder herkenbare vorm en functie aanwezig zijn.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 301. Construction.

NEW DUTCH WATER LINE

Introduction

CONSTRUCTION OF COVERED WAY WITH VERGE DITCH AND SOIL EXTRACTION SITE THE 'ZILVEREN SCHAATS', as a relic of an approximately north-south running covered way between Fort De Bilt and Fort Vossegat and the pond lying parallel to it, created at this location by deep excavation of soil for the raising of the dyke body. The three elongated structural elements lie between the Waterlinieweg laid out in the 1930s (on the east side), the Frederik Hendrikstraat (on the west side) and behind the Prins Hendriklaan (on the north-east side). The Waterlinieweg has functioned since the 1930s as part of an intra-urban ring road, while the Frederik Hendrikstraat and Prins Hendriklaan are built up on either side with continuous residential buildings of various types from the first half of the 20th century. Behind the houses on the east side of the Frederik Hendrikstraat lie gardens bordering the water of the 'Zilveren Schaats'. The water, which became known as the 'Zilveren Schaats', was as such a 'Military water', but - partly because a city park was planned and laid out in the adjacent area to the west around 1890 (which was named Wilhelminapark in 1898), it actually became part of the public (city) waters in practice. The street plan between the present-day Koningslaan and the Frederik Hendrikstraat dates from around 1900. The fact that in this area, from its creation around 1870, recreation was sought in this water, which was only indirectly connected to the (polluted) city canals, was partly the reason for founding a skating association there, which was allowed to use the military water that subsequently became known in popular parlance as the 'Zilveren Schaats'. The rather exclusive "Utrecht Ice Club 'The Silver Skates'" had a history running from 1879 to 1943. The still-existing water structure of the 'Zilveren Schaats' has a length of just over 400 m, with a width of approximately 30 m, not (much) less than during its creation. The 'Zilveren Schaats' nowadays (still) has a function in surface water management and furthermore appears to be a sort of 'recreational pond'. The covered way located to the east of the soil extraction site is the easily recognisable relic of a longer axis, which extended from near Fort De Bilt, via Fort Vossegat to near Lunet I. This linear structure is essentially a continuation of the previously existing Ridderschapskade. The structure has been largely lost through the reorganisation of adjacent areas to the north and south of the 'Zilveren Schaats', but has been preserved and remains very clearly recognisable in connection with this soil extraction site. The earthwork is remarkably well recognisable in the field and even forms a striking anomaly within it, a relic of the arrangement from the period before approximately 1914-1918. The distinction between the higher eastern part (the rampart/breastwork) and the covered western side can still be clearly distinguished. The covered way previously lay on this west side, at the foot of the earthwork; the present-day hard surface path on the dyke is a fairly recent provision for its access for operational traffic. The dyke and dyke foot are otherwise covered with grass, which serves, among other things, a function for grazing small livestock. To the east of the earthwork nowadays lies a verge ditch, which is presumed to have formed part of the inundation system and may be considered a relic of a small inundation canal. Certainly within the urban context of the city of Utrecht, this ensemble is of particular significance.

Description

CONSTRUCTION OF COVERED WAY WITH VERGE DITCH AND SOIL EXTRACTION SITE THE 'ZILVEREN SCHAATS', nowadays in essence still consisting of a 400 metre long dyke body, with on the one hand (west) remains of a covered way and an elongated, parallel to it water feature created by excavation of raising material and on the other side (east) a small inundation canal. There may still be (remains or traces of) earthworks, masonry works or concrete structures of specific defensive works present. The Covered Way is one of the clearly recognisable parts of the main defence line developed around 1870 and of the connecting way of the first fort ring - in this case of the section between Fort De Bilt and Fort Vossegat. The Covered Way was here and there reinforced with (earthen) gun emplacements and with the now-disappeared VIS-casemate Ridderschapskade (1934). The construction of the Covered Way with verge ditch also encompasses part of the adjacent area over which the Ministry of War had authority and which from of old was marked with boundary posts - the Military State Land and in this special case also the Military Water of the 'Zilveren Schaats'. The ensemble of the parts of the Covered Way and the soil extraction site forms a striking military artefact within the urban landscape created in phases from approximately twenty years later (c. 1890) at this location, of which - in the New Dutch Water Line - very few clear examples still exist.

Valuation

The CONSTRUCTION OF COVERED WAY WITH VERGE DITCH AND SOIL EXTRACTION SITE THE 'ZILVEREN SCHAATS', remaining part of the formerly continuous connection between Fort De Bilt and Fort Vossegat is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Dutch Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over more than 125 years.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building engineering, which is based on: a. the system of inundation and access defence (nineteenth century), b. the race with increasingly powerful offensive means (nineteenth and twentieth centuries).

This concerns a component from around 1870 which is an example of historical hydraulic engineering related to military-strategic building engineering and of a remnant of a continuous fort connection established as a covered way.

* Ensemble value and situational values as part of the New Dutch Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other parts of the complex.

* The component has become rare because as a construction it is still an almost complete and clearly recognisable example of a covered way with inundation canal in the New Dutch Water Line and as such is representative (characteristic) of this type of defensive work.

* The component is well preserved because virtually all (types of) the (structural) elements belonging to the construction are present in more or less recognisable form and function.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map